Varkenshouderij

Achtergrond

Ferment helpt big door speenperiode

Het maagdarmstelsel van biggen wordt na spenen zwaar op de proef gesteld. Een flinke dosis melkzuur kan een speendip verkleinen. In dit artikel een overzicht van biggenvoer met ferment.

Het verstrekken van gefermenteerd voer is een beproefd middel om biggen in de speenperiode een extra zetje in de rug te geven. Meerdere voerleveranciers hebben een product met ferment voor biggen.

Twee opties: kant-en-klaar of fermentatie op het bedrijf

Op hoofdlijnen zijn er twee aanvliegroutes:

  1. De eerste is dat zeugenhouders een kant-en-klaar, vloeibaar product kopen. Dan is het een kwestie van het voeder vers houden en tappen maar.
  2. De tweede route is een droog granenmengsel dat op het bedrijf wordt gefermenteerd. Vervolgens wordt het ferment opgenomen in het rantsoen.

Pas gespeende biggen vreten nog weinig. Het voeren van ferment is daarom mogelijk op zowel brij- als droogvoerbedrijven, ook als dat met de hand moet. Technisch gezien en vanuit het big bekeken, is ferment voeren op brijbedrijven makkelijker in te passen. Het vraagt minder arbeid en het voorkomt dat biggen twee weken na spenen van brij- naar droogvoer moeten omschakelen. Desondanks zijn er voldoende droogvoerbedrijven die de biggen gefermenteerd voer geven.

Gefermenteerd voer voor varkens:

  • Ferment voor biggen kan bij droogvoer en brij;
  • melkzuur ondersteunt de vertering en darmgezondheid;
  • hygiënisch en vaak voeren is van groot belang

Lees verder onder de foto.

Biggen doen zich tegoed aan brij waarin ferment is opgenomen. De grote hoeveelheid melkzuur in het ferment ondersteunt de voeropname en vertering van het voer. - Foto: Bert Jansen
Biggen doen zich tegoed aan brij waarin ferment is opgenomen. De grote hoeveelheid melkzuur in het ferment ondersteunt de voeropname en vertering van het voer. - Foto: Bert Jansen

Grote hoeveelheid melkzuurbacteriën

Een belangrijke reden om biggen rond spenen gefermenteerd voer te geven, is de grote hoeveelheid melkzuurbacteriën die er inzitten. Het melkzuur helpt de zuurgraad in de maag ver genoeg te laten zakken. Samen met het maagzuur zorgt het melkzuur voor een betere vertering en voorkomt de overontwikkeling van schadelijke coli- en streptokokkenbacteriën in de dikke darm.

Als onverteerd eiwit in de dikke darm terecht komt, vormt dit een voedingsbodem voor deze bacteriën. Met de gevolgen is iedere zeugenhouder bekend: speendiarree of oedeemziekte door coli of hersenvliesontsteking door streptokokken. In de eerste week na spenen is coli dikwijls de boosdoener als het niet wil in de biggenstal. In de tweede en derde week na spenen doemen klachten als gevolg van streptokokken juist op (zie kader).

Arts: varkens eten graag gefermenteerd voer

Een ander pluspunt van ferment is de smaak. Volgens varkensarts Arjan Schuttert van dierenartsenpraktijk De Oosthof eten varkens graag zure producten. Schuttert: “CCM staat bovenaan in de smaakindex van varkens.” Vanuit het oogpunt van darmgezondheid en smakelijkheid vindt Schuttert dat ferment in het biggenvoer pluspunten heeft.

Techniek en investering: grote verschillen

De keuze voor ferment is ook een keuze voor brij. Nat voeren moet je willen als boer. In het klaarmaken van het ferment en het verstrekken van het voer zit dikwijls ook extra arbeid. Op nogal wat bedrijven wordt het ferment met de hand verstrekt en is het advies dit meerdere malen per dag te doen. Automatiseren is ook mogelijk. De techniek van De Heus bijvoorbeeld is, hoewel dat wat voeten in aarde heeft, te koppelen aan een voerautomaat voor biggen, zoals de Nutrix+ van Weda.

Lees verder onder de foto.

Het klaarmaken van ferment kan grotendeels geautomatiseerd. Op brijbedrijven is zodoende de stap het kleinst om ferment te voeren. - Foto: Bert Jansen
Het klaarmaken van ferment kan grotendeels geautomatiseerd. Op brijbedrijven is zodoende de stap het kleinst om ferment te voeren. - Foto: Bert Jansen

Investering tot € 100.000 bij heel zeugenbedrijf op brij

De omvang van de investering om ferment te voeren verschilt enorm. Als het spul kant-en-klaar wordt bezorgd, is de investering nul. Als wordt gekozen om een compleet zeugenbedrijf op brij te zetten, dan loopt de investering op tot een ton. Niettemin een verantwoorde investering, betoogt nutritionist Bram van den Oever van ForFarmers. Hij zegt dat ForFarmers rekenvoorbeelden heeft waarbij de terugverdientijd voor een een bedrijf met 1.000 zeugen maar 2 jaar is.

Menger voor fermentatie biggenvoer: vanaf zo’n € 3.000

De investering in een menger om alleen biggenvoer op het bedrijf te fermenteren begint rond € 3.000, afhankelijk van de voorzieningen die al aanwezig zijn op het bedrijf.

De prijs van ferment wisselt vanzelf, net als van alle varkensvoerders. Fuite spreekt van zo’n € 50,00 per 88% droge stof voor hun gefermenteerde mengsel, inclusief aanvullend speenstarter en gerst.

Totaalaanpak nodig bij biggenopfok

De aandacht voor de biggenopfok groeit. De toomgrootte groeit en de wetgeving wordt aangescherpt. Zo moet er sinds twee maanden minder koper in biggenvoer. Het gebruik van zinkoxide is al anderhalf jaar niet meer toegestaan en antibiotica zijn al jaren in de ban. Het weglaten van deze veterinaire hulpmiddelen vraagt om een tegenprestatie. Dat kan in de vorm van luxer voer, (organische) zuren en meer aandacht voor het management. Bij dat laatste is te denken meerdere malen per dag de biggen voer. Maar ook zorgen dat biggen na spenen in een droge, warme afdeling terecht komen. Biggenvoer met ferment, of vezels om te voorkomen dat het razendsnel verteert, heeft zodoende belangstelling van varkenshouders.

Agrifirm is niet overtuigd van nut fermentatie

Niet alle voerleveranciers zien echter heil in ferment. Agrifirm is er een van. Deze fabrikant levert geen gefermenteerd biggenvoer omdat ze niet overtuigd is van de toegevoegde waarde ervan.

Agruniek Rijnvallei biedt biggenvoer aan waar maximaal 5% CCM door is gemengd. De hoeveelheid melkzuur dat biggen hierdoor binnenkrijgen is echter minimaal. Volgens productmanager varkensvoeders Eelco van de Hoef van Agruniek Rijnvallei is het allerbelangrijkste om biggen na spenen aan het vreten te houden en sterke schommelingen in de voeropname te voorkomen. Een achterblijvende of juist een overdadige voeropname zijn funest voor de darmgezondheid van biggen.

Management moet op alle punten kloppen

Deze visie snijdt ook hout. Als biggen ook het meest luxe voer laten staan, is er op het punt van darmgezondheid nog niks gewonnen. Het is daarom van belang dat het management op alle punten klopt. Het voeren moet hygiënisch gebeuren, het stalklimaat moet in orde zijn, het drinkwater, enzovoorts. Als aan alle voorwaarden wordt voldaan, is de kans het grootst dat de meerwaarde van ferment volledig tot uiting komt.

Ferment, mits de kwaliteit deugd, kan biggen dus een steuntje in de rug geven om de darmen gezond te houden rond spenen. Nutritionist brijvoer Robin van den Berk van De Heus Voeders duidt het als volgt. “Ferment is geen antibiotica.” Het is dus niet de ultieme oplossing voor de meeste gezondheidsproblemen bij biggen.

Lees verder onder de foto.

Varkensbedrijf dat voer fermenteert. De biggen gedijen er goed op (archiefbeeld). - Foto: Henk Riswick
Varkensbedrijf dat voer fermenteert. De biggen gedijen er goed op (archiefbeeld). - Foto: Henk Riswick

De grote boosdoeners bij darmklachten

E. coli en streptokokken zijn de meest gevreesde kiemen die, vanuit de darm, de gezondheid van gespeende biggen ondermijnen. E. colibacteriën zijn de veroorzaker van speendiarree of slingerziekte bij gespeende biggen. Het type bacterie bepaalt of deze speendiarree of slingerziekte veroorzaakt.

De colibacterie heeft enorme aantallen draadvormige uitsteeksels waarmee die zich vastzet aan de darmwand zodra de voeropname achterblijft. De colibacterie slaat toe in perioden dat biggen minder weerbaar zijn, zoals na spenen, bij voerveranderingen, bij een slecht stalklimaat of stress.

De gevolgen van streptokokken komen doorgaans in de tweede en derde week na spenen tot uiting. Het gaat vooral mis als biggen zich overeten en er dan onverteerd eiwit in de dikke darm ophoopt. Dit eiwit vormt een voedingsbodem voor de streptokokkenbacterie.Het eindresultaat is hersenvlies- en andere type ontstekingen bij biggen. 

De ervaring van varkensarts Arjan Schuttert is dat streptokokken de belangrijkste reden zijn voor het gebruik van antibiotica bij biggen. Doordat de aandacht voor het bijvoeren van biggen sterk is gegroeid afgelopen jaren en tegen coli een vaccin is, gaan er minder antibiotica op om coli aan te pakken.

De belangrijkste preventiepunten tegen coli en streptokokken zijn:
- Zorg voor makkelijk bereikbaar, schoon drinkwater;
- zorg voor een droge, warme biggenstal (30 tot 32 graden) tijdens spenen;
- bied biggen meerdere keren per dag vers voer aan en zorg voor ruim voldoende vreetplaatsen;
- zorg voor geleidelijke voerovergangen en beperk stress bij biggen.

Of registreer je om te kunnen reageren.