Varkenshouderij

Achtergrond 1 reactie

Klantenbinding uitdaging Zwitserse varkenssector

Zwitserland is zelfvoorzienend in varkensvlees. Milieu- en welzijnseisen zijn hoog. Klantenbinding is essentieel. Dat bleek tijdens een bijeenkomst van EPP eerder dit jaar in het Alpenland.

De Zwitserse varkensstapel telt 117.000 zeugen en 750.000 vleesvarkens. In totaal zijn er 6.400 varkensbedrijven. Er zijn geen gesloten bedrijven te vinden. De sector kenmerkt zich door een kleinschalige bedrijfsstructuur, voortvloeiend uit de wens van de maatschappij. Daarom heeft de overheid de maximale bedrijfsomvang begrensd. Een zeugenhouder mag maximaal 250 zeugen houden, een vleesvarkenshouder niet meer dan 1.500 dieren.

Ook op gebied van dierenwelzijn zijn maatschappelijke wensen vertaald in wetgeving. De lat ligt hoog. Zo is het sinds 1999 niet meer toegestaan om staarten te couperen, en ondanks vele inspanningen heeft slechts 60% van de varkens een onbeschadigde staart aan de slachtlijn.

Zeug met biggen op een biologisch varkensbedrijf. De vraag naar biologisch varkensvlees groeit snel. Er dreigt een tekort aan biologische zeugen te ontstaan. - Foto: Erik Ordelman
Zeug met biggen op een biologisch varkensbedrijf. De vraag naar biologisch varkensvlees groeit snel. Er dreigt een tekort aan biologische zeugen te ontstaan. - Foto: Erik Ordelman

Vanaf 2002 is groepshuisvesting verplicht voor dragende zeugen, behalve 10 dagen rond de berigheid. Sinds 2007 zijn vrijloopkraamhokken verplicht en vanaf 2010 geldt een verbod op onverdoofde castratie. Op 1 september van dit jaar gaat het verbod op volledig roostervloeren voor vleesvarkens in. Om de kosten te dekken, ontvangen varkenshouders een directe toeslag van € 125 per zeug en € 16 per afgeleverd vleesvarken van de overheid.

Hoge gezondheidsstatus

De gezondheidsstatus is hoog. De Zwitserse varkensstapel is vrij van PRRS en voor 99% vrij van mycoplasma. Eenzijdige longontsteking (APP) is uitzonderlijk. De varkensstapel is vrij van APP type 2, en type 5 komt slechts sporadisch voor. Griep speelt af en toe op. Schurft is uitgeroeid en tegen dysenterie en salmonella lopen uitroeiingsprogramma’s. Salmonella komt nog op ongeveer 5% van de vleesvarkensbedrijven voor.

Driekwart van de biggen krijgt een enting tegen circo en een klein deel van de biggen, ongeveer 5%, krijgt een vaccinatie tegen de ziekte van Glässer. Door de inspanningen van fokkerijorganisatie SuisAG is de varkensstapel resistent tegen slingerziekte en deels resistent tegen geboortediarree. Een groot deel van de bedrijven vaccineert preventief om diarree in de kraamstal tegen te gaan.

In Zwitserland wordt de Premo-eindbeer het meest gebruikt

De helft van de vermeerderingszeugen bestaat uit 100% raszuivere Large White-zeugen (LW) en de andere helft uit F1-zeugen, een kruising van LW met het Zwitsers landvarken. De Premo is met 70% marktaandeel veruit de meest gebruikte eindbeer. Daarna volgen Duroc en Piétrain met respectievelijk 20 en 10% marktaandeel. Fokkerijorganisatie SuisAG fokt gericht dieren op de Zwitserse omstandigheden.

Zwaartepunt varkensfokkerij ligt bij vitaliteit en vleeskwaliteit

Vitaliteit en vleeskwaliteit zijn de belangrijkste elementen van de varkensfokkerij in Zwitserland. Deze kenmerken wegen het zwaarst mee in de fokdoelen voor zeugen en eindberen. Dat is logisch gezien de hoge dierenwelzijns- en kwaliteitseisen van de Zwitserse consumenten. De vrijloopkraamhokken vragen om rustige zeugen met goede moedereigenschappen en vitale biggen.

Biggensterfte weegt het zwaarst mee in het fokdoel van de zeugenlijn. Het totale aandeel van reproductiekenmerken in het fokdoel is 52%, productie en exterieur hebben een aandeel van respectievelijk 30 en 18%.

Het gebruik van stro in de kraamhokken en bij de gespeende biggen vergroot de kans op diarree bij de biggen. Daarom fokt fokkerijorganisatie SuisAG op weerstand tegen geboortediarree, speendiarree en slingerziekte. Inmiddels zijn alle raszuivere LW-beren en bijna alle Landras-beren genetisch resistent tegen coli F18 (slingerziekte/speendiarree). Daardoor zijn bijna alle F1-gelten inmiddels ook resistent.

Met ingang van 2017 worden enkel nog coli F18-resistente Premo-eindberen aangevoerd op de ki-stations. In 2018 is SuisAG begonnen met de selectie van Premo-eindberen op resistentie tegen geboortediarree (coli F4).

Vleeskwaliteit weegt voor een derde mee. Daarmee is dit het belangrijkste kenmerk in het fokdoel van de Premo-eindberen. De sector wil consumenten verleiden met smakelijk en kwalitatief goed varkensvlees.

Bij de eindberen weegt vleeskwaliteit het zwaarst mee. De hoeveelheid intramusculair vet en de verhouding tussen enkelvoudig en meervoudig onverzadigde en verzadigde vetzuren bepalen voor een groot deel de smaak en malsheid van varkensvlees. De malsheid wordt bepaald met een snijtest, waarbij de benodigde kracht om het vlees door te snijden de maat is.

Varkensvleesconsumptie onder druk

Zwitserland is voor ongeveer 95% zelfvoorzienend in varkensvlees. De consumptie van varkensvlees staat al jaren onder druk. In bijna 30 jaar is die teruggelopen van 30 kilo per hoofd van de bevolking in 1990 naar 22 kilo in 2017. De consumptie van rundvlees, kip en vis daarentegen neemt toe. Dat heeft verschillende oorzaken. Zo is varkensvlees in verhouding duurder geworden door de hoge dierenwelzijnseisen die in die periode van kracht zijn geworden. De kostprijs is meer dan het dubbele van die in de omringende landen. Daarnaast speelt mee dat veel Zwitsers hun boodschappen over de grens halen. Volgens Felix Grob, bedrijfsleider van belangenorganisatie Suisseporcs, is 40% van de Zwitsers binnen een half uur bij een buitenlandse supermarkt. Per persoon mag dagelijks tot een bedrag van € 250 belastingvrij worden ingevoerd. “Daarom is niet aan te geven hoeveel niet-geregistreerd buitenlands varkensvlees de Zwitserse bevolking consumeert”, zegt Grob.

De Zwitserse kostprijs bedraagt meer dan het dubbele van die in de omringende landen. Dat zet de varkensvleesconsumptie onder druk. Er zijn aanwijzingen dat een deel van de consumenten in het buitenland koopt.

De sector zet daarom alles op alles om klanten te behouden en terug te winnen. Dat doet ze met een charmeoffensief waarin smaak en kwaliteit van het vlees, transparantie en herkomst de hoofdrol spelen. Varkenshouders laten burgers via een webcam realtime meekijken op hun bedrijf en organiseren open dagen waar burgers de dieren met eigen ogen kunnen zien. Daarnaast zetten zij meer en meer in op lokale productie en lokale vermarkting.

Het gros van de afzet van varkensvlees is in handen van twee retailers, Migros en Coop, die elk hun eigen merk hebben. Migros voert het label ’IP-Suisse’ en Coop ’Naturafarm’. Naast hun eigen label verkopen beide retailers biologisch varkensvlees. IP-Suisse is met 450.000 geslachte varkens per jaar het label met het grootste volume. Het Naturafarm-label omvat jaarlijks 310.000 slachtvarkens. En in 2017 zijn 35.000 biologische vleesvarkens geslacht.

Diervriendelijke houderijsystemen

Twee derde van alle zeugen en vleesvarkens wordt gehouden volgens de normen van BTS (Besonders tierfreundliche Stallsysteme) en iets meer dan de helft beschikt over een onoverdekte buitenuitloop. 70% van de zeugen beschikt over een buitenuitloop met of zonder overkapping. Datzelfde geldt voor bijna twee derde van alle vleesvarkens.

Naast een vergoeding voor de hoge wettelijke eisen, kunnen Zwitserse varkenshouders opteren voor vrijwillige aanvullende programma’s met een bijdrage van de overheid en vergoeding uit de markt.

Buitenuitloop van een biologische vleesvarkensstal. Deze varkenshouder schakelde onlangs over. Daarvoor hoefde hij alleen de uitloop uit te breiden met het onoverkapte deel. - Foto: Erik Ordelman
Buitenuitloop van een biologische vleesvarkensstal. Deze varkenshouder schakelde onlangs over. Daarvoor hoefde hij alleen de uitloop uit te breiden met het onoverkapte deel. - Foto: Erik Ordelman

In de toekomst krijgen varkenshouders te maken met aangescherpte milieuwetgeving. Zo moet de fosfaatefficiëntie omhoog van 57% in 2013 naar 68% in 2021 en de ammoniakemissie moet terug van 47.200 ton in 2013 naar 41.000 ton in 2021. En de regering werkt aan wetgeving die de import van veevoergrondstoffen verbiedt. Binnen nu en twee jaar wil zij een voorstel hiertoe ter stemming voorleggen aan de bevolking.

Daarnaast spelen internationale ontwikkelingen een grote rol voor de toekomst van de Zwitserse varkenshouderij. Veel hangt af van toekomstige handelsakkoorden tussen Zwitserland en andere landen. De hoge welzijnseisen met een hoge kostprijs tot gevolg zijn een gegeven voor de Zwitserse varkenshouders. Daarmee onderscheidt Zwitsers varkensvlees zich van buitenlands vlees. De sector zet vol in op toegevoegde waarde en klantenbinding om consumenten te verleiden.

60% van de varkens heeft intacte staart bij slacht

Tien jaar geleden, op 1 september 2008, werd het verbod op het couperen van staarten van kracht in Zwitserland. Wanneer de varkens bij het slachthuis aankomen heeft 60% van de dieren een intacte staart. De overige 40% heeft tussen spenen en moment van slachten in meerdere of mindere mate een beschadiging opgelopen door bijtgedrag.

Een lange staart is verplicht, maar het staartbijtprobleem is nog niet uit de wereld. - Foto: Ronald Hissink
Een lange staart is verplicht, maar het staartbijtprobleem is nog niet uit de wereld. - Foto: Ronald Hissink

De verschillen tussen bedrijven zijn groot en de oorzaken zijn divers en bovendien multifactorieel. Dat wil zeggen dat meerdere suboptimale omstandigheden samen ertoe leiden dat de dieren gaan staartbijten. “Ongemak, stress en verveling zijn de belangrijkste redenen dat varkens in elkaars staart bijten”, vertelt Patricia Scheer, dierenarts bij SuisAG. “Het is zaak om de onderliggende oorzaak weg te nemen”, vervolgt ze.

De onderliggende oorzaken zijn heel divers. Ongemak kan veroorzaakt worden door een te hoge of te lage temperatuur, slechte luchtkwaliteit en tocht, ongeschikt en/of te weinig drinkwater en ontoereikende voeding en/of te weinig vreetplaatsen. Varkens ervaren stress als ze ziek zijn en wanneer ze onderaan de sociale ladder staan. Maar ook de erfelijke aanleg speelt een rol. Het ene ras ervaart sneller stress dan het andere.

Ondanks de strenge Zwitserse eisen komt staartbijten regelmatig voor

Verveling ontstaat als een varken onvoldoende geschikt afleidingsmateriaal ter beschikking heeft of als er onvoldoende functiegebieden in het hok zijn. Hoewel de omstandigheden in de Zwitserse varkenshouderij ruimschoots in al deze factoren lijken te voorzien, komt staartbijten toch nog regelmatig voor.

Tien jaar ervaring met lange staarten heeft veel kennis opgeleverd, maar daarmee is het probleem nog niet opgelost. Scheer ziet een duidelijke opleving van de problemen in het voor- en najaar wanneer de temperaturen flink schommelen. In de praktijk blijkt het klimaat in de stal dan moeilijk constant te houden vanwege de natuurlijke ventilatie door de open stallen. Daarnaast blijkt dat het erg belangrijk is dat varkens samen kunnen eten. Er moeten voldoende vreetplaatsen beschikbaar zijn.

Wat voeding betreft spelen mycotoxinen in granen een rol bij staartbijten. Dat is te ondervangen met een toxinebinder in het voer. Mycotoxinen zitten niet alleen in de korrels, maar ook het stro kan een bron van mycotoxinen vormen. Daardoor kan stro een risicofactor zijn.

Eén reactie

  • 60% van de varkens heeft intacte staart bij slacht, dus 40% van de dieren heeft een aangevreten staart zelfs onder de beschreven hoge welzijnseisen.
    Laten we nog maar even wachten met het stoppen met couperen.

Of registreer je om te kunnen reageren.