Varkenshouderij

Achtergrond 1 reactie

Zo houd je de energiekosten van varkensbedrijf laag

Varkensbedrijven gaan steeds efficiënter met energie om, maar dat is niet voldoende. Door overheidsingrijpen zullen er nog meer duurzame maatregelen genomen moeten worden.

De energiekosten op een varkensbedrijf maken ongeveer 3% uit van de totale kosten op het bedrijf. De energiekosten zijn op te delen in kosten voor elektriciteit, aardgas en brandstof, waarbij elektriciteit de grootste kostenpost is.

De ontwikkeling van energiekosten op een zeugen- en vleesvarkensbedrijf laat de laatste vijftien jaar niet veel wijzigingen zien. De gemiddelde kosten voor elektra per bedrijf zijn wel gestegen, maar dat is te verklaren doordat ook de gemiddelde bedrijfsgrootte van de zeugen- en vleesvarkensbedrijven flink toenam.

Bij aardgas is zowel op zeugen- als op vleesvarkensbedrijven de laatste tien jaar per gemiddeld aanwezig dier een daling in de kosten te zien. Die is voornamelijk te verklaren door een daling in het gebruik van aardgas per dier. Het verloop van de energiekosten en het energiegebruik laten eenzelfde trend zien de laatste tien jaar.

Lees verder onder de foto‘s

Zonnepanelen op het dak als duurzaam alternatief voor elektriciteit en een warmtepomp dat via een warmtewisselaar de inkomende lucht naar de centrale gang opwarmt vervangt de aansluiting van aardgas. - Foto: Bert Jansen
Zonnepanelen op het dak als duurzaam alternatief voor elektriciteit en een warmtepomp dat via een warmtewisselaar de inkomende lucht naar de centrale gang opwarmt vervangt de aansluiting van aardgas. - Foto: Bert Jansen

Ontwikkeling energieprijzen

Volgens cijfers van statistiekbureau CBS is de prijs voor elektra de laatste tien jaar licht gedaald met ongeveer 2%, de gasprijs is licht gestegen met 10%. Niet schokkend, zou je denken. Echter, als een varkensbedrijf geen maatregelen treft in het verminderen van het energieverbruik, zullen de kosten voor energie de komende jaren wel flink stijgen.

Voor de prijsontwikkeling voor gas moeten we steeds meer naar andere delen van de wereld kijken, geeft energieleverancier Essent aan. Kwam voorheen het grootste gedeelte van het gas uit Nederland, de komende jaren zal dit steeds minder worden. Het gas wordt nu vooral geïmporteerd uit Noorwegen, het Midden-Oosten, Rusland en de Verenigde Staten. Daarnaast groeit de vraag naar gas in Azië, wat de gasprijs kan opdrijven. De prijs is weersafhankelijk: in de winter is de gasprijs hoger, maar als je vaste afspraken hebt met de energieleverancier merk je daar als varkenshouder niets van.

Voor de prijsontwikkeling van elektriciteit die uit fossiele centrales komt, is weersafhankelijkheid geen probleem. Daarin komt verandering als we omschakelen naar duurzame energiebronnen. Het percentage zon- en windenergie is nu ongeveer 10% , maar zal moeten groeien naar 75% in 2030, waardoor de productie weersafhankelijker en onvoorspelbaarder wordt. En dat zal op langere termijn invloed hebben op de prijs van elektriciteit.

Hogere heffingen en belastingen op elektriciteit en gas

Wat de prijsontwikkeling exact betekent voor de energierekening op het bedrijf heeft ook te maken met economische ontwikkelingen en geopolitieke zaken. Daarnaast is de prijs van energie slechts bepalend voor 20% tot 30% van de uiteindelijke energienota. De overige kosten komen van de netbeheerder en van de overheid. De overheid gaat in 2019 en 2020 de energiefactuur verhogen met hogere heffingen en belastingen op elektriciteit en gas. Hiermee wil de overheid bedrijven stimuleren om duurzamere energie en vooral minder gas te verbruiken.

De heffing op aardgas voor opslag duurzame energie (ODE), die in 2013 ingevoerd is, is gestegen van € 0,0023 per kuub aardgas in 2013 naar € 0,0524 per kuub in 2019. De energiebelasting is nog meer gestegen. Dat betekent voor een varkensbedrijf dat 18.000 kuub gas verbruikt in 2019 een kostenpost voor energiebelasting van € 6.219,54 per jaar, bijna een verdubbeling van de energiebelastingen ten opzichte van de kosten van energiebelasting in 2013.

Energiekosten varkensbedrijf

Uit gegevens van Agrimatie, van deelnemers aan het Bedrijveninformatienet (BIN), blijkt dat een bedrijf met 600 zeugen in 2017 jaarlijks € 12.240 aan elektriciteit betaalde en € 7.260 aan aardgas. Dat is iets meer dan € 20 per zeug per jaar voor elektriciteit en iets meer dan € 12 voor aardgas per zeug per jaar.

Op een varkensbedrijf met 3.000 vleesvarkens werd in 2017 jaarlijks € 12.120 betaald voor energie en € 2.280 voor aardgas. Dat betekent iets meer dan € 4 voor energie per vleesvarken per jaar en € 0,76 per vleesvarken voor aardgas.


Per bedrijf kunnen deze bedragen sterk afwijken. Maar ook de gemiddelde uitgangswaarden wijken af. Voor vleesvarkens geldt dat er adviseurs zijn die met een gebruik van 3 tot 4 kuub per vleesvarkens rekenen, KWIN en BIN geven rond de 1 kuub aan.

Bij zeugenbedrijven ligt het gebruik verder uit elkaar. Zo zijn er adviseurs die rekenen met een gemiddelde van 60 kuub aardgas per zeug per jaar, KWIN geeft een gemiddeld gebruik aan van 45 kuub (inclusief stookolie) en BIN rekent rond de 25 kuub.

Efficiënt gebruik ventilatie en verwarming

De energie-efficiëntie op varkensbedrijven is de afgelopen jaren verbeterd. Tussen zeugenbedrijven en vleesvarkensbedrijven zijn wel verschillen te zien. In de zeugenhouderij waar verwarming (met voornamelijk aardgas) van belang is in de biggen- en kraamstal, zal voor een efficiënt gebruik de ventilatie en verwarming goed moeten worden afgestemd.

In de vleesvarkenshouderij is een beperkte vraag naar verwarming en vragen vooral ventilatie- en voersystemen elektriciteit. Daarnaast zorgen luchtwassers voor een toename van elektriciteit op het varkensbedrijf.

Terugverdientijd maatregelen

Om te besparen op energiekosten is het van belang om kennis te hebben van de terugverdientijd van de diverse maatregelen die genomen kunnen worden, aldus Henk Altena, projectleider bij Rombou. Omdat de kosten voor aardgas stijgen, is het investeren in een warmtepomp een van de opties om het gas te vervangen.

“Toch gaat dit nog niet zo hard”, vertelt Altena. Hij geeft aan dat veel varkenshouders aanhikken tegen de hoogte van het te investeren bedrag van een warmtepomp. Ondanks de hoogte van de investering adviseert de projectleider varkenshouders toch om een warmtepomp te overwegen.

Altena ziet dat er door varkenshouders niet altijd voor een warmtepomp wordt gekozen, mede doordat er onvoldoende inzicht is in de terugverdientijd van warmtepompen versus cv-installaties. Hierbij is van belang dat warmte wordt teruggewonnen uit de stal via bijvoorbeeld het opgewarmde water vanaf de luchtwasser.

Varkenshouder Sjef van den Nieuwelaar vult de houtsnippers aan voor zijn biomassakachel waarmee hij zijn stallen verwarmt. - Foto: Peter Roek
Varkenshouder Sjef van den Nieuwelaar vult de houtsnippers aan voor zijn biomassakachel waarmee hij zijn stallen verwarmt. - Foto: Peter Roek

Een andere overweging is een warmtewisselaar toe te passen als luchtinlaat in combinatie met het warme water uit de luchtwasser. In de winter kan een warmtewisselaar de binnenkomende lucht zelfs van -10 tot +8 graden opwarmen. Hierdoor hoeft in de centrale gang niet meer in verwarming te worden geïnvesteerd en is er een constante inlaattemperatuur met droge lucht.

De terugverdientijd van de investering in een warmtepomp is van belang, maar de COP is ook belangrijk. De COP geeft het rendement van de warmtepomp aan en voor welk deel elektra nodig is en voor welk deel extern warmte weg wordt gehaald. Een warmtepomp die niet voldoende functioneert heeft een hoger elektriciteitsverbruik, waardoor de energiebesparing kan tegenvallen. Daarom is het raadzaam een kWh-meter voor de warmtepomp te plaatsen.

Energiescan

Op basis van kengetallen van het bedrijf krijg je al een eerste indruk van het energieverbruik. Als een zeugenbedrijf met 500 zeugen bijvoorbeeld 45.000 kuub gas afneemt, gaan meteen alle alarmbellen af. Dit betekent een gasverbruik van 90 kuub per zeug per jaar. Dan kun je stapsgewijs de punten langs gaan waar dit hoge verbruik vandaan komt. Bijvoorbeeld of er voldoende isolatie aanwezig is en of deze goed dicht is, maar je moet zeker ook kijken naar de temperatuurinstellingen van de biggenstallen en de kraamstallen. Het kan daarnaast een bewuste keuze zijn om de temperatuur van de vloerverwarming hoger te zetten voor een betere gezondheid en daarop volgend betere resultaten.

Zeugen- en biggenstallen duurzaam verwarmen met houtsnippers

Sjef van den Nieuwelaar heeft in Roosendaal een gesloten bedrijf en werkt al zeker tien jaar met een biomassakachel.

“De investering in deze biomassakachel is de enige duurzame investering die zonder subsidie te koop is en waarmee ik de energiekosten laag kan houden”, aldus Van den Nieuwelaar die zo duurzaam mogelijk wil werken en daardoor dit jaar ook zonnepanelen geplaatst heeft op het dak van de varkensstal. De houtkachel vervangt alleen de levering van aardgas.

Varkenshouder Sjef van den Nieuwelaar. - Foto: Peter Roek
Varkenshouder Sjef van den Nieuwelaar. - Foto: Peter Roek
  • 530 zeugen op het bedrijf aanwezig
  • € 20.000 geïnvesteerd in biomassakachel
  • 5 jaar is de terugverdientijd van de kachel

De biomassakachel heeft een overcapaciteit voor alleen het verwarmen van de kraam- en biggenstallen. De kachel wordt ook gebruikt voor warm water in de kantine en daarnaast ook om de brij van de biggen te verwarmen.

Via een oude melktank met een deltaverwarmingsbuis gebruikt Van den Nieuwelaar het warme water uit de boilers als warmtewisselaar zodat de brij tot 35 graden wordt verwarmd. Doordat de biggen deze warme brij krijgen, kan de afdelingstemperatuur bij de gespeende biggen 2 graden lager ingesteld worden, van 30 graden naar nu 28 graden.

Besparing op energiekosten

De kosten van houtsnippers zijn ongeveer een derde van de gasprijs. Elke zes weken komt er een vrachtwagen met ongeveer 15 ton houtsnippers. De kosten hiervan variëren tussen € 60 en € 85 per ton, afhankelijk van de kwaliteit van de snippers. Er is nog wel een gasaansluiting aanwezig op het bedrijf waarvoor alleen nog het vastrecht van de aansluiting betaald wordt.

De gasaansluiting gebruikt de zeugenhouder als back-up voor de houtsnipperkachel en een kleine hoeveelheid gas voor het opwarmen van de vleesvarkensstal. Alleen in de koude drie maanden van het jaar, een keer in de week bij het opleggen. De vleesvarkensstal staat op 80 meter afstand van de houtkachel, waardoor de kosten voor de leiding hoger zijn dan de kosten voor het beetje aardgas dat gebruikt wordt.

Doordat de oude kachel verkocht is en er een subsidie van € 17.000 mogelijk was, kon in 2013 een nieuwe kachel voor € 20.000 aangeschaft worden. “Een investering die ik binnen vijf jaar heb terugverdiend en waardoor ik niet meer afhankelijk ben van gas.”

Eén reactie

  • WGeverink

    Goeie dertig jaar geleden op school moesten we uitrekenen hoe dik de isolatie mocht zijn zodat het "uit" kon. Intussen weet ik al tientallen jaren dat de hoeveelheid isolatie en de ballans met de stook kosten van dat moment een verkeerde manier was om er naar te kijken. Stook kosten gaan altijd omhoog. Over de levensduur van de stal van pak hem beet dertig jaar en de toegenomen kosten voor verwarming had een drie of vier keer zo dikke laag isolatie nog steets geld in het laadje gebracht. Je moet daarbij niet alleen kijken naar de besparing op de aardgas rekening. In een fatsoenlijk geisoleerde vleesvarkensstal hoeft bij -10 niet gestookt te worden. Tevens kan door het geringe warmteverlies de minimum ventilatie omhoog wat terug betaald met gezondere beter presteerende varkens. Terug gewonnen warmte van de vleesvarkensstal zou op gesloten bedrijven kunnen worden gebruikt om de kraamstal te verwarmen. In Nederland was er altijd de opvatting dat veel volume in een afdeling beter is voor het stal klimaat. Hier in Canada heb ik geleerd dat met veel inlaat lengte van in een vlak plavond geplaatste lucht inlaten de lucht rustiger en beter verdeeld de stal in komt. Als je 100 kuub lucht per dier per uur ververst maakt het voor de gezondheid van de dieren niet uit hoeveel kuub de afdeling groot is maar is wel heel belangrijk hoe presies, constant en gelijkmatig verdeeld de lucht de afdeling in komt.

Of registreer je om te kunnen reageren.