Expertblog

12 reacties

‘Grasland weerbaarder maken tegen droogte’

De meest effectieve manier om droogteschade te beperken, is om daling van het grondwater zolang mogelijk uit te stellen.

De zomer van 1976 blijft de droogste sinds het begin van de metingen in 1901. Ook nu is het extreem droog en net zoals dat 1976 het geval was, maar ondertussen regent het weer in Nederland. Van het ene uiterste vallen we in het andere: in Friesland is deze maand lokaal al meer dan 100 millimeter regen gevallen.

Fascinerend is het om te zien hoe snel de verdorde weilanden weer groen worden. Vorige week knisperde het gras nog onder je voeten, nu heeft diezelfde gele grasmat alweer een groene waas.

Slechts bovenste centimeters vochtig

Echter, hoeveel water er ook is gevallen, wanneer ik met een grondboor de bodem in ga, blijken slechts de bovenste centimeters vochtig te zijn; daaronder is het stofdroog.

De meeste bodemprofielen hebben hun hangwater opgebruikt. Alleen waar nog vocht vanuit het grondwater kan worden nageleverd staat het gewas er goed bij. Ik zag een perceel mais op gronden waar de grondwaterstand niet verder wegzakt dan 80 centimeter – met een perfecte gewasstand.

Op graslanden is het afwachten welke grassen nu als eerste de groei ‘erin hebben’ en wat de kwaliteit van de grasmat wordt (kweekgras breidt zich nu als een razende uit..).

En ja, had gras maar zo’n lange penwortel als ridderzuring of had paardenbloem maar zo’n goede voerderwaarde als Engels raaigras. Die penwortels gaan niet alleen diep, maar kunnen ook voedingsstoffen in de wortel opslaan.
Lees verder onder de foto

Een van de maatregelen die genomen kan worden tegen de droogte is het vergoten van de diversiteit van het grassenbestand. - Foto: Henk Riswick
Een van de maatregelen die genomen kan worden tegen de droogte is het vergoten van de diversiteit van het grassenbestand. - Foto: Henk Riswick

Betere weerbaarheid tegen droogte

Het is de verwachting dat we in de nabije toekomst vaker vergelijkbare droge perioden gaan krijgen, gevolgd door zwaardere hoosbuien. Vanuit dat besef kunnen en moeten we echt meer nadenken hoe we in de toekomst onze weerbaarheid tegen droogte kunnen vergroten.

Een van de maatregelen die genomen kan worden is het vergoten van de diversiteit van het grassenbestand in de Nederlandse weides. Deze, misschien wel verassende maatregel, vergroot namelijk het vochtleverend vermogen van de grond.

Bewortelbare diepte vergroten

Het vochtleverend vermogen wordt in belangrijke mate bepaald door de grondwaterstand. Zolang er vocht vanuit het grondwater bij de wortels van de plant komt, is er geen probleem in de vochtvoorziening. Op een bepaald moment kan de grondwaterstand echter zoveel uitzakken dat deze nalevering stopt.

De meest effectieve manier om droogteschade te beperken, is om dat moment zolang mogelijk uit te stellen. Dat kan door de grondwaterstanden zo lang mogelijk hoog te houden (door middel van peilbeheer, peilgestuurde drainage en dergelijke) maar ook door de bewortelbare diepte te vergroten.

Voordelen

Het voordeel van het vergroten van de bewortelbare diepte is dat niet alleen het moment wordt uitgesteld waarop het er geen nalevering van vocht meer vanuit het grondwater optreedt. Een ander voordeel is dat ook de hoeveelheid beschikbaar hangwater, het vocht dat in de bovengrond wordt vastgehouden, toeneemt.

Eigenlijk neemt niet de hoeveelheid water in de bodem toe, maar neemt het volume bodem toe (de laag wordt dikker) waaruit de wortels water kunnen onttrekken.

Rekenvoorbeeld

Een rekenvoorbeeld met een zandbodem met circa 5% organische stof die ongeveer 20 millimeter per 10 centimeter vocht kan vasthouden. Een gewas dat effectief tot 30 centimeter diepte wortelt, heeft dan nog de beschikking over 3*20 = 60 millimeter vocht.

Wanneer echter het gewas tot 40 centimeter diepte effectief kan wortelen, neemt die hoeveelheid met 20 millimeter toe. Dat lijkt niet spectaculair veel, maar om 20 millimeter regen doen wij nu een vreugdedansje.

‘Dit is een ideaal moment om serieus na te denken over grasmengsels die beter tegen droogte kunnen’

Probleem is dat de hoogproductieve weides in ons land bestaan uit soorten die weinig droogteresistent zijn. Wij zien hier nu dat kruiden en andere grassen de concurrentie met het Engels raaigras aangaan en zelfs domineren. De droogte van 2018 zou een ideaal het moment moeten zijn om serieus na denken over grasmengsels die beter tegen droogte kunnen.

Hogere productie op langere termijn

Ik verwacht dat een ‘soorten-diverser’ grasmengsel op de lange termijn een hogere productie zal geven, met name in extreme jaren. En besef goed: meer diversiteit in het grassenbestand heeft als maatregel meer potentie om droogtegevoeligheid te verminderen dan het verhogen van het organischestofgehalte.

Een procent meer organische stof, boven de 4%, levert per 10 centimeter bodem circa 3 à 4 millimeter meer beschikbaar vocht op en dat is fors minder dan de extra hoeveelheid die een betere beworteling oplevert!

Natuurinclusieve landbouw noem ik dit. Meer diversiteit in onze weides om ze weerbaarder te maken voor droogte en ook de productie van kwalitatief goed gras in droge jaren op peil te kunnen houden!

Lees meer de belangrijkste informatie over de droogte in dit dossier en bekijk het overzicht van beregeningsverboden per waterschap.

Laatste reacties

  • .....

    De problemen van de droogte hebben boeren dus vooral aan zichzelf te wijten. Waar zouden we toch zijn zonder de experts van Aequator

  • juul244

    Hier zitten we op droge grond, greppels langs het land staat nooit water in, hier helpt een diep wortelende grassoort niet. Ik ben daarom van mening dat gras niet de oplossing is. Laat overheid en belangenorganisaties niet blind staren op het o zo geweldige gras. Op de droge percelen zou mais geadviseerd moeten worden. Of weten we voor het lezen van deze expertblog al dat een bepaalde kant op gestuurd wordt?

  • Piet Piraat

    @ juul244

    Zo is het. Wij hebben veel gras op redelijk hoge grond, en een beetje mais. (derogatie) OP het moment noem ik het "dat kutgras". Ik heb me de hele zomer de pleuris beregend, en net min of meer wat groei gehad, terwijl ik met minder inzet en wel een beetje beregenen een zwaar gewas mais heb.

    Kut gras dus. heel simpel

  • themmen

    Mais hogere opbrengst dan gras. hogere co2 opname bij groei . En kun je verbouwen zonder kunstmest en door de hoge energie in mais hoeft je geen soja te voeren maar heb je genoeg aan het eiwit uit raapschroot allemaal mileu winst er word in nederland veel teveel op gras gefocust

  • deB.


    Moet gewoon meer mest naartoe....zo simpel is dat

    De goed bemeste percelen zijn weer mooi groen, de rest is bagger

  • farmerbn

    Ik snap dat natuurinclusieve niet.

  • Jan-Zonderland

    De birger wil geen mais. Men wil hroen gras met koeien zien als op Zondagmiddag op hun E-bike door de polder toeren nadat ze eerst tig km gereden hebben met de auto, fietsen op de fietsendrager. Geen mooi uitzicht vinden ze die 3 mtr hoge mais. Vandaar de 80% gras regel bij derogatie. Wie nu nog denkt dat er ook maar 1 politicus is die wat om boeren geeft moet maar eens goed nadenken. Het zou allemaal zo simpel kunnen zijn: gras of mais miet de eigen keuze van de boer zijn. Organische mest eronder op niveau van gewasonttrekking. Geen kunstmest nodig.

  • juul244

    @ zonderland

    100 procent grasland omdat politici dat willen? Prima, alleen de boeren die dat hebben dan ook geen brokken of voedergranen laten aankopen. Voor de productie daarvan is immers ook land nodig. Dit is waanzin natuurlijk, de instelling moet zijn: teel wat je nodig bent. Laat regels (derogatie) niet het soort gewas bepalen, dit past niet bij elke grondsoort laat staan bedrijfsvoering

  • koestal

    Schouten doet ook niets voor boeren ,ze beschouwt ze als criminelen.

  • Gat

    Peilgestuurde drainage. Werkt goed. Ken er ene hoefde minder te beregenen. Mar toen in najaar ging regenen had hij de natste percelen. Heel land naar de juu gereden.
    En nu is het de eerste die beregend.
    Ze kunnen het allemaal gemak vertellen achter een bureau.
    1% boert nog. Toch te gek dat 99% het allemaal beter weten. Mar geen van allen het lef hebben.

  • koestal

    Met gemak zo,n verhaal vertellen vind ik erg knap,daar moet je wel erg geleerd voor zijn.

  • koestal

    Net doen als of elke boer peilgestuurde drainnage heeft.

Laad alle reacties (8)

Of registreer je om te kunnen reageren.