Varkenshouderij

Achtergrond laatste update:29 dec 2018

De klok rond secure hulp in de varkensstal

De varkenshouderij staat aan het begin van een digitaliseringsgolf. Sensoren, camera’s en weegschalen nemen de boer veel werk uit handen. ‘We staan aan de vooravond van een revolutie.’

Digitalisering in de varkenssector komt de laatste 2 jaar nadrukkelijk op gang. Dat blijkt onder meer uit de groeiende belangstelling van boeren voor het wegen van zeugen en het continu meten van het stalklimaat. De groeiende belangstelling van varkenshouders voor deze ‘slimme’ technieken heeft 3 belangrijke redenen, zegt Gé Backus, directeur van het bedrijf Connecting Agri & Food:

  1. Sensoren zijn robuuster, nauwkeuriger en betaalbaarder.
  2. De opkomst van het LoRa-netwerk, het netwerk dat er voor zorgt dat apparaten efficiënt en goedkoop met elkaar kunnen communiceren via de cloud. LoRa staat voor Long Range Low Power en is voor een belangrijk deel de basis voor het internet der dingen.
  3. Gebruikers doen positieve ervaringen op met digitalisering en willen meer weten. Het blijkt bijvoorbeeld dat wanneer de afdelingstemperatuur is ingesteld op 26 graden het niet altijd 26 graden is. Dat opent ogen, ervaart Backus.

Deze 3 factoren verklaren grotendeels waarom technieken die soms al jaren of zelfs decennia bestaan nu ineens ingang vinden in de varkenshouderij. Vooral robuustheid is belangrijk. Aan dure apparatuur die niet bestand is tegen het stalklimaat heeft een varkenshouder niets.

Vertrouwen op computer

Varkenshouders die gaan digitaliseren vinden dat best spannend, merkt Arno van Brandenburg van technologiebedrijf Nedap. Van Brandenburg: “Zij moeten leren vertrouwen op de computer.” Hij haalt het voorbeeld aan van een groep met 300 zeugen, met verschillende pariteiten en die ook nog eens in een verschillende fase van de dracht zitten. Onder deze omstandigheden zal een varkenshouder echt moeten vertrouwen op de computergegevens. Die gegevens dienen daarom ook te kloppen. De Nedap-man ziet dat varkenshouders het onder de knie krijgen. Hij erkent dat meer uitleg nodig is als met personeel wordt gewerkt. Niettemin draait het na een goede introductie van de techniek beter dan op de conventionele wijze, is de overtuiging van Van Brandenburg.

Dit sensorkastje meet het CO2-gehalte in de stal.
Dit sensorkastje meet het CO2-gehalte in de stal.

Vele data omzetten in bruikbare informatie

De sensoren, camera’s en weegtechnieken leveren dagelijks stapels data op, waar aanvankelijk niemand iets mee kan. De kunst is de cijferbrij om te zetten in bruikbare informatie om de bedrijfsvoering te optimaliseren. De toepasbaarheid van data staat nog maar aan het begin, betoogt Gé Backus. Maar dat wordt snel anders. Hij vertelt dat zijn bedrijf samen met TU-Eindhoven werkt aan dashboards waarop varkenshouders zien hoe het er voor staat met bijvoorbeeld het stalklimaat en zij een tekstboodschap krijgen als het nodig is om in te grijpen. Met de huidige digitale technieken krijgen varkenshouders een waarschuwing als een diergewicht of het stalklimaat afwijkt. Dat is de eerste winst. In sommige gevallen zijn zij in staat de juiste maatregelen te treffen. Dat zal vaker het geval zijn als zij een alert ontvangen waarin staat wat te doen.

De montage van een hoestmonitor in een vleesvarkensstal. De hoestalert maakt sneller ingrijpen mogelijk bij gezondheidsproblemen.
De montage van een hoestmonitor in een vleesvarkensstal. De hoestalert maakt sneller ingrijpen mogelijk bij gezondheidsproblemen.

Data delen gaat niet van harte

Het blijkt regelmatig dat veehouders bang zijn dat iedereen profiteert van hun data, behalve zijzelf. Als het gevolg is van het zeugen wegen of klimaat registreren dat de voerleverancier, fokkerij-organisatie of dierenarts beter wordt van de data terwijl de varkenshouder er niks mee opschiet, is de lol er snel af. Van Brandenburg van Nedap kan zich deze angst wel voorstellen, maar ziet het probleem niet. Om te beginnen behoren de data die hun techniek voorbrengt toe aan de boer, zegt hij. De varkenshouder beslist wie de data mag inzien. Dat is trouwens het uitgangspunt van meer technologiebedrijven. Verder is Van Brandenburg van mening dat een varkenshouder niet vooruit komt door op de data te gaan zitten. Als de voerleverancier in staat is met behulp van de data de voeding van de zeugen te verbeteren, kan daar weinig mis mee zijn, meent Van Brandenburg.

Voorspellende waarde

Met de introductie van ‘slimme’ staltechnieken ontstaan gigantische stapels data. Het is nu zo dat met deze data de gebruiker tijdens het proces informatie krijgt over zijn varkens en de stal. Dat is al veel beter dan terugblikken, zoals nu nog veel gebeurt. Maar de volgende stap zit er aan te komen. Dan krijgen data een voorspellende waarde. Als bijvoorbeeld blijkt dat een te hoog CO2-gehalte in de stal gedurende een bepaalde periode nauwelijks schadelijk is voor een varken terwijl een te lage staltemperatuur wel leidt tot gezondheidsproblemen kan een varkenshouder er voor kiezen tijdens een fase van extreme kou onder de norm te ventileren, zodat in ieder geval de temperatuur in de afdeling niet onder de ingestelde waarde zakt. Dit soort dingen voorspellen kan als voldoende data beschikbaar zijn en bekend is wat het effect is van een bepaalde afwijking van de norm.

Digitale oormerken werken met RFID-techniek om dieren te herkennen. Bij sommige concepten zijn deze oormerken een voorwaarde.
Digitale oormerken werken met RFID-techniek om dieren te herkennen. Bij sommige concepten zijn deze oormerken een voorwaarde.

Wegen van zeugen

Dit geldt heel concreet ook voor het zeugen wegen, legt Van Brandenburg uit. Uit de weegresultaten blijkt dat het gewicht van een drachtige zeug niet rechtlijnig toeneemt. Daar zitten perioden in dat er amper groei is en perioden dat de zeug een groeisprint maakt. Dat kan aanleiding zijn om drachtige zeugen anders te gaan voeren. Volgens Van Brandenburg is amper bekend hoe een zeug het beste gevoerd kan worden. Hij is daarom erg enthousiast over de nieuwe weegtechniek van Nedap: “We staan aan de vooravond van een nieuwe revolutie.”

Data vergelijken

Een ander voordeel van data is dat het eenvoudig is bedrijven te vergelijken met elkaar. Dat kan als een varkenshouder op meer bedrijven dieren houdt, hetgeen steeds vaker gebeurt. Maar benchmarken met bedrijven van andere eigenaren is ook eenvoudig. Van Brandenburg ziet daar ook veel in. “Als je cijfers van verschillende bedrijven kunt vergelijken, heeft dat altijd zin. Daar wordt de hele sector beter van.”

Belang van uniformiteit

Varkensarts Tim van Sprang van Slingeland Dierenartsen heeft naast varkens een voorliefde voor digitale technieken. Hij doet om deze reden op een aantal bedrijven ervaring op met de hoestmonitor, een sensor die hoestgeluiden registreert. Hij wil alweer een stap verder. Van Sprang werkt daarom aan een proef met de hoestmonitor, in combinatie met voer- en watermeters, klimaatmeters en slachtdata. Hij ervaart dat het super lastig is om deze technieken met elkaar te verknopen. Van Sprang: “Daar zit nu nog handwerk in. Voor een proef geeft dat niet. Maar om dat op grotere schaal te doen, gaat niet.”

Als je diverse datastromen kunt koppelen, worden de uitkomsten veel interessanter

Dat het combineren van gegevens niet gaat, heeft enerzijds te maken met de techniek en anderzijds met de data die daar uit komen. Als in de ene database kg staat en de andere kilo is er al geen match. De vooruitgang zou sneller kunnen gaan als fabrikanten duidelijke standaarden afspreken. Van Sprang: “Als je diverse datastromen kunt koppelen, worden de uitkomsten veel interessanter.”

Mogelijkheden van digitalisering

Hoe dan ook zal digitalisering de varkenshouderij veranderen. Het belangrijkste doel moet zijn met minder gebruik van grondstoffen en medicijnen meer varkensvlees te produceren.

Gé Backus ziet echter meer en andere mogelijkheden. Hij gaat er bijvoorbeeld van uit dat op termijn de vergunningverlening verandert door de digitale technieken. Dan wordt gewerkt met doelvoorschriften in plaats van de huidige rekenmodellen voor geur- en ammoniakemissie. Sensoren buiten de stal meten dan of de emissies onder de afgesproken normen blijven.

Camera‘s

Camera’s in varkensstallen bieden de boer diverse mogelijkheden. Een camera kan helpen het gewicht van varkens te bepalen, maar ook de activiteit van de dieren vastleggen en zelfs hun temperatuur. Dat laatste kan met een warmtecamera.

In de vleesvarkenshouderij wordt doorgaans gewerkt met camera’s in combinatie met grote groepen. De bepaling van het diergewicht en het aanbieden van het juiste rantsoen is dan het belangrijkste. De camera volgt de groei en selecteert de slachtrijpe dieren die vervolgens richting de afleverruimte worden gedirigeerd.

Bij gespeende biggen heeft de camera vooral de rol van bewaker van de diergezondheid. Bij biggen legt een camera het eet- en drinkgedrag van de dieren vast. Bij weinig activiteit in combinatie met verminderde voer- en wateropname is snel duidelijk dat de dieren zich niet goed voelen. Deskundigen gaan er vanuit dat camera’s op termijn een rol krijgen om het dierwelzijn te bepalen. Ze registreren of dieren zich happy voelen en het hok voldoende ruim is.

Weegtechnieken

Weegschalen zijn populair, vooral in zeugenstallen. De belangstelling om de gewichten van zeugen te monitoren neemt toe. Dat blijkt onder meer op open dagen. Bij Nedap, leverancier van automatische weegtechniek voor zeugen, is men de mening toegedaan dat de basis van de varkensketen in de zeugenhouderij ligt. Een zeug in juiste conditie krijgt uniformere, zwaardere en dus vitale biggen. Deze nemen beter biest op, zodat een goede basis wordt gelegd voor het verdere varkensleven.Uit de ontwikkeling van de zeugengewichten blijkt snel als er iets niet goed gaat in de stal. Bijvoorbeeld als het rantsoen niet klopt.

Nedap is van mening dat continu wegen loont. Een weegschaal kost € 6.000 en heeft capaciteit voor 300 zeugen. Het is geen uitzondering dat de helft van de zeugen op een bedrijf niet in juiste conditie is. Een zeug met een speklaag die minimaal 3 millimeter te dun is, kost gemiddeld € 65 per jaar. Een zeug met 3 millimeter teveel spek of meer kost gemiddeld € 85 per jaar. Nedap baseert zich op cijfers van De Heus.

Sensoren

Sensoren doen geleidelijk ook hun intrede in de varkensstal. Mede onder druk van NVWA-controles, groeit de belangstelling voor klimaatregistratie in stallen. Niet alleen de temperatuur is relevant, maar ook het CO2- en ammoniakgehalte is interessant. Het bedrijf Connecting Agri & Food is actief op het terrein van stalklimaat. Directeur Gé Backus schat dat binnen 2 jaar duidelijk is wat een investering in klimaatsensoren mag kosten. Dat kan door het stalklimaat te relateren aan economische factoren, zoals voederconversie, groei en mogelijk karkaskwaliteit van varkens.

Varkensarts Tim van Sprang doet veel ervaring op met de hoestmonitor een sensor die hoest registreert. Hij is overtuigd van de veterinaire voordelen van een hoestalert. Sneller ingrijpen bij luchtwegklachten bij varkens beperkt de economische schade en het antibioticagebruik. Door de geringe belangstelling is de techniek nog te duur, betoogt Van Sprang. Een uitgebreid abonnement kost € 3 per varken.

Of registreer je om te kunnen reageren.