Varkenshouderij

Achtergrond 1 reactie

Zeug los in het kraamhok

De loslopende kraamzeug staat in de belangstelling, maar onzekerheid remt de ontwikkeling.

Na de invoering van groepshuisvesting en de vierdageneis voor dragende zeugen is de kraamstal de enige plaats waar een zeug meerdere weken vaststaat. In Nederland markeert de ontwikkeling van het Pro Dromi-concept de zoektocht naar een kraamhok waar de zeug los in kan rondlopen. Het leeft niet alleen in Nederland, blijkt wel uit de aandacht voor dergelijke kraamhokken op beurzen als Eurotier in Duitsland en Agromek in Denemarken.

Zweden loopt ver vooruit

Europees loopt Zweden ver vooruit. Hier zijn loslopende zeugen in het kraamhok al meer dan 20 jaar verplicht. De Zweden hebben grote hokken en verplicht strooisel. In het Verenigd Koninkrijk staat minimaal een derde van de zeugen niet meer vast. Ook in andere Europese landen is er discussie over de zeug in de kraambox. De Deense varkenshouderij wil 10% vrije kraamzeugen in 2021 (zie foto hieronder). Daar circuleert 2035 als einddatum. Bij de EU is voor zover bekend geen wetgeving in voorbereiding over aanscherping van de Europese welzijnsregels. Vorig jaar hebben Europese landbouwministers wel aangedrongen op een grootschalige studie om richtlijnen te krijgen over de houderij.

Klik op de iconen voor meer informatie.

'Flinke stappen gezet'

In Nederland heeft de afgelopen vijf jaar een tiental zeugenhouders ervaring opgedaan met het Pro Dromi-kraamhok. Dat behelst niet alleen vrijloop voor de zeug, maar ook verbeteringen in de biggenopfok. De ontwikkeling bevindt zich op een kantelpunt; is er voldoende vertrouwen en stimulans om, juist in een tijd dat de marges mager zijn, te investeren in dit soort kraamhokken? Zonder eisen uit de markt of wetgeving is de vraag of de ontwikkeling wel doorzet.

Praktische toepasbaarheid

Over de praktische toepasbaarheid komt steeds meer ervaring. Annechien ten Have, voorzitter van de netwerkgroep van zeugenhouders met Pro Dromi-kraamhokken, ziet dat het systeem werkt maar dat excellent vakmanschap een vereiste is. "En vitale biggen bij de geboorte zijn een must." Er liggen echter nog veel vragen. Ten Have noemt onder andere de beste vloeruitvoering, verzetten van hekwerk, regelen van het klimaat en voorkomen van doodliggen. "We zoeken de kritische succesfactoren van het systeem. We willen het netwerk intensiever benutten om meer te meten en te registeren."

'Een vrijloopzeug vraagt veel van het management van de varkenshouder'.

Ook Bart Hooijer, directeur van Vereijken Hooijer en fabrikant van Pro Dromi, ziet dat flinke stappen zijn gezet. "We zijn een heel eind maar een vrijloopzeug vraagt veel van het management van de varkenshouder." Hij benadrukt dat budget belangrijk is om de ontwikkeling gaande te houden. "De voorlopers betalen het leergeld nu uit eigen zak, maar ze doen het voor de sector." Of de sector zelf of de overheid dat betaalt, is hem om het even.

Meerkosten €1 per big

Verder moet zo snel mogelijk duidelijk zijn welke eisen straks gesteld gaan worden door de markt en/of de overheid. Vooral zekerheid over afmetingen zijn belangrijk bij een investering. Voordat zeugenhouders overschakelen willen ze zekerheden hebben dat de eerste jaren geen aanpassingen nodig zijn. Hooijer: "Vanuit het systeem is minimaal 6,5 vierkante meter nodig. Zolang er geen eisen bekend zijn, ben ik bang dat daarop bezuinigd gaat worden want varkenshouders vinden dat snel te groot. Ik zie dat ook bij de Deense systemen." Hooijer rekent met €1 per big aan meerkosten voor een hok van 6,5 vierkante meter.

Een groot risico bij het vrijloopkraamhok is een hogere biggenuitval. Toch is met de juiste maatregelen een acceptabele uitval mogelijk. - Foto: Bert Jansen
Een groot risico bij het vrijloopkraamhok is een hogere biggenuitval. Toch is met de juiste maatregelen een acceptabele uitval mogelijk. - Foto: Bert Jansen

Bonussysteem nodig

Om een vrijloopsysteem succesvol door te ontwikkelen is een vergoeding van meerkosten nodig, daar is iedereen het over eens. Een vrijlopende zeug is erg mager voor een apart label. Menigeen wijst naar Beter Leven, om het in die concepteisen op te nemen. Onder 2 en 3 sterren is al vereist dat de zeugen enige dagen na werpen vrij worden gelaten. Bert van den Berg, programmamanager veehouderij bij de Dierenbescherming, is positief over de ontwikkeling van het vrijloopkraamhok. Hij benadrukt echter dat vrijheid voor de zeug niet tot meer uitval bij de biggen moet leiden. "De biologische varkenshouderij worstelt daar nog altijd mee. Maar ik zie binnen het Pro Dromi-concept wel werkende maatregelen om die uitval te verlagen", aldus Van den Berg.

'De meerkosten per kilo vlees zijn slechts enkele centen'.

Van den Berg ziet mogelijkheden ook binnen het Beter Leven 1 ster-concept. "Binnen één of twee jaar is er een nieuwe ronde om het systeem aan te passen." De kans is groot dat het vrijloopkraamhok bij ver- en nieuwbouw en voor iedereen na een overgangstermijn meegenomen wordt. Hij verwacht naar een bonussysteem te moeten, hetzelfde als bij de vleesvarkens voor extra vierkante meters. "De meerkosten per kilo vlees zijn slechts enkele centen, dat hoeft het probleem niet te zijn."

Van de sector en overheid verwacht Van den Berg niet veel. "De POV vindt dat extra welzijn volledig uit de markt moet komen. De overheid heeft geen politieke meerderheid om nu concrete stappen te zetten." De enige reële kans ziet hij in opname in concepten.

Varkens in Nood is kritisch

Kritisch op de overheid is ook Hans Baaij, voorzitter van Varkens in Nood. Deze organisatie vraagt regelmatig aandacht voor de zeug in de kraamstal, onder andere met de moederdagactie afgelopen voorjaar. "De overheid heeft meegeholpen aan de ontwikkeling van Pro Dromi maar haakt af als vervolgfinanciering nodig is." Ook de retail laat het volgens hem liggen. "Beter Leven is een goede opstart maar helaas verbreken supermarkten hun belofte om in 2015 helemaal over te gaan. Zoals bijna altijd ontbreekt een ketenregisseur, niemand is eindverantwoordelijk."

Gezamenlijk belang

Ook voor Ten Have is de motor om verder te komen, de vraag uit de markt. "Als de marktvraag er is, zal dat een enorme stimulans zijn." Dan pas is de hogere kostprijs door een hogere investering en meer arbeid economisch verantwoord. "Maar het blijft lastig; consumenten en retailers weten niet wat we doen. We moeten zoeken naar het gezamenlijke belang van de consument die meer wil betalen. Samen kunnen we wel een businesscase uitwerken."

Ten Have zegt kleine praktijkproeven te willen doen. "Beginnersfouten moeten we inventariseren en daarvan kunnen we samen leren. Het zou mooi zijn als we de ervaringen internationaal konden delen en dus ook kunnen leren van de ervaringen daar." Daar is wel budget voor nodig.

'De zeug is vitaler en heeft een beter beenwerk'.

Ze benadrukt dat varkenshouders ook voordelen zien aan de vrijloopkraamhokken. "Ze komen meer tegemoet aan het natuurlijk gedrag van de zeug en de biggen. De zeug is vitaler en heeft een beter beenwerk. De biggen hebben een goede lichaamsontwikkeling en leren sociale vaardigheden aan door meer ruimte en meer contact met de zeug." De deelnemers noemen meer arbeidsplezier en werken aan een beter imago als drijfveren.

Naam: Harry (63) Brummelhuis. Plaats: Hoge Hexel (Ov.). Bedrijf: met zoon Jarno 280 zeugen en 2.500 opfokgelten (Topigs 50) en vleesvarkens, uitbreiding naar 550 zeugen. - Foto: Ronald Hissink
Naam: Harry (63) Brummelhuis. Plaats: Hoge Hexel (Ov.). Bedrijf: met zoon Jarno 280 zeugen en 2.500 opfokgelten (Topigs 50) en vleesvarkens, uitbreiding naar 550 zeugen. - Foto: Ronald Hissink

'Meerkosten moéten uit de markt komen'

Harry en Jarno Brummelhuis hebben een kraamstal in gebruik genomen met 242 vrijloopkraamhokken. Ze zijn overtuigd van de noodzaak en de voordelen.Ze experimenteerden een aantal jaren met enkele vrijloopkraamhokken, om nu de stap naar een groter aantal te zetten. Harry: "Concepten hebben de toekomst, daar ben ik van overtuigd. En in concepten wordt de vrijlopende kraamzeug zeker een item.” Meer in het algemeen vindt hij het belangrijk maatschappelijk geaccepteerd te produceren. Maar, meerkosten moéten uit de markt vergoed worden. “En eigenlijk verdienen we een bonus."

De afgelopen jaren heeft hij flink wat ervaring opgedaan. Op basis daarvan heeft hij een eigen vrijloophok samengesteld: het is nagenoeg vierkant met 2,50 x 2,40 meter, heeft weinig hekwerk, een hoog/laag-rooster, een gezamenlijke voerbak voor zeug en biggen en een biggennest met stralingslamp in plaats van vloerverwarming.

Een vierkant hok geeft de beste invulling van de ruimte, is zijn mening. Een lamp is nodig omdat het belang van stralingswarmte wordt onderschat. Bovendien kan hij de temperatuur per nest instellen.

Met een kraamopfokhok verwacht hij een goede combinatie. "De speenbiggen hebben een goede start en groeien hard door. Op 56 dagen leeftijd gaan de eerste biggen met 25 kilo weg." De uitval van de biggen, één van de kritische factoren, ligt onder de 10%.

De eerste zeugen gaan medio december in het kraamhok. Hoe het uitpakt is nog afwachten, maar Brummelhuis is vol vertrouwen. "Ik heb gezien dat het goed kan werken. Zeker met de rustige zeug die wij hier hebben."

Eén reactie

  • info389

    Als iedereen nu over ontbreken van vraag uit de markt spreekt, en de politiek en POV ook snapt dat dit enige route is, waarom hier dan nog tijd, energie en dus geld van varkenshouders in steken zonder dat meerkosten en eerlijke marge geborgd zijn!!
    Niemand vraagt bij de kassa of een zeug los heeft gelopen tijdens/na werpen, tenzij men eenzijdig is voorgelicht door bv VIN. Degene die dit echt belangrijk vindt kan dat al kopen en die schappen zijn nooit leeg.....
    Dus laten we geen brokken maken door maar de kostprijs te gaan verhogen zonder financiele borging.
    Als we steeds meer zelf vooruit gaan lopen zullen we dit NOOIT vergoed krijgen!!

Of registreer je om te kunnen reageren.