Varkenshouderij

Achtergrond

Slofjesmethode effectief tegen salmonella bij varkens

Bloedtappen aan de bloedlijn geeft alleen een indicatie op salmonella. Gericht zoeken met mestonderzoek door middel van de slofjesmethode, maakt de aanpak succesvoller.

Salmonella komt op meer dan de helft van de varkensbedrijven voor, hoewel de infectiedruk niet overal even hoog is. Via de IKB-organisaties wordt sinds 2015 een monitoringsprogramma uitgevoerd op basis van bloedmonsters die aan de slachtlijn worden genomen. Volgens cijfers van IKB Varkens valt 65% van de onderzochte varkens in categorie I (laag risico), 30% in II en 5% in III (hoog besmettingsrisico). Bij IKB Varkens zijn circa 3.000 bedrijven aangesloten. Van de bedrijven die aangesloten zijn bij IKB Nederland Varkens geeft de controle-instantie geen gegevens vrij.

Duitsland: korting voor varkensbedrijf in categorie III

Tot nu toe worden er nog geen sancties opgelegd als een bedrijf in categorie III valt. Dat is in Duitsland inmiddels anders. Daar hanteren slachterijen een korting voor varkens die in categorie III vallen. Ook moeten vleesvarkenshouders aantonen actief aan terugdringing van salmonella te werken, anders dreigt een leveringsstop.

Lees verder onder de foto

Voor de aanpak van salmonella is het belangrijk te weten wanneer varkens de besmetting opdoen. Met plastic slofjes over de laarzen zijn per hok eenvoudig mestmonsters te nemen. - Foto: Bert Jansen
Voor de aanpak van salmonella is het belangrijk te weten wanneer varkens de besmetting opdoen. Met plastic slofjes over de laarzen zijn per hok eenvoudig mestmonsters te nemen. - Foto: Bert Jansen

‘Risicoverlaging bij salmonella’

Omdat salmonella een zoönose is, is het voor de sector zaak om er werk van te maken. Daarnaast wordt transparantie over producten en productie steeds belangrijker. De sector moet dus niet wachten tot er iets gebeurt, maar proactief vooruit werken. In het geval van salmonella dus de aanwezigheid van de bacterie managen. Helemaal salmonellavrij is voorlopig een utopie. De bacterie komt in de normale darmflora van varkens voor, stelt Manon Houben, varkensdierenarts bij de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD): “Het gaat om risicoverlaging. Hoe minder dieren de bacterie dragen en hoe minder besmettingen er zijn, hoe kleiner de kans op problemen. En daar kun je als varkenshouder wél iets aan doen.”

Bestrijdingmaatregelen tegen salmonella:

  • Organiseer de looproutes binnen het bedrijf zo dat de afdeling/stal met de hoogste salmonelladruk als laatste wordt bezocht
  • Reinig en ontsmet afdelingen zorgvuldig
  • Zorg dat de ongediertebestrijding op orde is. Dit geldt voor zowel knaagdierbestrijding als het regelmatig ontwormen van varkens
  • Voeg zuur toe aan water en voer om overmatige bacteriegroei in de darmen te voorkomen
  • Verminder stressmomenten voor de dieren

Slofjesmethode sinds deze zomer beschikbaar

De huidige bemonstering door middel van bloedtappen aan de slachtlijn geeft eigenlijk niet meer dan een indicatie dat een varken gedurende zijn leven besmetting met de bacterie heeft doorgemaakt. De bloedwaarde zegt niets over het moment waarop de bacterie is opgelopen of getriggerd is om zich sterk te vermenigvuldigen.

In de pluimveehouderij wordt al langer gebruikt gemaakt van de zogenoemde slofjesmethode, waarbij met overschoenen door een hok wordt gelopen om zo mestmonsters te nemen. Dit is sinds afgelopen zomer ook mogelijk voor varkensbedrijven. De GD biedt de methode aan en kan slofjes onderzoeken op salmonella. Door bij zeugen, gespeende biggen en vleesvarkens afzonderlijk mestmonsters te nemen, is eenvoudig een doorsnede van het bedrijf te maken. Vervolgens kan er een gerichte aanpak worden opgezet en uitgevoerd.

50% van de besmettingen ontstaan op vleesvarkensbedrijven

Pilotonderzoek Keten Duurzaam Varkensvlees

Uit een pilotonderzoek met de slofjesmethode door de Keten Duurzaam Varkensvlees (KDV) vorig jaar op 15 bedrijven bleek dat 50% van de besmettingen ontstaan op vleesvarkensbedrijven, 23% op het fokbedrijf of tijdens transport en van 27% van de gevallen was de herkomst niet duidelijk. Naar aanleiding van deze pilot is de slofjesmethode verder ontwikkeld door de GD.

Binnen KDV is salmonella in de certificering opgenomen. Varkenshouders die in categorie III terechtkomen, worden gestimuleerd om op deze manier te onderzoeken waar de besmetting vandaan komt. “We willen bijdragen aan het minimaliseren van het risico op een besmetting en brengen de salmonellastatus ook onder de aandacht van onze varkenshouders. De slofjesmethode is niet verplicht, maar in combinatie met de boerderijcoach bieden we ondersteuning om salmonella in de stal de baas te worden”, verklaart Angelique van den Hoogen, dierenarts bij Westfort Vleesproducten (onderdeel van KDV).

IKB Varkens

Voor IKB Varkens is er nog geen reden om de slofjesmethode op te nemen in de voorwaarden. Volgens een woordvoerder is er nog geen vraag naar vanuit de sector. Het lage percentage categorie III-gevallen kan daarin een rol spelen, vooral vanwege het feit dat er weinig verloop gezien wordt tussen de verschillende categorieën.

Bedrijven die in categorie III terechtkomen, beginnen meestal met een algemene aanpak die vaak tot teleurstellingen leidt

Salmonella gericht aanpakken

Gezien het vergrootglas waaronder de vleesproductie ligt, is monitoring en aanpak van salmonella nodig. Door dit gerichter te doen is de aanpak ook arbeids- en kostentechnisch gezien veel interessanter dan te kiezen voor bijvoorbeeld ontsmetting van het gehele bedrijf. “Bedrijven die in categorie III terechtkomen, beginnen meestal met een algemene aanpak die vaak tot teleurstellingen leidt. De risicomomenten en -locaties in kaart brengen, leidt tot een veel specifiekere aanpak en uiteindelijk tot een beter resultaat”, ervaart Houben.

Minder stress belangrijk aandachtspunt

Naast het structureel zorgvuldig reinigen en ontsmetten van afdelingen staat het verminderen van stressmomenten hoog op het lijstje binnen de salmonella-aanpak. Door stress vreten varkens slechter, waardoor de darmflora tijdelijk in onbalans komt en de salmonellabacterie explosief kan groeien. Bekendste moment daarvoor is het moment dat de kop uit de afdeling wordt geladen. Daarnaast is extra aandacht voor maag/darmwormen belangrijk. Wormen verzwakken of beschadigen de darmwand, waardoor de bacterie meer ontwikkelingsmogelijkheden heeft.

Lees verder onder de foto

Het bloedmonster dat aan de slachtlijn wordt genomen is een indicatie. De uitslag zegt niets van plaats of moment waarop het varken de salmonellabesmetting heeft opgelopen. - Foto: Henk Riswick
Het bloedmonster dat aan de slachtlijn wordt genomen is een indicatie. De uitslag zegt niets van plaats of moment waarop het varken de salmonellabesmetting heeft opgelopen. - Foto: Henk Riswick

Salmonellavaccin in aanvraag

Voor een bacteriële infectie als salmonella lijkt vaccineren een oplossing, al is het maar een deeloplossing. De Duitse farmaceut IDT heeft een salmonellavaccin in het assortiment, maar dit middel is nog niet in Nederland toegelaten. De toelatingsprocedure loopt nog. Op basis van de Duitse toelating kan het vaccin via de cascaderegel wel toegepast worden. Het vaccin is als injectievloeistof voor zeugen beschikbaar en in orale vorm voor biggen vanaf 4 dagen oud.

Vaccintest in Duitsland

De Duitse fokkerijorganisatie EVH Select test het gebruik van het vaccin momenteel uit binnen het project SalmoSafe. Dit project wordt samen met de Tierärtzliche Hochschule Hannover (TiHo) en de gezondheidsdienst van de Landwirtschaftskammer Nedersaksen uitgevoerd op 2 gemengde bedrijven met zeugen en vleesvarkens en 3 zeugenbedrijven. Het onderzoek loopt tot medio 2019. Op basis van de eerste resultaten geeft begeleidend dierenarts Josef Schulte-Wülfer aan dat er op de fokbedrijven wel een daling van het aantal antilichamen bij biggen te zien is, maar dat het nog niet duidelijk is of dit geheel aan het vaccineren toe te schrijven is.

Samenwerking sleutel tot succes in Duitsland

Dat Duitse slachterijen een hoge salmonellascore beboeten, zet de relatie tussen mester en fokker onder druk. Er zijn volgens Ansgar Deerman, directeur van fokkerijorganisatie EVH-Select, al mesters die de samenwerking met fokkers hebben beëindigd vanwege hoge salmonellascores. Reden om het SalmoSafe-project te starten om sectorbreed tot een lagere salmonelladruk te komen.
“Het gaat vooral om bewustwording onder zeugenhouders. Ze kunnen hun bedrijf niet zoals een mester in lege toestand grondig reinigen, maar wel gerichter de ziektedruk aanpakken. We weten inmiddels dat bedrijven met een hoge productie vaak wat krapper in de stalruimte zitten. Dat kan meer stress bij de dieren geven, waardoor er een tijdelijke salmonellapiek optreedt”, vertelt Deerman.

Insteek onderzoek ligt bij biggen
EVH-Select test zelf inmiddels 5 dieren van elk koppel gelten dat binnenkomt. “Met 100 tot 200 zeugenbedrijven die elke 6 weken 10 tot 20 gelten ontvangen, krijgen we een goed beeld. Dragen de gelten te veel antilichamen dan koppelen we dat terug naar het fokbedrijf, inclusief adviezen. Om salmonella terug te dringen moeten we met de gehele keten samenwerken”, stelt Deerman.
De insteek van het onderzoek ligt vooral op de biggen om de concurrentiepositie van zeugenhouders te verbeteren. Uit onderzoek van TiHo dat eerder dit jaar gepubliceerd werd kwam naar voren dat biest een van de factoren is die zorgt voor resistentie tegen salmonella onder biggen. Vooral bij grotere worpen krijgen niet alle biggen voldoende biest binnen, waardoor de zwakkere biggen waarschijnlijk vatbaarder zijn voor salmonella.

Of registreer je om te kunnen reageren.