Varkenshouderij

Achtergrond

Janssen: koppeling ammoniak en rechten is desastreus

POV-voorzitter Linda Janssen is een jaar na haar benoeming teleurgesteld in het ministerie van LNV, dat deel uitmaakte van de Coalitie Vitale Varkenshouderij. “Ik twijfel aan het draagvlak bij het ministerie voor ons actieplan.”

Linda Janssen (39) heeft er een jaar op zitten als voorzitter van de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV). Ze vindt haar werk leuk, maar soms ook zwaar. Janssen: “Het kost sowieso veel tijd. Maar je moet ook constant alert zijn en aanvoelen wat gesprekspartners precies willen.”

De dag na de algemene ledenvergadering is ze op het kantoor van de POV in het Gelderse Ede. Dit is tevens de dag nadat het Landbouw Collectief op bezoek was op het ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij (LNV) voor een gesprek met minister Carola Schouten. Stikstof was het thema. Een oplossing om uit de crisis te komen, is na de eerste afspraak niet dichterbij. Het overleg wordt wel vervolgd.

Lees verder onder de foto

Linda Janssen. - Foto: Van Assendelft Fotografie
Linda Janssen. - Foto: Van Assendelft Fotografie

Waar zit voor de varkenshouderij de pijn in de stikstofplannen?

“Voor onze sector is de koppeling tussen ammoniak en varkensrechten desastreus. Het afromen van productierechten bij de verkoop van ammoniak zal verduurzaming van de sector tegenhouden. Dat betekent een uitverkoop van onze sector. Net zo belangrijk is dat varkenshouders hun latente ammoniakruimte behouden. Hierbij gaat het dus ruimte die is vergund, maar waar nog geen stal voor gebouwd is.

Maar het gaat ook om ruimte van bijvoorbeeld Beter Leven-boeren die vanwege deelname aan dit keurmerk minder varkens houden dan vergund. De laatste groep korten op hun ammoniakrechten terwijl ze juist wat extra’s doen voor het dierenwelzijn, mag nooit gebeuren. Met de opbrengst van de ammoniakrechten kan een varkenshouder juist investeren in emissiereductie op zijn bedrijf. Zo wordt verduurzaming beloond. Het geld voor de uitvoering van ons actieplan vitale varkenshouderij moet ergens vandaan komen.”

De minister wil toch echt minder stikstof. Hoe moet dat dan?

“De varkenshouderij levert ook op dat punt. De varkenssector investeert al vele jaren in verlaging van de ammoniakemissie. Een reductie van 80% is bereikt. Als gevolg van de warme sanering en de stoppersregeling in het actieplan ammoniak veehouderij stopt een deel van de varkensbedrijven en krimpt de varkensstapel. Hoewel de sanering is bedoeld om bedrijven met een hoge geurbelasting uit te kopen, neemt ook de emissie af.

Bovendien werken we aan innovatieve stallen die emissies bij de bron aanpakken. Dat staat ook in ons actieplan. De varkenshouderij blijft zo leveren.

De POV is er voor de blijvers in de varkenshouderij. Voor de stoppers wordt genoeg gedaan. Ons verhaal in de stikstofzaak is gewoon goed. Er wordt helaas slecht geluisterd door de beleidsmakers.”

Ons verhaal in de stikstofzaak is gewoon goed. Er wordt helaas slecht geluisterd door de beleidsmakers

Waarom maken jullie dan deel uit van het Landbouw Cllectief dat een stikstofplan voor de hele veehouderij heeft opgesteld?

“We hebben inderdaad getwijfeld om deel te nemen aan het Landbouw Collectief. Naarmate de tijd verstrijkt, word ik echter steeds blijer dat de POV hierbij is aangehaakt. Het collectief wordt met de dag sterker. De punten uit het actieplan vitale varkenshouderij met betrekking tot emissies zijn overgenomen en staan nu een-op-een in het alternatieve stikstofplan van het collectief.

Onze positie is helder. Vrijwel alle varkensbedrijven hebben gelukkig een goede vergunning. Voor de rundveehouderij ligt dat anders. Daar zijn duizenden bedrijven zonder natuurbeschermingswetvergunning. Deze sector zal nu moeten leveren en de emissies verlagen, bijvoorbeeld via het voer of de wijze van mestaanwending.”

Jullie praten toch niet meer LNV?

“Klopt, niet als POV, maar wel namens het collectief. We zijn ontevreden hoe LNV met ons omgaat. Op 4 oktober kwam minister Schouten met haar stikstofplannen. De voorstellen, onder meer over de koppeling van dierrechten aan stikstof en het stelen van latente ruimte, kwamen voor ons volkomen uit de lucht vallen. Dat terwijl we vooraf veelvuldig overleg hebben gevoerd met het ministerie. Op 8 oktober komt daar de brief van de provincies met aanvullende stikstofplannen overheen. Dan voel je je behoorlijk te kakken gezet.

Ons besluit om het overleg met het ministerie op te schorten is het enige goede dat we konden doen. Toen ik de brief daarover op het ministerie overhandigde, voelde dat echt als een opluchting.”

Is het draagvlak voor jullie actieplan bij het ministerie dan wel zo groot?

“Daar begin ik inderdaad aan te twijfelen. Het ministerie maakt deel uit van de Coalitie Vitale Varkenshouderij. We hebben een goed plan; geef ons dan de kans dat uit te voeren. We gaan als POV daarom weer praten met de minister zodra zij akkoord is met het alternatieve stikstofplan van de coalitie. Dat is de voorwaarde.”

Is het actieplan niet gewoon te laat?

“Nee, ik denk het niet. Dat was in augustus al klaar. Al ruim voordat iemand doorhad dat de stikstofdiscussie zo groot zou worden. De provincie Noord-Brabant is wel een verhaal apart. Brabant is een drama.

We gaan er niettemin alle druk op zetten om uitstel te krijgen voor de boeren die innovatieve stallen willen bouwen. Te beginnen met de rechtszaak op 6 december tegen de provincie. Als Brabant vasthoudt aan het plan om de emissienormen van stallen in 2022 verder te verlagen, moeten boeren daar investeren in oude technieken, terwijl de rest van Nederland wel innoveert. Dat zou bizar zijn.”

Meer aandacht voor ledenwerving in 2020

Het ledental van de Producenten Organisatie Varkenshouderij zit op 2.200. Dit aantal blijft tamelijk constant. Er komen volgens voorzitter Linda Janssen leden bij, maar er stoppen ook varkenshouders.

In 2020 wil ze nog meer energie steken in de werving van nieuwe leden. Nog niet alle varkenshouders zijn aangesloten bij de POV, zo’n 75 tot 80% is lid. Janssens uitgangspunt is dat iedere blijvende varkenshouder uiteindelijk lid is van de vereniging.

Wanneer gaan varkenshouders iets merken van het actieplan?

“Dat is eigenlijk aan hen. Met steun van de coalitiepartners en subsidies voeren de leden het plan uit. Een groep varkenshouders bijvoorbeeld werkt al aan een soort van mestloket. Dit loket moet ruwe varkensmest van bedrijven bundelen en dit bij verwerkers aanbieden. Doel is een constant en gegarandeerd mestaanbod voor verwerkers, zodat de kosten zakken.

Nu ligt het poorttarief voor verwerking op € 20 per ton. Dat is veel te hoog en moet halveren. Het is met de huidige tarieven te risicovol om voor tien jaar een contract af te sluiten met een mestverwerker; varkenshouders wachten daarom af. De POV is van mening dat varkenshouders alle mest moeten laten verwerken die zij niet zelf of in de regio kunnen plaatsen. Binnenkort komen de contouren van het nieuwe mestbeleid naar buiten. Het kan zomaar gebeuren dat de gebruiksnormen weer omlaag gaan.”

De POV vindt dat varkenshouders mest moeten verwerken die ze niet zelf of regionaal kunnen plaatsen

“Als het aankomt op mest op maat, dan hebben we nog weinig te bieden. Ik hoop dat varkenshouders zich meer eigenaar gaan voelen van hun meststroom, en leveren wat akkerbouwers vragen. We moeten als varkenshouderij meer regie gaan voeren. Dat geldt ook voor de afzetzijde in de keten. De rol van de verwaarding en promotie van het vlees ligt nu wel heel sterk bij de slachterijen. We willen meer zeggenschap en verantwoording in wat daar gebeurt.

Ik vind zelf het kringloopstuk in het actieplan ook erg belangrijk. Met het varken als alleseter kunnen we ons daarmee onderscheiden. Het is zo dat echte kringlooplandbouw niet bestaat. Nooit komen alle grondstoffen uit de directe regio en blijven daar.”

Hoe ziet de sector er uit over vijf jaar?

“Nu de voorwaarden voor de saneringsregeling bekend zijn, gaan we uit van een krimp van de varkensstapel tussen 8% en 10%. Het aantal varkenshouders zal sterker afnemen. Er zijn in de varkenshouderij nogal wat gezinsbedrijven zonder een opvolger. Dat is helaas niet anders.”

Ten slotte, wat domineert na stikstof uw agenda?

“Dat wordt hoogstwaarschijnlijk geur. Gemeenten krijgen meer bevoegdheid hun eigen geurnormen vast te stellen. Dat wordt het volgende haakje voor ongelijkheid in de wetgeving. We halen hierbij continu het geuronderzoek aan dat de varkenshoudersvakbond NVV toentertijd heeft laten uitvoeren door Ilvo, het Vlaamse Instituut voor landbouw-, visserij- en voedingsonderzoek. Daaruit blijkt dat omwonenden van varkensbedrijven minder geurhinder ondervinden dan aanvankelijk werd verondersteld en dat het Nederlandse rekenmodel voor de bepaling van de geurbelasting is verouderd.

Wat mij in dit dossier vooral zorgen baart, is dat lokaal draagvlak allesbepalend lijkt te worden in toekomstige ontwikkelruimte in het buitengebied. Ik vrees dat dit leidt tot een verzwaring van lokaal omgevingsbeleid. Het luchtwasserdebacle dat in 2018 is ontstaan door het zeer voorbarig aanscherpen van de normen frustreert duurzame ontwikkelingsmogelijkheden en uitvoering van de ambitie Zorg voor een goede leefomgeving van het Programma vitalisering varkenshouderij.”

‘Elke ingreep is een ethische vraag’

Een Nederlands verbod op het couperen van varkensstaarten komt er niet voor 2030. Dat heeft landbouwminister Carola Schouten in oktober aan de Kamer geschreven. Daarna blijft couperen mogelijk, volgens POV-voorzitter Linda Janssen, mits bedrijven aantoonbaar niet in staat zijn varkens met lange staarten te houden.

Dat kan te maken hebben met de huisvesting, de varkenshouder is er niet geschikt voor, of beide.

Vanuit Brussel wordt de druk wel opgevoerd om de varkensstaart er aan te laten. Dat maakt 2030 als einddatum onzekerder. Het stoort Janssen dat de discussie zo eenzijdig wordt gevoerd. Janssen: “Het lijkt dat het alleen over welzijn gaat. In beginsel is het een ethische vraag. Dat geldt voor elke ingreep bij een varken.”

Ethisch gezien vindt Janssen het juist om te kiezen voor krulstaarten. - Foto: Ronald Hisisnk
Ethisch gezien vindt Janssen het juist om te kiezen voor krulstaarten. - Foto: Ronald Hisisnk

Ethisch gezien vindt Janssen het juist om te kiezen voor krulstaarten. Maar als door bijtgedrag van varkens het welzijn zo wordt ondermijnd, is een ingreep in haar verantwoord.

De POV-voorzitter denkt dat het op termijn op een deel van de varkensbedrijven mogelijk is om te stoppen met couperen. Dat blijkt ook uit het praktijkonderzoek dat onder supervisie van de POV wordt gedaan op veertien varkensbedrijven. Maar op een derde van de proefbedrijven is het houden van varkens met lange staarten een drama, vertelt ze. Het is daarbij ook nog niet mogelijk de oorzaak van het staartbijten boven water te krijgen. Op een derde van de proefbedrijven gaat het soms goed en soms niet. Een deel van de bedrijven is wel succesvol in het houden van varkens met krulstaarten.

Of registreer je om te kunnen reageren.