Varkenshouderij

Achtergrond

‘Management bepalend bij lange varkensstaarten’

Varkens met intacte staarten houden, vraagt een totaal andere benadering en de boer moet goed naar de dieren kijken, vertelt de Finse varkenshoudster Taru Antikainen. “Als varkens zich niet goed voelen, gaan ze staartbijten.”

Wat betreft het houden van varkens met lange staarten geldt de Finse varkenshouder Taru Antikainen als autoriteit. Ze maakt deel uit van de zogeheten Tails Mission. Dat is een adviesgroep van het directoraat-generaal Gezondheid en Voedselkwaliteit van de Europese Commissie voor het afbouwen van staarten couperen. In deze hoedanigheid beoordeelt ze de actieplannen en risicoanalyses van de EU-lidstaten om te stoppen met routinematig staartcouperen.

Varkenshouder Taru Antikainen voor haar bedrijf in het Finse Aura waar ze 300 zeugen en 1.500 vleesvarkens houdt. - Foto: Henk Riswick
Varkenshouder Taru Antikainen voor haar bedrijf in het Finse Aura waar ze 300 zeugen en 1.500 vleesvarkens houdt. - Foto: Henk Riswick

Op andere bijeenkomsten laat ze zich eveneens niet onbetuigd als het onderwerp intacte staarten ter sprake komt. Zo ook in de netwerkclub EPP, European Pig Producers. Toen daar tijdens een vergadering iemand riep dat met genoeg verrijkingsmateriaal staartbijten wordt voorkomen, kan ze zich niet inhouden en deelt de Finse haar kennis op dit terrein. In Finland geldt namelijk al sinds 2003 een verbod op het couperen van staarten. De Finnen hebben daarom noodgedwongen een eigen aanpak ontwikkeld om zo goed mogelijk varkens met krulstaarten te houden, vertelt ze.

Waarom gaan varkens eigenlijk bijten?

“Stress, stress en nog eens stress. Het begint altijd en alleen met stress, dat is de enige trigger. Als een varken zich om welke reden ook niet op zijn gemak voelt, vormt dat de aanleiding voor staartbijten.”

Maar onrust bij varkens neem je toch weg met speelmateriaal?

“Nee, dat gaat nooit lukken en is de omgekeerde route. Varkens houden met lange staarten vraagt namelijk een totaal andere benadering. Het dier moet dan centraal staan. De varkenshouder moet redeneren vanuit het dier en het varken moet zich niet hoeven aan te passen aan de boer of zijn omgeving. Voor compromissen is geen ruimte. Dit betekent dat de verzorging en vooral de voeding van de dieren zodanig dienen te zijn dat de varkens zich daar goed bij voelen, geen stress ervaren en de darmen gezond blijven. Als het management klopt, is de laatste stap in de aanpak verrijkingsmateriaal voor de dieren. Een varken houdt er namelijk van om te onderzoeken en bezig te zijn. Het liefst samen met soortgenoten.”

Er zijn twee belangrijke redenen voor onrust in een hok: rangorde en hongergevoel

Dus eerst naar management kijken?

“Ja, absoluut, dat is het vertrekpunt. Daarbij is de voeding het belangrijkste onderdeel. Het is het meest belangrijk en het makkelijkst om te zorgen dat de voeding en waterkwaliteit in orde zijn. Op de Finse bedrijven wordt voornamelijk gewerkt met brijvoeding uit een lange trog. Varkens vreten ook graag gezamenlijk. Er wordt onbeperkt gevoerd om te voorkomen dat de dieren een hongergevoel krijgen. Om vervetting te vermijden, komen de varkens niet zwaarder aan de haak dan 90 kilo. Rond de derde en vierde week na spenen is het risico op staartbijten het grootst, maar ook telkens als je dieren verhuist naar een andere stal. Voerverandering is mede de oorzaak dat vier weken na spenen het risico op staartbijten groot is. Daarnaast doet ook een theorie de ronde dat varkens in deze fase tanden wisselen. Dat klinkt logisch. Een kind dat nieuwe kiezen krijgt, kauwt ook graag op een ring.”

Wat komt er na voeding?

“Een goed stalklimaat is naast voeding en waterkwaliteit een belangrijke factor om stress, en dus risico op staartbijten, te voorkomen. In Finland hebben we goede ervaring met hokken met een duo-klimaat. Dus een warme plek voor biggen om onder te kruipen en daarbuiten een frissere omgeving. Daarnaast is de diergezondheid van belang, wat erg wordt bepaald door voeding. Ten slotte de hokbezetting. Onze vleesvarkens hebben 1 vierkante meter ruimte per dier en we werken niet met enorm grote groepen. Ik vind persoonlijk dat een hok met veertig varkens het maximum is. Dus hooguit drie tomen biggen bij elkaar voegen. Een stuk dichte vloer is ook nodig. Dat maakt het mogelijk om afleidingsmateriaal op de grond te gooien. Er zijn twee belangrijke redenen voor onrust in een hok. Dat zijn rangorde en een hongergevoel. Onze ervaring is dat het juist de kleinere dieren in een koppel zijn die beginnen met staartbijten, meestal ook nog gelten. Deze staan onderaan in de rangorde en lopen het meeste risico dat het voer voor hun neus wordt opgegeten. Voldoende vreetplaatsen zijn dus van belang om te zorgen dat deze achterblijvers hun buik vol kunnen eten. Als er een hardnekkige bijter is, het management klopt en extra afleidingsmateriaal helpt niet, dan is dit varken uit het hok halen de enige oplossing.”

Als het fout dreigt te gaan, zorg dan ook direct dat de varkens iets hebben om in te bijten

De minister maakte onlangs bekend dat Nederland in 2030 moet stoppen met couperen. Als werkgroep-lid heb je ook het Nederlandse actieplan om te stoppen met castreren gezien. Wat vind je ervan?

Het Nederlandse plan is tamelijk goed. Het Duitse plan is echter beter en de Denen kunnen vandaag al stoppen met couperen, mocht dat nodig zijn. De Deense huisvesting lijkt ook veel op onze Finse stallen, met een microklimaat voor jonge biggen.”

Waarom zouden de Denen stoppen als er niets tegenover staat?

“Dat is niet logisch. Er moet wel markt zijn voor varkens met intacte staarten, daar begint het altijd mee. Als de Deense varkenshouders op de thuismarkt 7 cent per kilo meer beuren voor varkens met intacte staarten, kan het voor deze dieren economisch ook uit.”

Nederlandse varkenshouders reageren dikwijls dat stoppen met couperen het einde van de sector is. Is dat terecht?

“Ik wil dat niet ontkennen. Ze kunnen ook rekenen en dan hebben ze gelijk dat de kostprijs stijgt. Het is erg eenvoudig; het begint met de markt. Anderzijds moeten wij het ook doen, zonder enige vergoeding. Het is sinds 2003 wetgeving. Momenteel is de varkensmarkt goed. Dat biedt financieel wel ruimte om ervaring op te doen met varkens met intacte staarten. Ook zou het goed zijn als Denemarken en Nederland, landen die veel biggen exporteren, met afnemende landen overeenkomen dat voor biggen met lange staarten dezelfde prijs wordt betaald als voor dieren met gekorte staarten. Dus geen korting op biggen met intacte staarten.”

Lees verder onder de video.

Hoe voelt het voor jullie dat staartcouperen in Finland niet mag terwijl het elders in Europa wel gebeurt?

“Dat voelt slecht. Het is oneerlijk, omdat we op dezelfde markt zitten en we geen enkele meerprijs beuren. Het moet bij ons gewoon al zestien jaar. Finland importeert sinds twee jaar zelfs varkensvlees. We zijn net niet meer 100% zelfvoorzienend.”

Wat is het advies aan varkenshouders die ervaring op willen doen met lange staarten?

“Begin met de zeugen en opfokgelten. Dat is het eenvoudigst. Bij vleesvarkens is het advies een of twee dieren minder in een hok te doen, zodat de varkens genoeg ruimte hebben. Maar als je verder alles op dezelfde manier doet als voorheen, dan gaat het geheid fout. Zoals eerder al aangegeven, vraagt varkens met intacte staarten houden een totaal ander management. Dus denken vanuit het varken en de dieren dagelijks heel goed observeren. Als de staart troosteloos naar beneden hangt, zit een varken niet lekker in zijn vel. Ook aan het liggedrag en de conditie van dieren valt veel af te leiden. Bij afwijkingen moet je direct maatregelen nemen om de stress weg te nemen.

Er zal altijd wel een keer een uitbraak van staartbijten plaatshebben. Dat is op de Finse bedrijven ook zo. Als het fout dreigt te gaan, zorg dan ook direct dat de varkens iets hebben om in te bijten. Dat kan een oude schoen zijn, een bal of kranten, maar ze moeten iets te doen hebben wat nieuw voor ze is.”

Finnen verwachten nieuw pakket welzijnsmaatregelen

De Finse nationale overheid werkt aan een nieuw pakket welzijnsmaatregelen voor de veehouderij. Dit is vermoedelijk in 2020 gereed. Daarbij is overleg met de sector. Voor de varkenshouderij zijn vrijloopkraamhokken en castratie belangrijke thema’s in de onderhandelingen. De Finse varkenshouders hopen dat vrijloopkraamhokken niet verplicht worden. Ze krijgen momenteel namelijk een vergoeding van de overheid als ze investeren in welzijnsmaatregelen, waaronder vrijloopkraamhokken. Per saldo is de investering dan niet veel groter dan die voor gangbare hokken. De vrees is dat deze vergoeding wegvalt zodra bepaalde investeringen in welzijn verplicht zijn.

Of registreer je om te kunnen reageren.