Varkenshouderij

Achtergrond 1 reactie

Emissiearm systeem voor ammoniakreductie gezocht

Gebruik van luchtwassers staat onder druk. Er komt een tandje bij op in de zoektocht naar nieuwe emissiearme systemen. Er kan veel, maar de lat ligt hoog.

Jarenlang was de luchtwasser de ideale oplossing voor ammoniakreductie, maar kritiek neemt snel toe. In de sector is het grootste bezwaar dat de wasser niets doet aan het binnenklimaat in de stal. Van buiten de sector ageren welzijnsorganisaties tegen onder andere de risico’s op snelle brandverspreiding door gebruik van een centraal luchtkanaal. Het systeem wordt door het gebruik van energie en zuren niet als duurzaam bestempeld.

Het vertrouwen over de werking kreeg dit jaar een knauw toen de overheid de reductie van de combiwasser flink terugschroefde. Al langer staat de wasser in het verdachtenbankje. De vraag is dan of varkenshouders het systeem wel goed en eerlijk gebruiken.


  • Meerdere bedrijven en organisaties zijn bezig met de ontwikkeling van nieuwe emissiearme systemen. Een systeem is de bolle mestband met dagontmesting. - Foto: Bert Jansen

    Meerdere bedrijven en organisaties zijn bezig met de ontwikkeling van nieuwe emissiearme systemen. Een systeem is de bolle mestband met dagontmesting. - Foto: Bert Jansen

  • De luchtwasser van binnen. Dankzij hoge emissiereductie en brede toepasbaarheid heeft het systeem het probleem van ammoniak voor de varkenshouderij grotendeels opgelost. De kritiek neemt echter toe. - Foto: Koos Groenewold

    De luchtwasser van binnen. Dankzij hoge emissiereductie en brede toepasbaarheid heeft het systeem het probleem van ammoniak voor de varkenshouderij grotendeels opgelost. De kritiek neemt echter toe. - Foto: Koos Groenewold

De toekomst van de luchtwasser is door dit alles onzeker. Dat raakt ook de fabrikanten, zoals Inno+. Toch verwacht directeur Maurice Ortmans dat de luchtwasser nog wat jaartjes mee zal moeten. “Voor nieuwbouw komen andere systemen op de markt. We zijn daar zelf ook bij betrokken. Maar in bestaande situaties blijft in veel gevallen een luchtwasser nodig.” Ook verwacht hij dat nieuwe systemen om aan de hoogste reductie-eisen te voldoen toch een schakeling met een luchtwasser nodig hebben.

Het ontbreken van collectieve financiering maakt het niet aantrekkelijk om te investeren

Ortmans heeft daarmee een punt. Tot nu toe kunnen alternatieve systemen qua ammoniakreducerendvermogen niet tippen aan de luchtwasser die 85% tot 95% van de ammoniak verwijdert. De RAV-lijst bevat wel andere systemen, maar die worden volgens milieuadviseurs slechts mondjesmaat gebruikt. Varkenshouders in Noord-Brabant en Limburg zijn vanwege de strengste normen sowieso aangewezen op de luchtwasser; in andere delen van het land zijn systemen als koeldek, spoelgoten, schuine putwanden en een mest- en waterkanaal nog wel toepasbaar.

Systeem werkt, emissie nog niet bekend

Een systeem dat al een aantal jaren draait maar nog aan het begin van een praktijktoepassing staat, is de bolle mestband van Michiel Nooijen.




 

In de varkensstal van het concept Vair heeft het emissiearme systeem 10 jaar gedraaid. Momenteel staat de stal leeg, maar Nooijen wil binnenkort opnieuw opstarten om het systeem verder te ontwikkelen. Hij bedacht destijds het alternatief voor de luchtwasser zelf. Sinds 2011 is het systeem operationeel. “Ik wilde iets doen aan een beter klimaat in de stal en geen zuren op het bedrijf.”
De techniek die hij bedacht, voorkomt dat mest en urine bij elkaar komen. Dat voorkomt dat ammoniak ontstaat.

De beste scheiding gebeurt nog altijd in het varken zelf

Het systeem bevindt zich daarom onder de mestplaats. Mest en urine vallen op een bolle band waarbij de urine direct van de band loopt. De mest wordt een keer per dag naar buiten gedraaid. Vooralsnog is dat volgens hem voldoende.

Nooijen beseft dat varkenshouders liever geen techniek in de put willen, maar benadrukt dat het systeem al jaren feilloos werkt. “Het is afkomstig uit de tuinbouw en heeft zich bewezen. Hier werkte het ook zonder problemen.” Hij verwacht dat het toepasbaar is bij alle diercategorieën en in combinatie met strooiselgebruik. Strooisel heeft hij zelf ook altijd gebruikt. In plaats van drijfmest heeft hij een derde deel vaste mest met veel stikstof en fosfaat. In het tweede deel dunne fractie zit vooral stikstof in de vorm van ureum. Emissiemetingen heeft Nooijen nog niet gedaan, maar gezien de schone lucht in de stal verwacht hij een heel eind te komen.

Ik wil hier graag een proefopstelling maken, maar dat kost veel geld

Nooijen is klaar voor een volgende stap: het doen van metingen en het systeem onderdeel maken van een totaalconcept met gezondheid binnen en buiten de stal. De ventilatie speelt daarbij een cruciale rol. Ook ziet hij mogelijkheden om de mestproducten te verwaarden. De ontwikkelaar is in overleg met de provincie Noord-Brabant over de te volgen route. “Ik wil hier graag een proefopstelling maken maar dat kost veel geld.” Verschillende partners hebben interesse getoond om aan te haken. Mocht het systeem een erkenning krijgen, dan brengt hij het niet zelf op de markt.

Innovatie is stilgevallen

Het succes van de luchtwasser is een belangrijke reden dat er op dit moment weinig alternatieven met een hoge reductie zijn. Onderzoek en innovatie zijn nagenoeg stilgevallen, aldus Nico Verdoes, onderzoeker milieutechniek bij Wageningen Livestock Research. Hij noemt nog een aantal redenen op voor terughoudendheid bij het bedrijfsleven. Zo is er nauwelijks financiering voor onderzoek en zijn bedrijven beducht voor het maken van hoge kosten voor systemen die straks iedereen kan namaken. “Het ontbreken van collectieve financiering maakt het niet aantrekkelijk om te investeren.”

Daar komt bij dat de lat voor een nieuw systeem hoog ligt. Niet alleen voor een hoge reductie, maar bij voorkeur ook in te passen in bestaande situaties. De werking moet eenvoudig, bedrijfszeker en – voor de overheid – controleerbaar zijn. Voor de varkenshouder is belangrijk dat de investering en jaarkosten niet te hoog zijn.

85% ammoniakreductie is nodig voor toepassing op bedrijven in de provincies Noord-Brabant en Limburg

Overigens is in de wetgeving ammoniakreductie leidend voor een systeem voor opname op de RAV-lijst. Voor de vergunningverlening is geurreductie echter ook een item. Juist op dat gebied werken een combi- en een biologische luchtwasser (op papier) goed en hebben andere systemen het moeilijk.

Dat geur wat minder aandacht krijgt in het onderzoek, heeft onder andere te maken de complexiteit, aldus Roland Melse, onderzoeker milieutechniek bij Wageningen UR. “Het proces van vormen en verwijderen van geur is veel complexer dan bij ammoniak. Daardoor weten we niet goed aan welke knoppen te draaien om geur te minderen.” Daar komt bij dat geur moeilijker objectief te meten is dan ammoniak. Er is wel kennis over geur, maar de koppeling met praktijksystemen moet volgens hem beter. Het vraagt meer onderzoek, zowel fundamenteel als praktisch, om daar beter een vinger achter te krijgen.

Langdurige procedures

Toch staat de zoektocht naar nieuwe systemen niet helemaal stil. Er zijn de afgelopen jaren tientallen grote en kleine initiatieven met wisselend resultaat uitgewerkt.

In ontwikkeling of praktijkrijp

De afgelopen jaren zijn emissiearme systemen beproefd of bedacht. Een overzicht van een aantal systemen en concepten.

  • Varkenstoilet, ontwikkeld door Dorset en getest op VIC Sterksel. Mest en urine hebben een eigen afvoerkanaal. Enkelvoudig gebruikt geeft het onvoldoende emissiebeperking. Het principe komt inmiddels in meerdere toepassingen terug, ook in systeem met kleine groepen van Inter Continental en Microfan.
  • Gekoelde mestpan voor kraamstallen van R&R-systems en Inter Continental. Eerste systeem met 85% reductie, erkend door Tac-Rav.
  • Familievarken, een samenwerking van meerdere partijen. Gebaseerd op het varkenstoilet en dagafvoer van mest. Wordt dit jaar gebouwd in Boekel. Emissiebeperking nog niet bekend. Streven is meerwaarde uit de markt moet halen met merkvlees.
  • Zero-stal van Agrifirm en ingenieursbureau Sweco. Stal is nog niet gebouwd. Stallucht onder de roosters afzuigen en via meerdere technieken zuiveren. Uitgangspunt is nul emissies.
  • StarPlus/Kempfarmsysteem van varkenshouder Martien van Kempen. Mest scheiden met mestbanden. Ammoniakreductie bleef steken op 70%.
  • Welstandstal van Jovas Agro. Mest- en waterkanaal met dagontmesting en spoelen met verdunde mest. Een proefstalstatus is aangevraagd. Voor de kraamstal heeft Jovas een aangepaste mestpan in ontwikkeling.
  • Biobed met houtsnippers en bacteriën. In België toegepast; in Nederland in enkele gevallen. Emissiebeperking is nog te laag en het behouden van een stabiele werking blijkt moeizaam. Mogelijk wel in combinatie met een andere techniek.

Inmiddels is er een erkend systeem met 85% ammoniakreductie, namelijk de gekoelde mestpan van R&R-systems en Inter Continental. Het is voorlopig alleen te gebruiken bij kraamzeugen maar Eric van Houtum, directeur van R&R, wil het ook voor de andere diercategorieën beschikbaar maken. Hij hoopt dat de betreffende overheidsinstanties meewerken. “We hebben 5 jaar over de erkenning gedaan. Ik hoop dat het nu sneller gaat.” Toepassing bij vleesvarkens is lastiger omdat de onttrokken warmte bij vleesvarkens maar voor een beperkt deel tot waarde is te brengen. De veronderstelde terugverdientijd van 6 jaar bij zeugen is daardoor niet haalbaar.

Kritiek die Van Houtum en andere ontwikkelaars op de langdurige, moeizame en dure procedures hebben, is waarschijnlijk de belangrijkste belemmering om snel tot nieuwe systemen te komen. De druk op overheden om hierin beter te faciliteren is hoog. De praktijk zal de komende jaren uitwijzen of dat voldoende is.

Samenwerking opgestart

Als landsdeel met de strengste eisen voelt de provincie Noord-Brabant een verantwoordelijkheid om de ontwikkeling van nieuwe stalsystemen te stimuleren. De provincie doet dit met een aantal ondersteunende subsidieregelingen zoals voor validatiemetingen en investeringskredieten. Daarnaast is de provincie bij projecten betrokken als de Stal van de Toekomst en het Familievarken.

Combinatie van techniek in laatste fase

De Stal van de Toekomst van De Hoeve Innovatie / Keten Duurzaam Varkensvlees is een van de meest concrete alternatieven voor de luchtwasser tot nu toe.



 

Initiatiefnemer Hans Verhoeven pioniert al sinds 2014 met deze stal die een combinatie van technieken kent op basis van dagontmesting door te spoelen met verse mest, verkleinen van het emitterend oppervlak en koeling van de mest. Het is geleverd door Jovas Agro. Een luchtwasser ziet hij niet zitten.

Ik wil geen tonnen investeren om alleen de buitenlucht schoon te houden. Het binnenklimaat moet beter

Inmiddels is de provincie Noord-Brabant aangehaakt en wordt de stal gebruikt om proefondervindelijk te zoeken naar de beste technieken en opstelling. Uitgangspunt is dat het systeem bruikbaar is bij nieuwbouw en renovatie. Ondanks dat de provincie nu een actieve partij is, blijft het doel voor hem ongewijzigd. Een ammoniakreductie van 85%”, aldus Verhoeven. “Maar het kan wel per diercategorie verschillen.” Hij is erg optimistisch en sluit niet uit dat bij biggen en kraamzeugen een reductie van zelfs 95% haalbaar is. De meetresultaten moeten in het najaar van 2019 bekend zijn. Naast ammoniak wordt gekeken naar fijn stof en geur. In verband met de erkenning moet nog op 3 andere bedrijven worden gemeten.

Het onderzoek in zijn stal richt zich niet alleen op ammoniak maar ook op de gevolgen voor onder andere gezondheid, technische resultaten en de economie: het systeem moet betaalbaar zijn en de varkenshouder mag er geen extra werk aan hebben. Ook moet het systeem voor alle diercategorieën toepasbaar zijn. Met zijn jarenlange ervaring met de basis van het systeem en ondersteuning van de provincie verwacht Verhoeven snel vooruitgang te boeken. Grote beren op de weg voorziet hij niet. “Het moet kunnen. Misschien dat er nog wel wat kleine aanpassingen nodig zijn en het moet storingvrij werken.”

Als de Stal van de Toekomst straks een erkenning heeft, kan in principe iedereen het toepassen. Zijn eigen tijd en kosten verwacht hij terug te verdienen door expertise die hij heeft opgedaan. Hij gaat namelijk de technische aansturing en borging leveren. Dat maakt uiteindelijk of een systeem goed werkt.

Recentelijk is een samenwerking gestart onder de naam Toekomstbestendige Stallen, waar naast de provincie onder andere ZLTO en het bedrijfsleven betrokken zijn. Het is de bedoeling om de ontwikkeling en toepassing van technieken voor bestaande stallen te stimuleren, vertelt Jacqueline van Oosten, projectleider namens ondernemersorganisatie FME. “En voor de langere termijn kijken we ook naar integrale stalconcepten.”

Momenteel worden de beschikbare technieken in kaart gebracht. Daarbij kijken de deskundigen wat snel toepasbaar is of wat nodig is om dat te bereiken. Dat kunnen combinaties van technieken zijn, zoals nu ook bij de stoppersregeling is toegestaan. Van Oosten benadrukt dat eveneens naar technieken uit andere sectoren wordt gekeken. “Denk aan de afvalzuivering en chemische industrie. Wij hebben die contacten en brengen partijen bij elkaar.” Dat een varkensbedrijf specifieke omstandigheden kent en implementatie van sectorvreemde technieken in het verleden niet altijd succesvol was, is voor Van Oosten geen reden om innovaties uit die hoek uit te sluiten. “Natuurlijk is expertise uit de sector zelf wel belangrijk.”

Verdoes van Wageningen onderschrijft de noodzaak om te zoeken naar integrale stallen. Hij waarschuwt wel dat er een sterke focus moet blijven op de investerings- en exploitatiekosten. Dat Nederland geen traditie heeft in turn-key-stallen (complete stallen van een fabrikant) bemoeilijkt de zoektocht naar een integraal systeem. Ook vergroot het de kans op minder efficiëntie en hogere kosten.

Technieken die leiden tot lagere emissie

  • Scheiden: ureumstikstof uit de urine wordt in contact met enzymen in de mest (urease) omgezet in ammoniumstikstof waaruit ammoniak ontstaat. Te beïnvloeden door sturen mestgedrag of scheiden van mest en urine.
  • Dagontmesting: afvoeren uit de stal voordat emissie ontstaat. Door spoelen of mechanisch met (V-vormige) mestbanden. Voordeel is dat verse mest beter bruikbaar is voor scheiden of vergisten.
  • Verkleinen emitterend oppervlakte: hoe minder contact de mestoppervlakte maakt met lucht, hoe minder emissie. Door schuine wand in mestkanaal.
  • Koelen drijfmest: bij een lagere temperatuur zijn bacteriën in de mest minder actief en zijn er minder enzymen die ammoniak helpen vormen.
  • Benzoëzuur in het voer: door lagere pH ontstaat minder ammoniak in de mest. Tevens een positief effect op darmgezondheid.
  • Verlagen eiwitgehalte voer: minder stikstof in de drijfmest en daarmee minder ammoniak.
  • Overige: vernevelen met biologisch reinigingsmiddel, aanzuren mest, driekantrooster, schone hokken, koelen binnenkomende lucht.

Eén reactie

  • sjaakie

    Ik hoor inno plus en companen er niet over dat de luchtwassers de 85%reductie geven die ze ons beloofd hebben !!! Laten ze het allemaal gebeuren over kosten van de boer ?? Zijn ze al druk met rechtszaken tegen over de overheid of zijn ze druk met hoe kan ik de boer opnieuw een poot uitdraaien ??

Of registreer je om te kunnen reageren.