Varkenshouderij

Achtergrond

Vaccineren tegen PIA is financieel interessant

PIA kan voor veel problemen onder vleesvarkens zorgen. Vaccineren is mogelijk en in veel gevallen liggen de vaccinatiekosten lager dan de economische gevolgen van PIA.

De darmaandoening PIA (Porcine Intestinale Adenomatose) steekt het laatste decennium steeds meer de kop op. Aanjager is het verdwijnen van antibacteriële middelen zoals koper uit het voer en het verminderen van het antibioticagebruik.

PIA wordt veroorzaakt door de bacterie Lawsonia intracellularis. Als de darmgezondheid minder wordt, kan Lawsonia zich vermeerderen en zijn kans grijpen. Dat de bacterie enkele weken buiten het varken kan overleven in bijvoorbeeld mest doet de beheersing ervan ook geen goed. Want hierdoor kan elke nieuw koppel besmet raken als de omstandigheden niet optimaal zijn.

Zo beperk je het risico op een PIA-uitbraak

PIA wordt veroorzaakt door de Lawsonia-bacterie die in de varkensdarm voorkomt. Varkens krijgen de bacterie binnen door opname, bijvoorbeeld door niet goed gereinigde afdelingen of centrale gangen. Gedurende het leven van een varken zijn er momenten waarop Lawsonia zich plotseling kan vermeerderen en door onbalans in de darmflora de darmwand kan aantasten. Om de infectiedruk zo laag mogelijk te houden is een aantal managementfactoren van belang.

Hygiëne

  • Reinig en ontsmet de afdelingen en de centrale gang na elke ronde. Zo wordt voorkomen dat een nieuw koppel met besmette mest in aanraking komt.
  • Loop altijd van jong naar oud en reinig, desinfecteer en droog laarzen na elke leeftijdsgroep.
  • Gebruik bij meerdere stallen voor elke stal aparte kleding en laarzen. Reinig de laarzen na gebruik met een reinigingsmiddel.
  • Monteer een (goedkope) hogedrukspuit in de stallen om voor verlaten van de stal de zool van laarzen schoon te spuiten.
  • Zorg ervoor dat de ongediertebestrijding op orde is. Ratten en muizen verspreiden de ziekte door mest te vreten en weer uit de schijten.
  • Voorkom ook dat honden of katten in de stal komen, zij lopen ook door de mest.

Voeding

Voeding is bij PIA een belangrijke factor. Varkens die hard groeien lijken vatbaarder omdat ze harder vreten. Onder andere eiwitgehalte en de structuur van het voer zijn van belang. Rond voerverstrekking en opname heeft de varkenshouder een bepalende rol.

  • Voorkom onregelmatige voeropname. Bijvoorbeeld rond het verplaatsen of transport van varkens.
  • Voer voor het uitladen van de top wat minder en bouw vervolgens de voergift weer op.
  • Stuur op de voeropname bij heet weer. Bij hitte vreten varkens minder maar zodra de temperatuur zakt gaan ze extra vreten.
  • Stuur als zeugenhouder de voergift bij gelten in de opfokstal bij rond het moment dat ze berig worden. Door de berigheid vreten ze slechter.

Gegevens slacht

Volgens Nico Wertenbroek, technical manager varkens bij MSD Animal Health, blijkt uit slachtgegevens dat 70 tot 80% van de vleesvarkens besmet is geweest. Uit een DELTA-Score-onderzoek uit 2016 blijkt dat op circa 90% van de vleesvarkensbedrijven meer dan de helft van de dieren PIA-antistoffen in het bloed hebben. Op basis daarvan wordt aangenomen dat alle vleesvarkensbedrijven PIA-positief zijn. In de meeste gevallen gaat het om de subklinische variant waarbij de dieren niet zichtbaar ziek zijn maar wel minder presteren en het koppel minder uniform is.

Economische gevolgen groot

Lawsonia is een lastige bacterie. Goed te behandelen met antibiotica maar op veel punten is weinig bekend over deze bacterie. Dat komt vooral doordat hij in een laboratorium moeilijk te kweken is en ook geen zoönose is. Toch is de economische impact voor het varkensbedrijf groot. Varkens met de lastig te herkennen subklinische PIA zijn minder efficiënt met hun voer waardoor de voederconversie stijgt. Ook ontstaan er achterblijvers. Een voederconversiestijging van 0,2 kost al gauw € 7,75 per vleesvarken aan hogere voerkosten, dat is gerekend exclusief de veelal langere mestperiode.

Lees verder onder de foto.

De kosten van vaccinatie tegen PIA liggen lager dan die van lagere voederconversie, lagere groei en eventuele uitval. - Foto: Henk Riswick
De kosten van vaccinatie tegen PIA liggen lager dan die van lagere voederconversie, lagere groei en eventuele uitval. - Foto: Henk Riswick

Acute uitbraak

Ondanks vaak de grote financiële schade van subklinische PIA geeft juist een acute uitbraak varkenshouders een veel slechter gevoel. “Bij acute PIA zie je van het ene op het andere moment zieke dieren met zwarte mest, en sterfte. En het zijn helaas de zware varkens van 70 kilo en meer die plots omvallen en dat doet pijn. Op jaarbasis is de uitval door acute PIA vaak niet meer dan 0,5 tot 1% extra”, legt Martijn Steenaert, varkensdierenarts bij Boehringer Ingelheim uit.

Vaccineren of niet?

Het is een optie om vleesvarkens tegen PIA te beschermen door middel van vaccinatie. Vaccinatie wil je uitgevoerd hebben voordat op koppelniveau een infectie rondgaat. Omdat het infectiemoment voor 90% in de vleesvarkensfase ligt, wordt over het algemeen enkele dagen na opleg gevaccineerd “Twee derde van de bedrijven die vaccineert is vleesvarkenshouder”, stelt Steenaert. “In sommige gevallen zou je liever tijdens de biggenopfok vaccineren, maar in de praktijk is dit vrijwel niet haalbaar omdat je als zeugenhouder vaak te maken hebt met meerdere afnemers en niet op voorhand kan zeggen welke afdeling naar welke afnemer gaat.” Toch zou een vleesvarkenshouder kunnen kijken of het mogelijk is om in overleg met de zeugenhouder te kiezen voor vroege vaccinatie. Hier is wel een goede afstemming over de te vergoeden kosten bij nodig.

Transport naar andere stal

Vroege vaccinatie heeft volgens Wertenbroek wel degelijk nut: “Het beste is om 3 weken voordat er een infectie optreedt te vaccineren. En na infectie duurt het ongeveer 3 weken voordat er antistoffen aantoonbaar zijn in het bloed. Dat betekent dat je idealiter 6 weken voor de eerste positieve titers in het bloed wil vaccineren. Uit Nederlands serologisch onderzoek blijkt dat 10% van de tienweekse varkens al seropositief is. Voor deze varkens is vaccinatie bij opleg veel te laat, terwijl we weten dat een infectie zich juist in de eerste weken na opleg doorzet.” De opleg van vleesvarkens waarbij biggen uit meerdere afdelingen bij elkaar komen, het transport en een andere stal veroorzaakt omstandigheden waarbij de Lawsonia-bacterie zich kan manifesteren.

Lees verder onder de foto.

Het Enterisol Ileitis-vaccin wordt via drinkwater verstrekt (kleurt blauw) en levert zo veel arbeidsgemak. Van te voren moet bekend zijn wat de wateropname in een afdeling is zodat alle dieren voldoende binnen krijgen. - Foto: Koos Groenewold
Het Enterisol Ileitis-vaccin wordt via drinkwater verstrekt (kleurt blauw) en levert zo veel arbeidsgemak. Van te voren moet bekend zijn wat de wateropname in een afdeling is zodat alle dieren voldoende binnen krijgen. - Foto: Koos Groenewold

Kosten vaccinatie tegen PIA

Bij vaccinatie is al snel de vraag of het uit kan. De kosten voor vaccinatie tegen PIA liggen, afhankelijk van het soort vaccin tussen de € 1 tot € 1,75 per varken. De keus om te vaccineren ligt volgens Wertenbroek toch vaak emotioneel: “Als een varkenshouder een acute uitbraak meemaakt, dan wordt de keus sneller gemaakt op basis van emoties. Toch loont het ook om te rekenen bij subklinische en chronische PIA.”

Bij de huidige vleesvarkensprijzen van € 2 per kilo geslacht gewicht zal de keus voor wel of niet vaccineren niet moeilijk zijn. Maar ook bij lagere prijzen kan vaccinactie wel degelijk uit. Tegenover de kosten van € 1 tot € 1,75 per vleesvarken staan een betere groei van 30 tot 50 gram per dag, de voederconversie daalt en ook de uitval is lager.

Als eerder aangegeven levert een verbetering van de voederconversie zo’n € 5 per varken op. Daar komen de kosten voor uitval nog boven op. Bij de huidige prijzen verliest een vleesvarkenshouder bij elk zwaar vleesvarken dat door acute PIA uitvalt al snel € 200 aan directe opbrengsten. Maar ook in jaren met slechte rendementen is het rekenen aan vaccinatie tegen PIA zeker waard.

2 vaccins tegen PIA

Bij chronische of subklinische PIA zijn varkens te behandelen met antibiotica.
Bij acute PIA wordt antibiotica ingezet om de impact van een uitbraak te verminderen maar die kan ernstig zieke dieren niet genezen. Acute PIA lijkt vanuit het niets te komen maar op bedrijven waar acute PIA zich voordoet is er ook sprake van chronische en subklinische. Een acute uitbraak komt niet vanuit het niets, daar is chronische PIA aan voorafgegaan. Om de schade van PIA te verminderen kan gevaccineerd worden. Een vaccin wekt de immuniteit op waardoor Lawsonia zich moeilijker aan de darmcellen kan hechten.
Het Enterisol Ileitis-vaccin van Boehringer Ingelheim is al 15 jaar op de markt, daar komt na de jaarwisseling het vaccin Porcilis Lawsonia van MSD Animal Health bij. De vaccin-eigenschappen verschillen sterk, met name op het gebied van toedoening en het werkingsmechanisme.
Levend vaccin
Enterisol Ileitis is een levend vaccin dat oraal wordt toegediend. Er kan gevaccineerd worden vanaf een leeftijd van 3 weken en de bescherming duurt minstens 17 weken. Het overgrote deel van de varkenshouders die Enterisol inzet, doet dit enkele dagen na opleg in de vleesvarkensstal. Verstrekking kan via drinkwater, lange trog of brijvoer, waarbij via drinkwater het meest toegepast wordt.
Door de orale toediening komt het vaccin in de darm terecht waar het in de darmcellen in de dunne darm binnendringt en daar het lokale immuunsysteem prikkelt.
Bijwerkingen
Orale toediening heeft gebruiksgemak als voordeel. In 15 minuten tijd wordt een koppel gevaccineerd, ongeacht het aantal dieren. Het vaccin heeft geen bijwerkingen waardoor biggen geen dip ervaren. De dag voor toediening moet wel de wateropname bepaald worden zodat de gebruiker zeker is dat alle biggen voldoende vaccin opnemen. Porcilis Lawsonia is een dood, gevriesdroogd vaccin in pilvorm dat opgelost moet worden in oplosvloeistof of in het Circo-Mhyco-vaccin Porcilis PCV Mhyo en wordt intramusculair gegeven.
Intramusculaire vaccinatie triggert het gehele immuunsysteem en zorgt voor beschermende immuniteit in de darm. Voordeel van intramusculair vaccineren is de zekerheid dat elk varken behandeld is. Door de combinatie met het PCV Mhyo-vaccin kan in 1 behandeling tegen 3 kiemen gevaccineerd worden, wat dierwelzijn en arbeidsgemak verbeterd. Het vaccin is toe te dienen vanaf een leeftijd van 3 weken en heeft een werkingsduur van 21 weken waardoor het geschikt is voor toepassing bij biggen. Het vaccin zorgt voor antistoffen waardoor te controleren is of dieren behandeld zijn.

Of registreer je om te kunnen reageren.