Varkenshouderij

Achtergrond

Pijnstiller standaard naast antibiotica

Pijnstillers/onstekingsremmers (NSAID‘s) zijn niet meer weg te denken uit de varkenshouderij. Varkenshouders zijn goed te spreken over de werking van deze middelen.

Het gebruik van pijnstillers en ontstekingsremmers is de afgelopen tien jaar standaard geworden in de varkenshouderij. Dit blijkt uit een enquête van Boerderij waarop 77 varkenshouders reageerden. Daarvan geeft 84% standaard zieke varkens een pijnstiller naast de antibiotica (zie kader,‘Varkenshouder zeer tevreden over pijnstiller’onderaan dit artikel).

Minder ziek

Met een pijnstiller/ontstekingsremmer (NSAID) voelt een varken zich minder ziek en zal daardoor blijven vreten en drinken. Dat is ook belangrijk voor het eigen immuunsysteem. Komt het dier immers minder naar de voer- en drinkbak dan verzwakt het immuunsysteem en is vaker een zwaardere of langere behandeling met antibiotica nodig.

Gebruik zonder antibiotica

Naast het gebruik van een pijnstiller/ontstekingsremmer in combinatie met antibiotica worden deze middelen steeds meer ingezet zonder antibiotica. Varkenshouders geven in de enquête aan dat ze dieren die op het oog geen antibiotica nodig hebben maar wel zichtbaar pijn hebben standaard een pijnstiller geven.

Varkenshouder grijpt eerder naar een pijnstillend middel dan antibiotica

Nico Wertenbroek, technisch manager varkens bij Boehringer Ingelheim ziet een duidelijke verschuiving: “Tien tot 15 jaar geleden was antibiotica de eerste reactie bij een ziek varken. Tegenwoordig kijkt de varkenshouder anders naar het dier en grijpt hij eerder naar een pijnstillend middel. Ondersteund met een NSAID kan het lichaam bijvoorbeeld heel goed een beginnende infectie aanpakken. De meeste varkens hebben daarvoor een voldoende goede immuniteit.”

Lees verder onder de foto.

De meeste zeugenhouders geven kraamzeugen bij onder meer mastitis of baarmoederontsteking standaard een pijnstiller/ontstekingsremmer. - Foto: Henk Riswick
De meeste zeugenhouders geven kraamzeugen bij onder meer mastitis of baarmoederontsteking standaard een pijnstiller/ontstekingsremmer. - Foto: Henk Riswick

Vooral bij zeug rondom afbiggen

Het gebruik van pijnstiller/ontstekingsremmer is met name in de zeugenhouderij gemeengoed. Vooral rond de geboorte hebben zeugen baat bij pijnbestrijding. “Vergelijk het maar met de humane geneeskunde. Een vrouw krijgt tegenwoordig vaak ook na de bevalling pijnstillers. Met een dergelijk middel hou je een zeug aan het vreten. Niet vreten rond de geboorte wijst vaak naar wat koorts en een ontsteking”, legt Johan Kamp van De Oosthof Dierenartsen uit.

Mastitis

Rond de geboorte spelen vaak mastitis of baarmoederontsteking. Door bij mastitis naast antibiotica ook een NSAID te geven, blijft een zeug de biggen beter zogen en blijft de melkgift beter op peil. Niet alleen belangrijk voor de zeug, maar ook voor de biggen. Die moeten in de eerste 24 uur na geboorte zo veel mogelijk biest binnenkrijgen.

Eerst altijd de primaire oorzaak bepalen

Om eventuele mastitis of baarmoederontsteking vroegtijdig te onderkennen, adviseert Toine Cruijsen, technical manager varkens bij MSD, varkenshouders hun zeugen rond de geboorte te temperaturen en te controleren of alle biggen én de nageboorte er tijdig af zijn: “Eerst altijd de primaire oorzaak bepalen en daarnaast een NSAID geven om die zeug vlot op gang te krijgen.”

Kreupel varken wordt vlotter

Bij zowel zeugenhouders als vleesvarkenshouders is kreupelheid een belangrijke indicatie voor pijnstilling. Ook hiervoor geldt dat pijnbestrijding ervoor zorgt dat het varken mobiel blijft. Opfokzeugen lopen bij binnenkomst vaak wat stijver omdat ze bijvoorbeeld moeten wennen aan wat meer ruimte en een andere bodem in hun hok en wat last kunnen hebben van het transport. Dan is er niet direct sprake van een ontsteking, maar wel van ongemak waardoor ze minder goed bewegen. Hetzelfde geldt voor biggen die vanuit het kraamhok naar de batterij gaan. Ze hebben meer ruimte ter beschikking en zijn de eerste dagen meer in beweging, wat tot spierpijn of verstappen kan leiden.

In het geval van een gewrichtsontsteking door bijvoorbeeld streptokokken, zorgt een NSAID voor afname van de zwelling waardoor de antibiotica beter in het aangedane weefsel kan trekken.

Hersenvliesontsteking

De vermindering van zwelling is ook van belang bij biggen met hersenvliesontsteking. De ontsteking kan alleen met zware antibiotica bestreden worden, maar door daarnaast een NSAID of een corticosteroïde toe te dienen, neemt de zwelling van de hersenen af. Een corticosteroïde heeft daarbij de voorkeur, omdat deze middelen op andere processen in het lichaam ingrijpen en sterkere ontstekingsremmer zijn dan NSAID’s.

Biggen bij castratie zonder verdoving hebben een hoger gehalte cortisol in het bloed

Weinig gebruik bij castratie en hittestress

Een ingreep waarbij pijnstilling zeker nog wat kan toevoegen is castratie, ook al wordt dit tegenwoordig onder verdoving toegepast. “In Duitsland is onderzocht dat biggen bij castratie zonder verdoving een hoger gehalte cortisol, een stresshormoon, in het bloed hebben. Door biggen vooraf een NSAID in te spuiten, zakt het cortisolniveau, wat ook voor minder pijn naderhand zorgt”, stelt Kamp. Hij ziet daarom ook geen reden om geen middel voor castratie af te geven. Metacam heeft bijvoorbeeld een registratie voor gebruik bij castratie en is in Duitsland hiervoor ook in oraal te verstrekken vorm op de markt.

Lees verder onder de foto.

Bij kreupelheid en hersenvliesontsteking bij biggen en vleesvarkens worden vrijwel standaard pijnstillers/ontstekingsremmers ingezet. - Foto: Ruud Hissink
Bij kreupelheid en hersenvliesontsteking bij biggen en vleesvarkens worden vrijwel standaard pijnstillers/ontstekingsremmers ingezet. - Foto: Ruud Hissink

Extra pijnstilling geven

Volgens Cruijsen is pijnstilling in principe niet nodig als de dieren goed verdoofd zijn tijdens de castratie en vlot en netjes gecastreerd worden. “Als er toch de wens is om extra pijnstilling te geven, bijvoorbeeld bij twijfel aan de mate van pijn, dan is het beste om een intramusculaire injectie toe te dienen vooraf aan castratie, zodat het middel ook echt werkt na de castratie”, licht Cruijsen toe.

Een vrij onbekend gebied wat de inzet van aspirine betreft is hittestress. Naast goede ventilatie lijkt aspirine de warmte-ervaring van het dier te verminderen, vertelt Kamp: “We hebben het afgelopen zomer geadviseerd en het ziet er naar uit dat het voor varkens aangenamer aanvoelt op stal.”

Pijnbestrijding én ontstekingsremmend

Voor de pijnbestrijding zijn verschillende middelen in te zetten. In de varkenshouderij worden twee groepen ingezet.
NSAID is de afkorting van non-steroidal anti-inflammatory drug, dit zijn pijnstillers met een ontstekingsremmende werking die niet tot de corticosteroïden horen. Hieronder valt ook natriumsalicylaat (aspirine) en paracetamol. NSAID’s remmen de productie van prostaglandines, de stof die zenuwen prikkelt waardoor de pijnsensatie door de hersenen geregistreerd wordt. NSAID’s hebben één nadeel, prostaglandines zijn namelijk ook onder meer betrokken bij de opbouw van maagslijmvlies. Door de remmende werking van NSAID’s wordt het maagslijmvlies dunner en is er kans op maagbloedingen.
Binnen de groep NSAID’s is er ook de groep COX-2-remmers. Deze middelen remmen alleen het COX-2 enzym. Dit enzym is verantwoordelijk voor ontstekingsreacties en pijn. COX-2-remmers hebben als voordeel dat ze minder schadelijk zijn voor het maagslijmvlies.
Meloxicam is een COX-2-remmer en is de werkzame stof van veel in de varkenshouderij gebruikte middelen, waaronder Novem, Melovem, Metacam, Novacam.
Aspirine en paracetamol worden ingezet als koppelbehandeling door voer of water bij bijvoorbeeld een virusinfectie; behandeling kan ook individueel. De overige NSAID’s worden individueel geïnjecteerd.
Corticosteroïden lijken op de hormonen die de bijnierschors maakt en remmen ontstekingsreacties. Corticosteroïden beïnvloeden echter ook het metabolisme in de rest van het lichaam, reden om deze middelen niet aan drachtige zeugen te geven. Worden corticosteroïden langere tijd gegeven dan wordt ook het immuunsysteem onderdrukt. Dexamethason is een corticosteroïde die in pijnstillers in de varkenshouderij wordt ingezet waaronder Dexa-ject.
Corticosteroïden worden individueel geïnjecteerd.

Varkenshouders zeer tevreden over pijnstiller

Uit een enquête van Boerderij blijkt dat 84% van de varkenshouders pijnstillers inzet. Daarbij zijn uierontsteking en kreupelheid de belangrijkste aandoeningen; daarbij meldt respectievelijk 34% en 20% van de ondervraagden hiervoor pijnstillers in te zetten. Ook baarmoederontsteking, hoesten/luchtweginfectie en hersenvliesontsteking worden genoemd als aandoening waar varkenshouders vaak pijnstillers voor gebruiken. De meeste varkenshouders geven aan dat een pijnstiller voor hen een standaardbehandeling naast antibiotica geworden is.

Over het gebruik zijn de varkenshouders zeer positief. Voor het gebruik bij kreupelheid geven varkenshouders gemiddeld een 7,4, bij uierontsteking bij zogende zeugen krijgen pijnstillers een 7,8. Baarmoederontsteking scoort met een 6,9 een fractie lager, dit geldt ook voor hoesten/luchtweginfecties waar gemiddeld een 6,2 voor wordt gegeven. Voor het gebruik bij diarree lopen de beoordelingen uiteen van een 0 tot een 8, met een gemiddelde van 3,2.

De meeste middelen die de varkenshouders uit de enquête inzetten, zijn Melovem, Novem, Dexa-ject en Ketofen. Dit zijn allemaal NSAID’s. Verder noemen varkenshouders aspirine in poedervorm. Dit wordt vooral via het drinkwater of het voer verstrekt.

Of registreer je om te kunnen reageren.