Varkenshouderij

Achtergrond

Zwitserse varkenshouders schakelen handel uit

In Zwitserland werken veel zeugenhouders samen in fokkerij-ringen. De Rupromi-ring was de invloed van handelaren zat en zocht een eigen afzet richting de vleeshandel.

De prijzencrisis van 2010- 2012 was voor een groep Zwitserse varkenshouders hét moment dat er iets moest veranderen. Een 25-tal fokkers werkten al samen door de in totaal ruim 700 zeugen verdeeld te houden over hun dek-, wacht- en kraambedrijven.

Voor de afzet van de gespeende biggen was deze zogenaamde ‘sauenring’ afhankelijk van de handel. En daar zat het probleem volgens Hansheiri Rusterholz, voorzitter van samenwerkingsverband Rupromi: “We hebben in Zwitserland een stuk of 30 handelaren die nauw samenwerken en ook nog eens goed in het geld zitten. Ze financierden tijdens de crisis, en nu trouwens nog steeds, varkenshouders die aan het plafond van hun financiering bij de bank zaten. Dan heb je als fokker vervolgens niks meer te vertellen.”

Lees verder onder de getoonde foto‘s.

Hansheiri Rusterholz (62) heeft samen met 24 collega-zeugenhouders een gezamenlijk fokbedrijf Rusterholz is met zijn dekbedrijf de spil van de organisatie. Dochter Stefanie verzorgt de administratie en neemt samen met haar vriend over een paar jaar het bedrijf over. - Foto's: Henk Riswick
Hansheiri Rusterholz (62) heeft samen met 24 collega-zeugenhouders een gezamenlijk fokbedrijf Rusterholz is met zijn dekbedrijf de spil van de organisatie. Dochter Stefanie verzorgt de administratie en neemt samen met haar vriend over een paar jaar het bedrijf over. - Foto's: Henk Riswick

Goedkope biggen

Wat de zeugenhouders vooral stak, was het feit dat de biggen bij opzet voor de piekperiodes in de Zwitserse varkensvleeshandel nauwelijks iets opbrachten. Terwijl de mester in die periodes juist de hoofdprijs voor hun vleesvarkens vingen. “Daarom zijn we op zoek gegaan naar een mogelijkheid om zelf meer grip op de markt te krijgen”, vertelt de varkenshouder aan de keukentafel.

Rusterholz voert de zeugen brijvoer op basis van wei. De wei is afkomstig van kleine, regionale melkverwerkers.
Rusterholz voert de zeugen brijvoer op basis van wei. De wei is afkomstig van kleine, regionale melkverwerkers.

Jaarlijks 50.000 vleesvarkens

Die mogelijkheid kwam na veel brieven en gesprekken met vleesverwerker Micarna, een dochteronderneming van Zwitserlands grootste retailer Migros. “We kwamen er echt niet makkelijk tussen, maar hadden uiteindelijk het voordeel dat Micarna niet tevreden was met hoe aanleverende handelaren werkten”, stelt hij tevreden. In 8 jaar tijd groeide Rupromi uit naar 3 dekbedrijven, 35 kraambedrijven, 10 wachtbedrijven en een kleine 50 vleesvarkensbedrijven waar in totaal 1.000 zeugen en jaarlijks zo’n 50.000 vleesvarkens worden groot gebracht.

Zeugen en opfokzeugen krijgen dagelijks hooi bijgevoerd. Dit zorgt voor rust in de groepen.
Zeugen en opfokzeugen krijgen dagelijks hooi bijgevoerd. Dit zorgt voor rust in de groepen.

Medicijnvrije varkens

Ondanks dat de handel niet blij is met Rusterholz en companen heeft de ring in de loop der jaren een goede naam opgebouwd: “Varkenshouders melden zich zelf met de vraag of ze kunnen aansluiten. Maar dan wel volgens onze voorwaarden. Het zijn allemaal vrije boeren die hier komen, degenen die flink gefinancierd worden door voerleverancier of bank melden zich niet. Die willen we ook niet. Ook voerleveranciers die omwille van prijs met tweede keus graan werken en dus bewust risico op mycotoxines nemen, willen we niet. We produceren medicijnvrije varkens, kunnen dus geen enkel risico nemen”, klinkt het stellig.

Uitloop is verplicht in Zwitserland. Een zeildoek voorkomt dat de dieren verbranden in de zon.
Uitloop is verplicht in Zwitserland. Een zeildoek voorkomt dat de dieren verbranden in de zon.

Gezondheid en welzijn voorop

Het antibioticavrij opzetten van vleesvarkens en hoog dierwelzijn dat de ring nastreeft, trok afnemer Micarna over de streep. In een van de net ingestrooide hokken hobbelen de zeugen zichtbaar tevreden vanuit de uitloop via een trap het stro in. Uit het hok ernaast jaagt een van de medewerkers juist acht dieren naar een afgezet deel van het erf. “De ziekenboeg gaat gymen”, wijst Hansheiri. Het stel loopt niet helemaal vlot en wordt 3 keer per dag door een voetenbad richting een voerbak buiten gedirigeerd. “Ze hebben beschadigingen rond de klauw. Dat komt door geruzie en doordat ze zich verstappen. Daarom moeten ze verplicht een meter of 20 lopen. Die beweging en het voetenbad zorgen ervoor dat ze sneller genezen.”

Zeugen met klauwproblemen worden drie keer per dag buiten gevoerd. Tijdens deze verplichte wandeling moeten ze door een klauwenbad. Bewegen is volgens Rusterholz belangrijk voor herstel.
Zeugen met klauwproblemen worden drie keer per dag buiten gevoerd. Tijdens deze verplichte wandeling moeten ze door een klauwenbad. Bewegen is volgens Rusterholz belangrijk voor herstel.

Brijvoer

De zeugen krijgen brijvoer, gemaakt van wei en onder andere lijnzaadschroot. De voerkosten liggen op 1,8 frank (€ 1,57) per dier per dag. De wei is afkomstig van de vele kleine melkfabriekjes in de omgeving. Omdat Zwitserland lange staarten verplicht stelt, voert Rusterholz de zeugen hooi bij.

Op 2 kilometer van het dekbedrijf is een wachtbedrijf. Deze ex-melkveehouder bouwde zijn stal om voor de zeugen.
Op 2 kilometer van het dekbedrijf is een wachtbedrijf. Deze ex-melkveehouder bouwde zijn stal om voor de zeugen.

Kuilgras

Opvallend is dat alle zeugen intacte lange staarten hebben en ook de groep die ’s ochtends vroeg bij elkaar gezet werd geen interesse in elkaars staart heeft. “Er is hooguit de eerste dagen gekloot met die staarten. Kuilgras geeft een volle buik en rust in de tent. Maar ik eis wel van mijn medewerkers dat ze de dieren goed in de gaten houden, als er één begint te bijten gaat het mis en moet de bijter het hok uit”, wijst de zeugenhouder.

Twee hokken met 40 tot 50 zeugen werken in een dag tijd een ronde baal volledig weg.
Twee hokken met 40 tot 50 zeugen werken in een dag tijd een ronde baal volledig weg.

Hoop gepuzzel

De varkensstromen binnen de ring vragen een hoop gepuzzel. De Zwitserse overheid stelt omvangseisen aan bedrijven. Zo mag een zeugenhouderij maximaal 200 zeugen tellen. Rusterholz omzeilt die grens door de drachtige zeugen te verdelen over 6 wachtbedrijven. Dit zijn allemaal gestopte melkveehouders die de stal omgebouwd hebben tot ruime strohokken. De boeren hebben hun grond verpacht en krijgen van Rusterholz een vergoeding voor de periode dat de zeugen op hun bedrijf staan.

Door de hele tussenhandel uit te schakelen houdt elk bedrijf onder aan de streep meer over

Hansheiri Rusterholz, voorzitter van samenwerkingsverband Rupromi

Gemiddeld komen de zeugen als ze tussen de 30 en 40 dagen drachtig zijn en gaan ze rond dag 110 naar een kraambedrijf . Daar blijven ze tot het spenen van de biggen om vervolgens weer terug te komen op een van de 3 dekbedrijven. “Een hele planning om precies op het juiste moment de juiste aantallen vleesvarkens klaar te hebben staan. Maar door de hele tussenhandel uit te schakelen houdt elk bedrijf onder aan de streep meer over dan in de vrije handel”, legt Rusterholz uit.

De opfokstal wordt verwarmd en gekoeld met grondbuizen. Inkomende lucht wordt via buizen onder de grond op een temperatuur van 15 graden gebracht.
De opfokstal wordt verwarmd en gekoeld met grondbuizen. Inkomende lucht wordt via buizen onder de grond op een temperatuur van 15 graden gebracht.

Vergoeding verzorging zeugen

De wachtbedrijven krijgen een vaste vergoeding voor de verzorging van de zeugen. Die vergoeding loopt, afhankelijk van de biggenprijzen, uiteen van 170 tot 210 frank (€ 148 tot € 183). Om de cyclus van de ring niet in de war te laten lopen, wordt van de kraambedrijven verwacht dat zij de zeugen niet meer dan 16% van hun gewicht verliezen, anders geldt er een boete van 2 frank.

Drachtigheidstoeslag

Een kraambedrijf betaalt een drachtigheidstoeslag, gebaseerd op de prijzen voor gespeende biggen. Bij een biggenprijs van 3 frank (€ 2,61) per kilo, voor biggen van 20 kilo, geldt een drachttoeslag van 380 frank (€ 330), bij de topprijs van 9 frank (7,83) per kilo is de toeslag 830 frank (€ 722). Eind oktober gold een biggenprijs van 5 frank (€ 4,35), met een daaraan gekoppelde drachttoeslag van 480 frank (€ 409). Daarnaast worden er nog kosten voor onder andere transport in rekening gebracht.

De stalmest wordt kostenloos afgezet naar akkerbouwers en wijnboeren in het noordoosten van Zwitserland.
De stalmest wordt kostenloos afgezet naar akkerbouwers en wijnboeren in het noordoosten van Zwitserland.

Lage biggenprijzen

Rusterholz en consorten zijn na 6 jaar op zoek naar een andere manier van betalen: “Het kan namelijk niet zijn dat we over de hele linie vast zitten aan de te lage biggenprijzen zoals nu. Maar dat loskoppelen moet wel naar ieders tevredenheid gaan.”

Het dekbedrijf van Hansheiri Rusterholz.
Het dekbedrijf van Hansheiri Rusterholz.

Of registreer je om te kunnen reageren.