Varkenshouderij

Achtergrond 3 reacties

Innovatie nodig op nieuwe vlakken

Innovatie is nodig om als varkenssector stappen vooruit te blijven zetten. Daar mag een tandje bij.

De eerste associatie met innovatie in de varkenshouderij is vaak technische vernieuwing. Maar het veld is veel breder: van welzijn en arbeidsgemak tot nieuwe manieren van bedrijfsovername of verwaarding van varkensvlees. De gemene deler is dat het wordt gedreven door het streven naar betere resultaten, lagere kosten, arbeidsgemak en bedrijfscontinuïteit.

Nederland doet het goed qua innovatie in staltechniek. VIC Sterksel kijkt naar manieren voor het individueel voeren van vleesvarkens - foto: Bert Jansen
Nederland doet het goed qua innovatie in staltechniek. VIC Sterksel kijkt naar manieren voor het individueel voeren van vleesvarkens - foto: Bert Jansen

Wettelijke eisen kunnen een aanjager zijn. Ook het bedrijfsleven speelt een actieve rol bij innovatie. Bedrijven als Nedap, Vereijken Hooijer en Schippers komen regelmatig naar buiten met nieuwe of verbeterde producten. Dat kan samengaan met (praktijk-)onderzoek via vooral Wageningen University & Research en VIC Sterksel.

Onderwerpen waarmee Nederland voorop loopt:

  • Stallenbouw en stalinrichting: gespecialiseerde bouwadviesbureaus, bouwbedrijven en stalinrichters maken stallen voor topresultaten die ook in het buitenland worden gezien. Het draagt bij aan een beter resultaat, een hogere arbeidsproductie en/of meer dierwelzijn. Aan de binnenkant van de stal (huisvesting, klimaat- en voersystemen) gaat innovatie sneller dan aan de buitenkant. Bouwbedrijven slagen er door slimme en in het verleden vernieuwende bouwmethoden in hoge kosten voor arbeid te beperken.
  • Ammoniakreductie: een verlaging van 95% van ammoniak en sterke reductie van stank uit stallucht – toegepast op bijna alle stallen – is uniek. Dit is te danken aan de luchtwasser die de afgelopen decennia telkens is verbeterd. De sector moet nu echter op zoek naar nieuwe systemen om ook het klimaat in de stal te verbeteren.
  • Data: het kennisniveau van de Nederlandse periferie is hoog en wordt ondersteund door steeds nieuwere (analyse-)technieken. Met twee professionele leveranciers van managementsystemen en nieuwe marktspelers rond dataverzameling en -processing is steeds meer informatie beschikbaar. Onderzoek en toepassingen voor het koppelen van datastromen op varkensbedrijven en in de sector in het algemeen vinden volop plaats.
  • Invulling tussensegment: het concept 1-ster Beter Leven is in een relatief korte periode breed toegepast. Het werd mogelijk gemaakt door een vernieuwende manier van samenwerken tussen Vion, Albert Heijn en de Dierenbescherming. Later werd het concept overgenomen door andere marktpartijen. Inmiddels is het niveau de standaard voor Nederlandse retailers.
  • Welzijnsissues: Nederland liep voorop bij de ontwikkeling van groepshuisvesting voor dragende zeugen. Het houden van beren wordt breed toegepast. Lange staarten en het vrijloopkraamhok zijn projecten waar een aantal vooruitstrevende varkenshouders mee aan de slag is gegaan. Typerend voor deze thema’s is de samenwerking tussen onderzoek, bedrijfsleven en praktijk.

Op een aantal onderdelen vond en vindt in Nederland kortom volop innovatie plaats. Op andere punten mag er juist wel een tandje bij.

Onderwerpen waar innovatie hard nodig is:

  • Klimaatverbetering: luchtkwaliteit in de stal voor mens en dier kreeg lange tijd weinig aandacht. Vooral door de brede toepassing van luchtwassers. Het besef neemt toe dat voor een hoger gezondheidsniveau van de varkens het binnenklimaat beter moet. Het is inmiddels ook een item voor de overheid. Nieuwe innovatieve systemen voor emissiebeperking in de stal zijn nodig. Bijvoorbeeld op basis van scheiden van mest en urine. Ook betaalbare integrale stalsystemen zouden bijdragen.
  • Mestverwerking: Mestkosten blijven een grote bedreiging voor het rendement in de komende jaren. Voor de verwerking van varkensmest zijn er werkende systemen, maar door tal van oorzaken gaat de opschaling moeizaam. Afgezien van mest scheiden ligt de focus vooral op de grote verwerkers en minder op verwerking op bedrijfsniveau. Innovatie is niet zozeer nodig in techniek, maar meer in toepasbaarheid, zekerheid en plaatsing van mineralen.
  • Natuurlijke weerstand: Door het terugdringen van antibiotica is het aandeel vaccinatie fors toegenomen. Met hogere kosten als gevolg. Met meer natuurlijke weerstand zijn varkens minder gevoelig voor ziektes. De fokkerij speelt daarbij een grote rol en op bedrijfsniveau is er een sterke relatie met voeding, huisvesting en management. Op die onderdelen is vernieuwing nodig om stappen vooruit te zetten.
  • Communicatie: Aanvallen van ngo’s op de sector blijken moeilijk te pareren. Maatschappelijke organisaties spelen het spel beter en bij het grote publiek is de geloofwaardigheid van deze organisaties groter dan van het bedrijfsleven. De sector zoekt al jaren naar de juiste toon in communicatie met de burger / consument.
  • Vleesmerken: Ondanks initiatieven en kleine successen van vleesbedrijven is de sector er nooit in geslaagd om een groot succesvol vleesmerk succesvol te lanceren. Met kleine initiatieven als Livar en Duke of Berkshire lukt dat wel. Merken in de markt zetten is een zaak van de lange adem: ongeveer driekwart van de nieuwe producten/innovaties redt het in die branche niet.

Op het gebied van technische innovaties die bijdragen aan betere resultaten is Nederland lange tijd gidsland geweest, zegt Koen van Bergen, sectorspecialist bij Rabobank. “Daardoor bleef de sector concurrerend met het buitenland. Ondanks een hogere kostenstructuur.”

Van Bergen constateert dat innovaties buiten de stal minder hard zijn gegaan, terwijl die in deze tijd juist belangrijker zijn. Van Bergen noemt onder andere verwaarding van mest, productontwikkeling (vleesmerken) en sociale innovaties zoals imago en omgaan met moeilijke thema’s.

De sector opereert nog altijd individualistisch en ketenchemie ontbreekt

Voor alle drie geldt dat er wel initiatieven zijn, maar dat er onvoldoende wordt doorgepakt. “Lastig is dat de sector nog altijd individualistisch opereert en dat ketenchemie ontbreekt.” Hij refereert als innovatief project aan Kipster in de pluimveehouderij dat uitgaat van een integrale aanpak. “Een concept dat goed gebruik maakt van de mogelijkheden die media bieden.”

Leefomgeving verbeteren

Innovatie is een kwestie van vallen en opstaan. Ook moet de richting soms achteraf bijgesteld worden. Zo is Nederland dankzij de luchtwasser koploper op het gebied van ammoniakreductie. Innovatie vond plaats in het efficiënter en energiezuiniger maken, niet in andere systemen.

Nu de luchtwasser om verschillende redenen onder druk staat, zijn nieuwe systemen nodig. “Dat biedt nu de kans om de hele leefomgeving in de stal te verbeteren”, aldus Theo Duteweerd, manager van VIC Sterksel.

De luchtwasser is een voorbeeld van een geslaagde innovatie die telkens is verbeterd. Door het succes is de zoektocht naar andere systemen op een laag pitje gezet. Dat moet nu weer prioriteit krijgen - foto: Herbert Wiggerman.
De luchtwasser is een voorbeeld van een geslaagde innovatie die telkens is verbeterd. Door het succes is de zoektocht naar andere systemen op een laag pitje gezet. Dat moet nu weer prioriteit krijgen - foto: Herbert Wiggerman.

Geen direct resultaat wil niet zeggen dat een innovatie voor niets is geweest; de ervaring kan leiden tot andere, betere producten. Of na verdere ontwikkeling kunnen ze alsnog op de markt komen. Neem het varkenstoilet. 10 jaar geleden was de praktijk er niet rijp voor. Nu lijken de kansen veel beter.

Innovatie in alternatieve eiwitbronnen, zoals insecten die op mest groeien, neemt toe

Duteweerd onderscheidt drie terreinen waar innovatie de komende jaren belangrijker wordt: leefomgeving voor mens en dier, veerkracht/weerbaarheid en de circulaire of kringloopgedachte. Die laatste betreft mineralenstromen, maar Duteweerd ziet ook innovatie in alternatieve eiwitbronnen zoals insecten die op mest groeien.

Op het gebied van leefomgeving noemt hij het verbeteren van het binnenklimaat in de stal, maar ook het verminderen van de uitstoot naar de omgeving toe. “Een integrale aanpak inclusief hergebruik van energie uit de stal zou mooi zijn, maar maakt het wel complex.”

Overigens start volgend jaar publiek-privaatonderzoek naar de ‘ideale stal’ voor dieren en mensen. Dat kan leiden tot deeloplossingen voor bestaande situaties, maar ook tot een innovatief integraal stalsysteem.

Innovatie ligt gevoelig

Op terreinen waar een tandje bij mag, moet de sector zelf ook aan innovaties trekken. De Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV) is daarvoor de aangewezen partij. Volgens bestuurder Bart Verhees zijn onderzoek en innovatie voor de POV twee verschillende terreinen die wel in elkaars verlengde liggen.

“Voor onderzoek is tot 2020 een agenda neergelegd met budgetten vanuit het bedrijfsleven en cofinanciering vanuit de overheid. Voor innovatie is dat niet het geval.”

Het onderwerp ligt volgens Verhees bij een deel van de achterban gevoelig omdat het ver vanaf de praktijk wordt ontwikkeld. “Het verleden heeft laten zien dat innovaties vaak kostprijsverhogend werken. En de markt beweegt maar moeizaam mee.”

Grote groepen vleesvarkens zijn in Nederland nooit doorgebroken. Ondanks innovatieve technieken voor selectie - foto: Henk Riswick.
Grote groepen vleesvarkens zijn in Nederland nooit doorgebroken. Ondanks innovatieve technieken voor selectie - foto: Henk Riswick.

Vanuit de onderzoekagenda kunnen echter wel innovatieve maatregelen of oplossingen worden uitgewerkt. Verhees: “Dichtbij de praktijk en in netwerken van varkenshouders.” Hij hoopt dat varkenshouders het belang van innovatie meer gaan onderschrijven omdat diit ook tot meer financiële slagkracht leidt.

Een greep uit gelukte en mislukte innovaties:

  • Een beweegbare vloer in het kraamhok heeft het gered vanwege goede resultaten en een goed doordachte techniek met weinig storingen. De vloer is praktisch in te passen.
  • Het voerstation heeft veel leergeld gekost, maar slaagde door toenemende praktijkervaring, de relatief lage investering en de mogelijkheden om met voer te sturen.
  • Het gebruik van een warmtepomp kent steeds meer toepassingen. Vooral in combinatie met luchtwassers en klimaatsystemen. De pomp heeft de tijd mee.
  • Grote groepen vleesvarkens brak niet door. Bouwkosten zijn lager, maar resultaten vielen tegen. Dit komt mede door de wettelijk deels dichte vloer.
  • Aqua Purga werd zeven jaar geleden gelanceerd als vernieuwde aanpak van kleinschalige mestverwerking op bedrijfsniveau. Het gevolg: een haperende techniek en economische problemen.
  • Fermentatie is niet mislukt en (nog) niet gelukt. Het is goed voor voerkosten en gezondheid. De praktijk is terughoudend door betaald leergeld als gevolg van moeilijk beheersbaar proces.

De vijfde editie van Ondernemen in de varkenshouderij op 2 oktober 2018 staat geheel in het teken van innovatief ondernemen. Kom ook!

Laatste reacties

  • leftturn

    Aqua purga is geen innovatie. Het was een slimme manier om beleggers van hun centen te beroven. Miljoenen verdwenen.
    Niets van doen met mestverwerking of varkenshouderij.
    Kijk als boerderij nog eens naar alle verhalen die er zijn geschreven omtrent mest. Ga nu weer bij diezelfde personen of bedrijven langs en kijk wat er draait. Ben benieuwd waar je welkom bent.

  • massy

    innovatie is zorgen dat de varkenshouderij gewoon geld kan verdienen. dan kan er vernieuwd worden niet meer en niet minder. er zijn al genoeg projecten mislukt.

  • mt

    De luchtwasser een geslaagde innovatie????
    Laat me niet lachen een doodsteek voor de sector.
    Als je een zgn. Innovatie in wil voeren wees dan duidelijk over de does and dont’s.

Of registreer je om te kunnen reageren.