Varkenshouderij

Achtergrond

Big gedijt goed op warme brij

Opwarmen van brij is gunstig voor de voeropname van biggen. Economisch kan een investering erin snel uit. Bij vleesvarkens kan het ook een optie zijn, zeker bij aanbod van eigen energie.

Een deel van de zeugenhouders met een brijvoerinstallatie verstrekt de brij met een hogere temperatuur aan de biggen. In de meeste gevallen doen ze dat door water met een boiler te verwarmen. De temperatuur van de brij in de voerbak ligt dan tussen de 30 en 35 graden Celsius.

Meer aandacht voor biggenvoeding

Nieuw is de aanpak zeker niet; bekende leveranciers van bijproducteninstallaties als Weda en Kamplan zeggen al jaren verwarmde brij toe te passen. “In 1990 hadden we al een klant die het deed”, aldus Richard Donkers, directeur van Weda. Met de toegenomen aandacht voor biggenvoeding en beschikbaarheid van energie zien de leveranciers duidelijk dat verwarmen van brij meer in de belangstelling staat.

Biggen nemen warme brij gemakkelijker op en de omzetting kost minder energie. Daardoor zijn groei en voerconversie gunstiger dan bij koude brij. - Foto: Bert Jansen
Biggen nemen warme brij gemakkelijker op en de omzetting kost minder energie. Daardoor zijn groei en voerconversie gunstiger dan bij koude brij. - Foto: Bert Jansen

Meer energie voor groei

Dat warme brij positief is voor de voeropname van de biggen is met geen enkele twijfel omgeven. Corné van de Ven, technisch specialist bij ForFarmers, is resoluut. “Het is zelfs een must, zowel voor als na het spenen. Het gebeurt lang niet overal maar we raden het iedereen aan.” Hij geeft aan dat de lichaamstemperatuur wel 2 graden Celsius kan zakken als biggen koud voer opnemen. Juist in de kritische periode rondom het spenen hakt dat er hard in. Door de warme brij hoeft de big minder energie uit voer te halen, bevordert het de opname en blijft de brij homogener. Er blijft meer energie over voor groei. Overigens zijn de noodzaak en het beoogde voordeel in de winter groter dan in de zomer.

Noodzaak en het beoogde voordeel in de winter groter dan in de zomer

Ook bij andere voerfabrikanten is enthousiasme over warme brij te bespeuren. “Niet iedereen met een brijvoerinstallatie bij de zeugen doet het. Maar wij raden het altijd aan, zeker als iemand de installatie gaat vernieuwen”, aldus Sjaak Rutten, accountmanager brijvoer bij Voergroep Zuid. Rutten ziet het vooral in de toepassing van rondom het spenen en de eerste weken erna. “Er gaan dan nog maar kleine hoeveelheden brij doorheen zodat er niet veel energie nodig is om het op te warmen.”

Overigens ziet Rutten de laatste jaren ook de positieve effecten bij bedrijven die fermenteren en daardoor het voer al warmer verstrekken. De verbetering van technische resultaten die daar worden bereikt zijn waarschijnlijk ook deels aan de verwarmde brij te danken.

Om warme brij te kunnen voeren zijn vaak een aantal aanpassingen aan de brijvoerinstallatie nodig. Ook is een warmtwatervat belangrijk om voldoende water op voorraad te hebben. - Foto: Van Assendelft Fotografie
Om warme brij te kunnen voeren zijn vaak een aantal aanpassingen aan de brijvoerinstallatie nodig. Ook is een warmtwatervat belangrijk om voldoende water op voorraad te hebben. - Foto: Van Assendelft Fotografie

Groeitoename door brij

De positieve ervaringen van verwarmde brij uit de praktijk worden ondersteund door onderzoek dat de afgelopen decennia is gedaan. De voorgangers van Wageningen Livestock Research hebben de gevolgen voor de resultaten in verschillende experimenten bekeken. Uit een onderzoek in jaren ’90 bleek bij gespeende biggen een groeitoename van 40 gram per dag en verbetering van de voerconversie met 0,15 punt. Het onderzoek is later nog een paar keer uitgevoerd; de resultaten lagen toen iets lager maar nog steeds steeg de daggroei door het voeren van warme brij zo’n 16 tot 18 gram.

Voerhygiëne moet optimaal zijn bij toepassing warme brij

Van de Ven hanteert op basis van die resultaten de vuistregel dat per graad Celsius de groei met 1 gram toeneemt. Dat is in de temperatuurrange van de brij van 15 tot 35 graden Celsius. Als biggen 10 gram per dag extra groeien zijn ze een halve kilo zwaarder bij afleveren. Bij een verrekenprijs van € 1 per kilo is dat dus al gauw € 0,50 per big of € 15 per aanwezige zeug voordeel, zo rekent hij voor. Wageningen Livestock Research berekende enkele jaren geleden bij een investering in een zonneboiler het omslagpunt bij 2,7 gram extra groei per dag. Die investering ligt in de buurt van aanpassingen in gangbare energieopwekking. Weda schat dat gemiddeld op € 5.000 tot € 7.500 per bedrijf. Van de Ven: “Je hoeft niet lang aan de economische voordelen te rekenen.” Zeker als ook minder meetbare voordelen als een hogere gezondheid en meer werkplezier worden meegenomen. Overigens waarschuwt hij wel voor de risico’s van warme brij, daarom moet de voerhygiëne optimaal zijn (zie kader Gezond warme brij voeren).

Gezond warme brij voeren

Voeren van verwarmde brij brengt risico’s met zich mee. Een aantal aandachtspunten.
- Gebruik heet water en koel dat (automatisch) terug met koud water voor het in de brij gaat. Dat is vaak beter regelbaar en voorkomt ongewenst waterbederf, met name door Legionella.
- Houd de juist volgorde van aanmaken aan; heet water direct in de menger kan de werking van gevoelige toevoegingen in het aanvullend voer, zoals probiotica, beperken.
- Werk 100% hygiënisch. Dat is altijd belangrijk maar zeker bij het voeren van warme brij. Problemen met gisten kunnen bij hoge temperaturen verergeren. De basis moet daarom goed zijn, anders is het beter er niet aan beginnen.
- Breng bij problemen de kritische aspecten in het proces in beeld en neem waar nodig maatregelen.
- Breng de temperatuur in de laatste fase van de opfok omlaag. Dat maakt de overgang naar ander (koud) voer in de vleesvarkensstal ook gemakkelijker.

Ook bij vleesvarkens

Verwarmen van brij voor biggen is dus snel interessant. Maar ook bij vleesvarkens zijn er mogelijkheden. Niet voor de hele periode, daarvoor zijn de hoeveelheden brij – en daardoor de benodigde energie – veel te groot. Maar in de eerste weken kan het helpen om de opgelegde biggen vlot op te laten starten.

Net als rondom het spenen is het verplaatsen naar de vleesvarkensstal een stressvol moment en is het vaak wennen voor de dieren aan ander voer en een ander voersysteem. Het is in principe alleen in de wintermaanden nodig; biggen kunnen zich dan gemakkelijker warm houden. Het hele jaar doorvoeren kan door teveel energie zelfs nadelig zijn, waarschuwt Van de Ven.

Verwarmen kost € 0,33 per varken

Het kostenplaatje bij vleesvarken ziet er als volgt uit. Stel de varkens vreten de eerste twee weken 65 tot 68 kilo brijvoer van 26 tot 27% droge stof. Daar is 50 kilo water voor nodig dat met 15 graden wordt verwarmd.
Verwarmen van 1 kilo water met 1 graad kost 4,2 KJ. Dat is per varken 3,15 MJ. Een kuub aardgas bevat 31,6 MJ. Er is dus 0,1 kuub per varken nodig. Bij een prijs van € 0,50 per kuub is dat € 0,25 per varken. De jaarkosten van aanpassingen aan de installatie zijn € 7.500 of € 0,08 per varken. Totaal € 0,33 per afgeleverd varken of grofweg € 1 per plaats. In de zomermaanden zijn er echter geen energiekosten.

Deskundigen verwachten bij de vleesvarkens ook voordelen al is de balans tussen kosten en opbrengsten wat minder vanzelfsprekend positief als bij biggen. Twee weken warme brij voeren kost globaal zo’n € 0,33 per afgeleverd varken aan energie en investering. Daar is een groeiverbetering van 10 tot 15 gram voor nodig. Op bedrijven die al energie ter beschikking hebben, bijvoorbeeld uit een warmtepomp of zonnecollectoren (zie kader Energie van eigen bedrijf), is de calculatie nog gemakkelijker te maken.

Er zijn in de praktijk wel enkele vleesvarkensbedrijven die warme brij verstrekken, veruit de meeste via fermentatie. Of het interessant is, hangt van een aantal factoren af. Denk aan de gewenste periode van voeren, de mate van temperatuurverhoging, beschikbaarheid van eigen energie en het aantal varkens bepalen mede de kosten die een varkenshouder kwijt is. Ook van belang is de samenstelling van het gewenste rantsoen. De brij moet een minimale hoeveelheid water bevatten om de temperatuur voldoende te kunnen doen stijgen. Bedrijven met een groot aandeel wei in het rantsoen moeten dat wellicht laten zakken. Dat heeft dus ook gevolgen voor de optimalisatie van het rantsoen.

Energie van eigen bedrijf

Het opwarmen van brij voor biggen kan prima met een boiler of cv-installatie met aangekochte energie. De aanwezigheid van eigen energie maakt het nog eerder interessant en dan komt het ook bij vleesvarkens in beeld. Energie is op verschillende manieren te verkrijgen.
Zelf stroom opwekken gaat met zonnecollectoren; het dak van een varkensstal leent zich er goed voor. Zonnepanelen kunnen zowel voor de opwekking van warm water als elektriciteit worden gebruikt. Er zijn ook platen op de markt die beide opwekken. Een kleine windmolen is ook mogelijk maar qua vergunningen en investering minder voor de hand liggend.
Een alternatief voor gas is het verbranden van houtpellets of ander organische materiaal in een hout- of allesbrander.
Om energie terug te winnen is een warmtepomp nodig. Met relatief lage temperaturen kan water tot circa 50 graden Celsius worden opgewarmd. In de varkenshouderij komt op meerdere plekken energie vrij om te gebruiken. Halen van energie uit ventilatielucht (centrale luchtkanaal), de mest (koeldek) en de luchtwasser worden al veel toegepast.
Een andere toepassing van energie opwekken is via mestvergisting. Voor vergisting op bedrijfsniveau zijn relatief kleine monovergisters in beeld. Daarbij wordt alleen mest vergist zonder co-producten als maïs. Het aantal toepassingen van vergisters op bedrijfsniveau is echter nog beperkt.

Of registreer je om te kunnen reageren.