Redactieblog

5 reactieslaatste update:4 okt 2019

‘Spagaat van stikstof in de lucht of in het water’

Het aantal derogatiebedrijven daalt. Het ministerie kijkt of derogatie aantrekkelijker kan.

Het aantal bedrijven dat mee doet met derogatie daalt. Vorig jaar stopte maar liefst 1 op de 15 bedrijven met derogatie. De daling komt niet alleen door stoppers, maar ook door de steeds strengere derogatievoorwaarden.

Lees ook: Aanpassing derogatie-eisen kan animo vergroten

Procentueel gezien stoppen in het zuidelijk zandgebied de meeste bedrijven met derogatie, in het zuidelijk zand- en lössgebied stopte 10.7%. Ook in het Noordelijke veenweidegebied stoppen meer bedrijven met derogatie dan landelijk gezien. Niet alleen het aantal derogatiebedrijven daalt, ook het areaal grond waar derogatie op rust.

{{foto,2}}

Derogatie milieutechnisch niet per se beter

In eerste instantie lijkt het gunstig als minder boeren gebruik maken van derogatie en dus minder dierlijke mest per hectare gebruiken. Maar toch hoeft dat milieutechnisch helemaal niet beter te zijn. In de eerste plaats betekent geen derogatie niet dat er minder bemest wordt op een perceel, maar alleen dat er anders bemest wordt op een perceel.

In plaats van dierlijke mest, wordt kunstmest gebruikt. Met het oog op de klimaatdoelstelling en de wensen om regionale kringlopen te sluiten, is het niet gunstig dat dierlijke mest op het bedrijf wordt vervangen door kunstmest. Kunstmestproductie is een belasting van het milieu, terwijl de mineralen die het grasland nodig heeft gewoon op het bedrijf beschikbaar zijn.

Grasland bindt stikstof en voorkomt uitspoeling mineralen

Bovendien moet de geproduceerde dierlijke mest afgevoerd en soms deels verwerkt worden. Met het oog op klimaatmaatregelen én kringlopen sluiten is het dus juist gunstig als zoveel mogelijk dierlijke mest wordt gebruikt op bedrijfsniveau. 1-0 voor derogatie dus. Daar komt bij dat bedrijven met derogatie nu verplicht zijn om 80% van hun areaal in te vullen met grasland.

Grasland bindt veel stikstof en gaat uitspoeling van mineralen tegen. Zonder derogatie zal het aandeel grasland op de bedrijven dalen en zullen meer uitspoelingsgevoelige gewassen geteeld worden als mais of akker- of tuinbouwgewassen. Dat is niet gunstig voor de grondwaterkwaliteit. 2-0 voor derogatie.

Grasland in rantsoen

Verlaging van het areaal grasland kan ook een lastige combinatie worden met de sectorale afspraak van de Commissie Grondgebondenheid dat minimaal 65% van het eiwit in voeding van het eigen bedrijf afkomstig moet zijn. Dit percentage is met grasland gemakkelijker te realiseren dan met maisland, omdat de eiwitproductie per hectare grasland hoger is dan die van maisland. 3-0 voor derogatie.

Er zijn echter ook nadelen aan veel grasland in het rantsoen. De 80% graslandeis zorgt voor een belemmering van de teelt van eiwitgewassen op het eigen bedrijf, terwijl in het kader van duurzaamheid de teelt van krachtvoer zoals graangewassen of korrelmais juist belemmert.

Een Friese koe die relatief veel gras eet, produceert meer stikstof dan een Brabantse koe met veel mais in het rantsoen

Een groot aandeel grasland zorgt bovendien voor een hoog percentage onbestendig eiwit in het rantsoen, wat meer stikstofuitstoot tot gevolg heeft. CBS-cijfers over de stikstof- en fosfaatproductie van melkvee onderschrijven dit.

{{foto,3}}

Een Friese koe die relatief veel gras eet, produceert meer stikstof dan een Brabantse koe met veel mais in het rantsoen. Een hogere stikstofproductie is uitermate ongunstig voor de grote uitdagingen voor de veehouderij in het ammoniakdossier, maar ook om onder het nationale stikstofplafond te blijven.

Volgens experts is voor de milieunormen rondom stikstofuitstoot een verhouding van gras en mais tussen 70/30% en 60/40% ideaal. Daarmee is het 3-1 voor derogatie.

Terug naar 70% grasland

Kortom: met alle uitdagingen op het gebied van klimaat, ammoniak, stikstof- en fosfaatplafonds en kringlooplandbouw is het nog geen eenvoudige afweging om wel of geen derogatie te stimuleren. Het ministerie kiest voor derogatie. Meer plaatsingsruimte zorgt bovendien voor minder druk op de mestmarkt en dat is zeker niet onbelangrijk.

Het is dus niet voor niets dat het ministerie derogatie als belangrijk middel ziet voor het behoud en de verbetering van de waterkwaliteit. Het ministerie liet Wageningen University & Research een onderzoek doen naar de reden waarom boeren stoppen met derogatie.

Daaruit kwam naar voren dat boeren bij een verlaging van het verplichte areaal grasland van 80 naar 70% mogelijk weer gebruik gaan maken van derogatie. Het opnieuw toelaten van fosfaatkunstmest, is volgens het onderzoek geen reden voor boeren om weer op de derogatietrein te stappen.

Verlaging van de kosten van derogatie kunnen ook bijdragen aan de bereidheid van boeren om mee te doen. Nu kost derogatie voor ondernemers gemiddeld tussen de € 1.000 en € 2.000 per bedrijf.

Het ministerie kijkt naar mogelijkheden om derogatie weer aantrekkelijker te maken. Terug naar de oude plicht van 70% grasland is onder boeren die stoppen met derogatie een veel genoemde optie. Het lijkt een mooi compromis voor de uitdagingen binnen de sector.

Past grasrijk bouwplan bij ondernemer, vee en grond?

Al blijft het allerbelangrijkste hierbij nog wel buiten schot: de individuele afweging van de boer zelf. Past een grasrijk bouwplan bij de ondernemer, zijn vee en zijn grond? Individueel zal het nationale stikstofplafond niet als hoofdthema op de agenda van de ondernemer staan, maar de financiële gevolgen voor zijn portemonnee des te meer.

Laatste reacties

  • Maakt niet uit het bijt elkaar altijd en pesten ze de sector weg.

  • Kelholt

    Derogatie is hét middel voor de overheid om de boeren te sturen. Jullie moeten dit en jullie moeten dat WANT ANDERS VERLIEZEN WE DE DEROGATIE. Het gaat het ministerie dus helemaal niet om de voordelen van derogatie voor natuur en milieu, want dan hadden ze Brussel toch heel makkelijk kunnen overtuigen met deze 3-1 overwinning, maar puur om de boeren in de greep te houden.
    En het ene tegendoelpunt is nog een eigen doelpunt ook. Zonder derogatie was er geen stikstof- en fosfaatplafond.

  • Pieter5775

    70% grasland werkt ook niet, moet je ieder jaar knippen en plakken met percelen om precies op 70% uit te komen. Gewoon gewasspecifiek!

  • melkveehouder .

    Ik snap dat eeuwige gezeur over (behoud van) derogatie niet. We hebben (met dank aan LTO en de coalitiepartijen) toch het fosfaatrechtenstelsel gekregen ter behoud van derogatie. Is iedereen dit al vergeten?

  • Gat

    Niemand derogatie en al het grasland om frezen en mais telen. Wedden dat derogatie zo geregeld is met meer ruimte voor te ondernemen.

Laad alle reacties (1)

Of registreer je om te kunnen reageren.