Varkenshouderij

Achtergrond 2 reacties

Speelgoed moet varken blijven uitdagen

Wakker Dier wil een verbod op de plastic bal aan een ketting. Varkens hebben liever een ketting alleen. Een goed dierenwelzijn vereist meer dan speeltjes.

Vorige maand verzocht dierenorganisatie Wakker Dier minister Carola Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid om een verbod op de plastic bal aan een ketting als afleidingsmateriaal voor varkens. Reden is een onderzoek van Wageningen Livestock Research waaruit blijkt dat varkens maar weinig met de ballen aan een ketting spelen. De onderzoekers hebben de indruk dat varkens zelfs vaker met de ketting spelen als er geen bal aanhangt.

Een big kauwt op een ketting. Varkens hebben een sterke behoefte om te kauwen. Als hiervoor geschikt afleidingsmateriaal ontbreekt, kan dit leiden tot oor-, staart- en flankbijten. - Foto: Mark Pasveer
Een big kauwt op een ketting. Varkens hebben een sterke behoefte om te kauwen. Als hiervoor geschikt afleidingsmateriaal ontbreekt, kan dit leiden tot oor-, staart- en flankbijten. - Foto: Mark Pasveer

Het gebruik van alleen een ketting werd in 2007 door de overheid verboden, omdat die onvoldoende afleiding voor varkens zou bieden. Zij verplichtte varkenshouders om de ketting te verrijken met bijvoorbeeld een plastic bal. Nu blijkt dus dat de ‘verrijking’ van de ketting met een bal, of een ander hard voorwerp, tot een achteruitgang van het dierenwelzijn heeft geleid.

Dit roept de vraag op wat wel geschikt afleidingsmateriaal voor varkens is. Om daar antwoord op te geven, moet achterhaald worden waarom afleidingsmateriaal nodig is, vindt Marc Bracke, onderzoeker bij Wageningen Livestock Research.

Zoeken naar voedsel

Varkens zijn alleseters die in de natuur het grootste deel van de dag bezig zijn met het zoeken naar voedsel. Dat doen ze vooral door met hun wroetschijf de bosgrond om te woelen. Wroetend zoeken naar voedsel en bijten in alles wat eetbaar lijkt, was voor varkens gedurende duizenden jaren evolutie de manier om hun voortbestaan veilig te stellen.

Die wroetbehoefte is nog steeds aanwezig bij de dieren in de gangbare varkenshouderij. Zij zijn gemiddeld ongeveer een uur per dag bezig met eten. Omdat die wroet- en zoekbehoefte zo sterk is, gaan de varkens bij de minste of geringste aanleiding op onderzoek uit om iets te doen te hebben in de resterende 23 uur van de dag, legt Bracke uit.

Als een varken geen geschikt afleidingsmateriaal kan vinden, voelt het dier zich niet prettig. Dat kan zich al snel uiten in bijtgedrag. “Geschikt afleidingsmateriaal voorziet in de behoefte van varkens om een groot deel van de dag te onderzoeken en te wroeten”, vat de onderzoeker samen.

Veehouderijstudenten ontwikkelen Happy Big

Vier studenten van de Dier- en Veehouderij opleiding van Hogeschool Inholland Delft, hebben in het vierde jaar van de opleiding de ‘Happy Big’ ontwikkeld. Een opstap naar varkensspeelgoed om het oor- en staartbijten tegen te gaan.

“Het doel van het project was om samen met de hulp van techniekstudenten een robot te ontwikkelen die dienst doet als hokverrijking voor biggen” aldus student Lotte Jansen. “Met het prototype wilden we vooral naar het gedrag van de biggen kijken en bepalen in welke speeltjes de biggen het meeste geïnteresseerd zijn.”

Uit een korte praktijkproef blijkt dat vooral het touw en de kettingen waarop de biggen konden bijten de interesse hadden. Een verdere optimalisatie moet nog gebeuren. Technische aspecten moeten nog worden toegevoegd, zoals het meten van activiteit van de biggen met sensoren en camera’s.

De happy big is een opstap naar speelgoed met een robotfunctie. - Foto: Inholland
De happy big is een opstap naar speelgoed met een robotfunctie. - Foto: Inholland

Ook Bert van den Berg, programmamanager veehouderij bij de Dierenbescherming, vindt het belangrijk dat afleidingsmateriaal in de wroetbehoefte van varkens voorziet. “Daarbij hoeft het varken niet werkelijk grond om te woelen. Door met de wroetschijf over de grond met iets eetbaars bezig te zijn, wordt in die behoefte voorzien”, zegt hij.

Zelf een originele vinding gedaan om varkens af te leiden? Meld het aan Boerderij en win mooie prijzen

Daarvoor zijn verschillende materialen geschikt. Stro, mais, CCM, luzerne enzovoort kunnen prima dienen als afleidingsmateriaal voor varkens, vinden Bracke en Van den Berg. Naast het soort afleidingsmateriaal is ook de vorm – zo is lang stro beter dan kort stro – en de hoeveelheid van belang. Een handjevol mais is vermoedelijk te weinig, volgens Bracke.

Varkensspeeltjes in ‘Beste idee van varkensland’

Leerlingen van het technasium van het Stellingwerf College in Oosterwolde (Fr.) deden mee aan het ‘Beste idee van varkensland’ met het ontwerpen van varkensspeeltjes. De prijs was een excursie naar het varkensbedrijf van familie Brummelhuis en vervolgens stonden 65 leerlingen in de stal Vrijheid-Blij­heid­ in Hoge Hexel (Ov.).

“Het is erg leuk om te zien dat de leerlingen door dit project de sector beter leren kennen”, vertelt Marije Brummelhuis die dit jaar naar Oosterwolde afreisde om de speeltjes te beoordelen. “Er zitten heel leuke ideeën bij”, aldus Brummelhuis, “maar niet alle kinderen beseffen dat varkens groot en vernielzuchtig zijn.”

Of het project een vervolg krijgt, weet lerares Astrid Rienks niet. “Het ontwikkelen van varkensspeeltjes was een leuk, maar moeilijk project voor de leerlingen, waarin ze wel veel geleerd hebben over de varkenshouderij.”

Technasiumstudent van het Stellingwerf College in Oosterwolde (Fr.) presenteert de zelfontworpen varkensspeeltjes. - Foto: Stellingwerf College
Technasiumstudent van het Stellingwerf College in Oosterwolde (Fr.) presenteert de zelfontworpen varkensspeeltjes. - Foto: Stellingwerf College

 

Varkens willen samen spelen

Verder is het belangrijk dat meer varkens er tegelijk mee bezig kunnen zijn. “Varkens zijn sociale dieren die het liefst samen eten en samen spelen”, licht Bracke toe. Dat is ook de ervaring van Mark van den Eijnden, mededirecteur van de Hoeve bv, die de regie voert over de Keten Duurzaam Varkensvlees (KDV).

Daarom verplicht KDV de deelnemers dagelijks een handjevol luzerne op de dichte vloer te strooien. Door elke dag een klein beetje aan te bieden, blijft het interessant, volgens Van den Eijnden. Bijkomend voordeel is dat het makkelijk is in te passen tijdens de dagelijkse controle en dat die eenvoudiger wordt omdat de varkens erop afkomen. “Als een varken blijft liggen, is er vaak iets aan de hand”, zegt hij.

Op veel bedrijven is het afleidingsmateriaal permanent aanwezig, zoals een strokoker, een ketting of ander speelgoed. “Het grote voordeel daarvan is dat de wet, die terecht zegt dat alle varkens permanent afleidingsmateriaal moeten hebben, beter handhaafbaar is. Dat is een stuk lastiger bij het verstrekken van ruwvoer”, aldus Bracke. Het nadeel van permanent aanwezig materiaal is echter dat varkens de interesse verliezen. Wat het boeiend houdt, is dat het materiaal vernieuwend en/of ­afbreekbaar is en aansluit bij wat varkens van ­nature graag doen, namelijk wroeten.

Het materiaal hoeft niet per se eetbaar of afbreekbaar te zijn. “Een vertakte ketting die tot op de vloer reikt, kan grotendeels voorzien in de wroetbehoefte”, weet Bracke. Zelfs varkens op stro weten zo’n verbeterde ankerketting te waarderen en wroeten ruim twee keer zo veel tijd met het uiteinde van de ketting op de vloer dan dat ze met een uiteinde van de ketting op neushoogte spelen.

Wroeten met ketting

“Dat op de grond wroeten met de ketting sluit meer aan bij wat een varken van nature wil doen. Dat maakt een vertakte ankerketting een goede aanvulling op het dagelijks verstrekken van een kleine hoeveelheid ruwvoer”, vindt Bracke.

De rol van afleidingsmateriaal wordt steeds belangrijker, vinden Bracke, Van den Eijnden en Van den Berg eensgezind. Het is nodig om succesvol varkens met lange staarten te kunnen houden. Maar de waarde moet niet worden overschat. Om dieren met lange staarten te houden, moet het varken zich prettig voelen. Dat betekent dat alle omstandigheden, zoals het klimaat in de stal, de gezondheid van de varkens, het voer en het drinkwater enzovoort, goed moeten zijn.

Uitdaging voor varkens en technasiumleerlingen

Technasiumleerlingen van het Johannes Fontanus College in Barneveld (Gld.) kregen van varkenshouder Dirk Dekker in Barneveld de uitdaging om vernieuwende hokverrijking te ontwikkelen. De varkensspeeltjes moesten eraan bijdragen varkens met lange staarten te kunnen houden.

“Dekker is net als veel varkenshouders zoekende naar een passende oplossing”, vertelt Roy Marissen, die gespecialiseerd is in varkenssignalen en de leerlingen van Johannes Fontanus College de theorie van het varkensgedrag onderwees. “Varkens zijn slimme dieren en het natuurlijk gedrag verander je niet zomaar”, aldus Marissen. Het huidige aanbod van speeltjes is nog niet voldoende om varkens met lange staarten te houden.

De leerlingen hebben goed geluisterd naar de theorie en door het bezoek aan het bedrijf van Dekker zijn er een paar prototypes ontwikkeld die het waard zijn om in de stal uit te testen.

Technasiumleerlingen van het Johannes Fontanus College in Barneveld (Gld.) ontwikkelden uitdagend speelgoed om staartbijten bij varkens te voorkomen. - Foto: Dirk Dekker
Technasiumleerlingen van het Johannes Fontanus College in Barneveld (Gld.) ontwikkelden uitdagend speelgoed om staartbijten bij varkens te voorkomen. - Foto: Dirk Dekker

Afleidingsmateriaal is één van de vele factoren die bijdragen aan het welzijn van varkens. Het is een soort buffer, maar het is geen garantie dat zich geen problemen kunnen voordoen. Wanneer die optreden, kan extra afleidingsmateriaal ingezet worden om die te verminderen. Het is zaak om tijdig bijters en slachtoffers uit de groep te halen en de onderliggende reden op te sporen en weg te nemen om herhaling te voorkomen.

Afleidingsmateriaal is geschikt als het voorziet in de behoefte van varkens. Daarvoor zijn diverse materialen geschikt. Er bestaat geen blauwdruk voor wat wel en geen geschikt materiaal is. Het is een dankbaar onderwerp van studie, getuige de drie initiatieven van scholen om speeltjes voor varkens te ontwikkelen.

Mede-auteur: Judith Waninge

Laatste reacties

  • Frisovz

    Bij 24 uur per dag voer en water verstrekken met meerdere vreetplekken is alleen een ketting gewoon meer dan voldoende. Misschien moeten we daar eens onderzoek naar doen.

  • info389

    Conclusie: we hebben na bijna 40 jaar onderzoek nog steeds geen oplossing, terwijl we destijds binnen 20 jaar onderzoek en ontwikkeling op de maan lande.....
    Zegt dit iets over de moeilijkheid van de materie of van de kwaliteit van het onderzoek?
    Zegt mij genoeg dat we dit ver van wetgeving moeten houden en daar is dit toch overduidelijk het bewijs van.

Of registreer je om te kunnen reageren.