Rundveehouderij

Achtergrond 6 reacties

Zo bepalen toeslagen steeds meer de melkprijs

Het concept van veel (melk) voor weinig (kosten) raakt steeds meer uitgebeend in de melkveehouderij. Melk zonder plus wordt steeds zeldzamer, want rendeert meestal te weinig. Toeslagen maken de prijs.

Een niet heel geweldig, maar toch ook weer geen beroerd jaar, zo zal melkprijzenjaar 2019 achteraf wellicht worden herinnerd. Een beetje zoals 2018. Het hangt er ook sterk van af hoe 2020 uitpakt. Daar is nu nog niet veel over te zeggen, maar naar ieders verwachting wordt het zeker nog slechter. Het coronavirus wordt gezien als de grote spelbreker.

Toeslagen voor VLOG of PlanetProof

Afgezien van de economische situatie als geheel, hangt ook veel af van de kritische kostprijs waar melkveehouders ieder voor zich mee moeten rekenen. En het totaal aan extra toeslagen dat kan worden bijverdiend, maakt nogal uit. Vorig jaar kwamen er opnieuw meer toeslagen bij, bovenop de gewone melkprijs.

Bij veel verwerkers ging het met name om extra toeslagen voor het voeren van niet-genetisch veranderd voer (VLOG) en – bij vooral FrieslandCampina – om PlanetProof-premies. Hierdoor verschuift langzaamaan de balans. De basisprijs blijft wat die is, maar relatief minder belangrijk wordt deze prijs zeker.

Lees verder onder de foto’s en grafieken

Melk met het PlanetProof-keurmerk. - Foto: Koos Groenewold
Melk met het PlanetProof-keurmerk. - Foto: Koos Groenewold

Veehouders per melkstroom

Wie moet rekenen met een kritische kostprijs van zo’n 35 cent, een veelgenoemde standaard, had vorig jaar geen ruime marge. De (rekenkundig) gemiddelde kale melkprijs daalde ten opzichte van 2018, het gemiddelde aan toeslagen steeg met zo’n 70 cent.

Dit gegeven, gekoppeld aan het feit dat de extra toeslagen bij enkele verwerkers voor slechts een kleine groep zijn weggelegd, maakt helder dat er steeds meer onderscheid ontstaat tussen de melkprijs die melkveehouders minimaal en maximaal kunnen verdienen. Dit wordt zichtbaar gemaakt in het diagram hieronder: Aantal veehouders per melkstroom, dit afgezien van de gewone verschillen in technische prestaties.

Nederland telt ongeveer 16.250 melkveehouders, meldt ZuivelNL. In het diagram hierboven is een poging gedaan te onderscheiden wie voor welke melkstroom produceert. De grootste groep melkveehouders past weidegang toe en levert daarmee weidemelk – het groene deel.

Toch is er ook nog altijd een flinke groep – de oranje punt – die ‘basismelk’ produceert, omdat weidegang niet kan of de veehouder het niet wil. Ze zitten bij nagenoeg alle verwerkers, soms gaat het om grote bedrijven, soms gewone. Een deel ervan pakt er een VLOG-toeslag bij.

De veehouders die Topzuivel produceren (rood) zijn een selecter groepje, bij Cono, A-ware, DeltaMilk, NoorderlandMelk, FrieslandCampina en Farmel. De aller-exclusiefste groep (blauw) is die van de biologische melkveehouders en de handvol Beter Leven-boeren.

Toelagen tot een kwart van de melkprijs

In 2018 lag de laagste melkprijs zonder toeslagen op € 33,36 per 100 kilo en de hoogste haalbare op € 41,22. Vorig jaar lag de laagste prijs op € 32,09 en de hoogste op ruim € 42. Dit bij standaard gehaltes van 4,41% vet en 3,47% eiwit, een jaarlijkse melkleverantie van 1,1 miljoen kilo, exclusief btw en na aftrek van 5 cent per 100 kilo voor ZuivelNL.

Toeslagen kunnen zo een kwart van de melkprijs uitmaken. De laagste melkprijs gold in principe voor een groep van mogelijk enkele honderden boeren, voor de hoogste prijs kwamen zo’n zeventig boeren in aanmerking.

Kale melkprijs zakt 60 cent

De rekenkundig gemiddelde kale melkprijs van alle tien in Nederland actieve grotere verwerkers daalde van € 35,36 in 2018 naar € 34,76 in 2019. De gemiddeld maximale melkprijs steeg ondertussen van € 37,69 naar € 37,83 per 100 kilo.

Al kunnen groepen boeren steeds hogere melkprijzen halen – van maximaal 10% bij FrieslandCampina tot ruim 90% bij Cono – voor iedereen even mooi als in 2013 lijkt het niet snel meer te worden. Toen bevond de gemiddelde melkprijs zich op een absoluut topniveau van bijna € 42 en betaalde ook DOC Kaas nog bijna € 41 per 100 kilo uit.

Het jaar daarop werd het iets minder, waarna de prijzen in 2015 en 2016 het dal in gingen. In 2017 was er een nieuwe piek en raakte de gemiddelde melkprijs weer bijna de € 40 aan. De twee jaren daarna waren iets minder goed. Dit jaar dreigt de melkprijs flink het dal in te gaan, maar dat is niet het gevolg van gewone marktomstandigheden.

Een heel vast ritme is er niet in te ontwaren, maar toch hebben ook de melkprijzen last van een zogenoemde varkenscyclus, In sommige jaren is er overaanbod dan wel vraagtekort. In andere jaren is de situatie andersom.

FrieslandCampina doet proef met klimaatneutrale melk

Ondertussen zet de gesignaleerde trend van meer onderscheid tussen de kale basisprijs en de maximale melkprijs door. FrieslandCampina beloont de deelnemers aan het ‘on the way to PlanetProof’-programma sinds begin dit jaar met een premie van € 2 per 100 kilo melk in plaats van € 1 per 100 kilo. Eventuele extra verdiensten komen ten goede aan alle leden van de coöperatie, zo is beloofd. Dit jaar zal het echter moeilijk worden om daar resultaat van te zien, omdat de markt voor basiszuivel zwaar in de problemen zit.

Ondertussen werkt FrieslandCampina wel verder aan verdere differentiëring van melkstromen. Zo loopt een tweejarige proef met klimaatneutrale melk, waaraan Nederlandse en Duitse leden van FrieslandCampina meewerken. Dit gebeurt in samenwerking met de Zwitserse voedingsgigant Nestlé. Als deze proef succesvol verloopt, lijkt het aannemelijk dat FrieslandCampina daar volgend jaar een breder programma voor uitrolt waarmee leden ook weer een extra premie kunnen verdienen.

Ook klimaatneutrale melk bij Albert Heijn, A-ware en Deltamilk

De combinatie Albert Heijn, Royal A-ware en DeltaMilk begint per 1 augustus al met de productie van dit soort melk. Hiervoor wordt wel weer een extra inspanning van de deelnemende boeren gevraagd, maar de premie gaat daarom ook met € 2 omhoog naar € 5 per 100 kilo. Dit bedrag komt bovenop de gewone melkprijs inclusief weide- en duurzaamheidstoeslag. Niet alle boeren van A-ware en DeltaMilk nemen deel aan het programma, maar met een volume van zo’n 300 miljoen kilo per jaar kunnen toch enkele honderden boeren ervan profiteren.

Ook Arla werkt met een programma voor klimaatvriendelijke melk, waarvoor dit jaar een toeslag van € 1 per 100 kilo melk extra kan worden gebeurd. Dit programma is nog in ontwikkeling.

Melk zonder toeslagen wordt steeds zeldzamer in de Nederlandse melkveehouderij. De overgrote meerderheid van de melkveehouders pakt al gauw een weide-, duurzaamheids- of VLOG-toeslag mee. - Foto: Ruud Ploeg
Melk zonder toeslagen wordt steeds zeldzamer in de Nederlandse melkveehouderij. De overgrote meerderheid van de melkveehouders pakt al gauw een weide-, duurzaamheids- of VLOG-toeslag mee. - Foto: Ruud Ploeg

Melk uit plusprogramma’s drijft (nog) op binnenlandse markt

Hoewel de Nederlandse zuivelindustrie het overgrote deel van de productie exporteert (voor een groot deel binnen Europa) zijn de plusprogramma’s waar extra mee is te verdienen vooral gericht op de binnenlandse consumentenmarkt. Enerzijds is dat logisch, want in Nederland zijn de eisen van de consument het strengst, anderzijds werden historisch gezien de meeste verdiensten buiten Nederland behaald.

Dat is deels nog zo, maar op het oog lijkt het belang van de binnenlandse markt toe te nemen. Bij verse zuivel is dat ook zo, want met het huismerkprogramma van Albert Heijn en de PlanetProof-zuivel van FrieslandCampina is de buitenlandse concurrentie in het versezuivelschap flink naar de achtergrond gedrongen. De Belgische en Duitse zuivelindustrie kan niet leveren wat de Nederlandse kan.

Alleen in de Franse zuivelindustrie lopen programma’s die tot op zekere hoogte vergelijkbaar zijn met de Nederlandse. Vandaar ook dat het niet gek is dat FrieslandCampina in de voorbije maanden het kwarktekort aanvulde met product van het Franse Eurial. Dit gebeurde in afwachting van een capaciteitsuitbreiding in Maasdam.

Hoogste individuele melkprijs bij DeltaMilk, hoogste voor alle leden bij Cono

Door de toenemende variëteit in toeslagen en de oplopende hoogte ervan lijkt de vraag naar de hoogste melkprijs steeds meer een kwestie van definitie te worden. In absolute zin kon vorig jaar de hoogste melkprijs worden verdiend bij coöperatie DeltaMilk, maar die kans had niet meer dan goed een derde van de leden.

Als het gaat om de hoogste melkprijs voor nagenoeg alle leden, dan is coöperatie Cono nog steeds de onbetwiste koploper. Cono slaagt daarin dankzij de voorloperspositie op gebied van duurzaamheid en haar sterke kaasmerken.

Cono betaalde vorig jaar volgens eigen opgave een contante melkprijs uit van € 40,17 per 100 kilo exclusief btw. Dat is de gemiddelde prijs per lid. De coöperatie heeft een kleine 500 leden. De toeslagen kregen vorig jaar een extra impuls van € 1 per 100 kilo doordat Cono als geheel overging naar VLOG-gecertificeerd voer.

Kaas is het hoofdproduct voor Cono. Paradepaardje is het merk Beemsterkaas. Behalve kaas produceert Cono ook melk voor ijsmerk Ben & Jerry’s. FrieslandCampina heeft dat ook enkele jaren gedaan, maar deze coöperatie meldde begin dit jaar dat ze daar weer mee stopt. Door strengere eisen was deelname niet meer interessant, stelde FrieslandCampina.

Bekijk het verloop van de melkprijzen van zuivelverwerkers via Boerderij.nl/Markt

Zakken melkpoeder worden gepalletiseerd bij Vreugdenhil. Dit bedrijf hanteert een ‘praktisch’ melkprijssysteem, dat niet kostprijsverhogend werkt, en een goede basisprijs en nuchtere toeslagen heeft. - Foto: Herbert Wiggerman
Zakken melkpoeder worden gepalletiseerd bij Vreugdenhil. Dit bedrijf hanteert een ‘praktisch’ melkprijssysteem, dat niet kostprijsverhogend werkt, en een goede basisprijs en nuchtere toeslagen heeft. - Foto: Herbert Wiggerman

Dit is de modale melkveehouder achter de bijzondere melkstromen

Melkprijzen vergelijken wordt elk jaar ingewikkelder. Dit vanwege het toenemende aantal melkstromen en dito aantal toeslagen bovenop de standaardprijs. Het begon meer dan twintig jaar geleden met Cono, die als eerste een weidetoeslag introduceerde. Het zette een wedloop in gang, van 50 cent naar straks bijna € 7 per 100 kilo.

De hoogste eisen en toeslagen zijn meestal voor een kleinere groep. Voorbeelden zijn de boeren van A-ware, DeltaMilk en NoorderlandMelk, die produceren voor de Albert Heijn-huismerklijn en de RFC-leden en Farmel-boeren die produceren voor ‘on the way to PlanetProof’.

Hieronder een korte karakteristiek van de typische melkveehouder bij de diverse in Nederland actieve verwerkers.

Arla

De kleine groep Arla-leden in Nederland probeert bovenop de kale melkprijs zoveel mogelijk toeslagen mee te pakken, voor weidegang en duurzaamheid, en ook de toeslagen voor tankgrootte, toegankelijkheid erf, et cetera. VLOG (gentechvrij voer) is verplicht. Totaal: € 2,35 per 100 kilo. Dit jaar kunnen melkveehouders ook een klimaattoeslag van € 1 per 100 kilo beuren.

A-ware

De Heerenveense zuivelverwerker heeft vooral grote, maar ook vrij diverse boeren. Degene die kan, pakt er al snel een toeslag bij van € 1,50 tot € 1,75 per 100 kilo met of VLOG en duurzaamheid of met duurzaamheid en weidegang. De kleinere groep die meedoet aan de Albert Heijn-zuivellijn pakt naast de toeslagen voor weidegang en duurzaamheid ook de AH-premie van nu € 3 mee (per 1 juli € 4 en per volgend jaar € 5 per 100 kilo).

Bel Leerdammer

De typische Leerdammer-leverancier pakt € 2,60 bovenop de basisprijs. Dit is voor weidegang en duurzaamheid. Dit jaar begon de uitrol van het VLOG-programma (hernieuwde start) over zeker de helft van de melkplas. Bovenop de toeslag van € 1 wordt hiervoor een tijdelijke marktpremie van 25 cent gegeven. Nieuwe eisen, als onderdeel van het duurzaamheidsprogramma tot 2025 van de Bel Groep, hangen in de lucht.

Cono

De Noord-Hollands-Overijsselse coöperatie en merkkazenmaker kent de gemiddeld hoogste toeslagen per lid. Een enkeling kan geen weidegang toepassen en loopt daarmee meteen € 2 per 100 kilo mis. Verreweg de meeste leden pakken alle premies mee, à € 4,50 per 100 kilo.

DeltaMilk

De leden van Delta pakken naast de premie voor VLOG al snel ook de weidepremie erbij. Ongeveer een derde (zo’n zeventig leden) beurt daarnaast een premie van € 3 erbij voor het Albert Heijn-programma. Dankzij specialisatie in natuurkazen kan Delta een goede melkprijs uitbetalen, al mist ze bekende kaasmerken, zoals Cono die heeft.

DOC Kaas

De leden van DOC Kaas hebben sinds de fusie met DMK en de overname van de fabrieken door de Duitsers een hele omslag gemaakt. Van merendeels niet-weiders zijn ze in meerderheid weiders geworden, geholpen door een flinke toeslag. De gemiddelde DOC-boer pakt dan ook € 2,25 (voor weide en duurzaamheid) bovenop de kale melkprijs mee.

FrieslandCampina

Al heeft FrieslandCampina nog een behoorlijk aantal leden die ‘gangbare’ melk produceren, verreweg de meesten pakken de weidetoeslag van € 1,50 per 100 kilo mee. Een relatief beperkte groep leden (tussen de 600 en 800) produceert ‘on the way to PlanetProof‘-melk, wat dit jaar € 2 per 100 kilo extra binnenbrengt. Een andere, kleinere groep boeren levert VLOG-melk, à € 1 aan extra premie.

Hochwald Foods

De Hochwald-leveranciers kunnen kiezen uit een heel pakket aan toeslagen, tot een totaal van € 2,70 per 100 kilo. Het gemiddelde lid pakt daarvan tussen de € 1,50 en € 2 per 100 kilo mee.

Milcobel

De Milcobel-leden hebben vergeleken met hun andere collega-melkveehouders in Nederland vrij weinig keuze. Slechts een paar honderd leden profiteren van een premie voor VLOG, weide en duurzaamheid. De rest moet het doen met de kale melkprijs. Het is het gevolg van het feit dat Milcobel de consumentenmarkt voor zuivel grotendeels vaarwel heeft gezegd.

Vreugdenhil Dairy Foods

De modale Vreugdenhil-leverancier ontvangt bijna alles wat er is: zowel de premie voor weidegang als die voor duurzaamheid, wat toch € 2,10 extra is. Vreugdenhil stopt doorgaans een relatief groot aandeel van de melkprijs in de basisprijs en hecht ook veel waarde aan pure melkkwaliteit. Het betaalt dan ook een bovengemiddelde kwaliteitspremie.

Lees ook het interview: CEO Vreugdenhil: ‘Zuivelsector zit in hart van samenleving’

Laatste reacties

  • farmer135

    De standaard melkprijs wordt verlaagd om de toeslagen te kunnen betalen.

  • Kelholt

    Dat dacht ik ook al @farmer135.

    Klaas van der Horst schrijft: 'Hoewel de Nederlandse zuivelindustrie het overgrote deel van de productie exporteert (voor een groot deel binnen Europa) zijn de plusprogramma’s waar extra mee is te verdienen vooral gericht op de binnenlandse consumentenmarkt. Enerzijds is dat logisch, want in Nederland zijn de eisen van de consument het strengst, anderzijds werden historisch gezien de meeste verdiensten buiten Nederland behaald.'

    Dus de winst die wordt gemaakt op gangbare melk voor export die wordt gebruikt om voor de veeleisende binnenlandse consument leuke duurzame melkstromen op te tuigen! De binnenlandse veeleisende consument eist echter alleen maar een lage prijs en niet meer. Het is algemeen bekend dat de Nederlandse consument niks geeft om de kwaliteit van voedsel maar gaat voor de laagste prijs.

  • EL

    Het blijft een sigaar uit eigen doosje!

  • Alco

    Met die regelingen die vaak berusten op emotie en totaal geen effect hebben op de natuur drukt men de boer zoals men het graag ziet.
    Net als bij de overheids subsidie, die verrekend wordt in de kostprijs, waardoor alleen de consumenten prijs nog lager wordt.
    Men maakt je er afhankelijk van en dan kun je als een schoothondje gehoorzamen

  • veldzicht

    Wie wordt er nu eigenlijk voor de gek gehouden;de boer of de consument?Je moet er veel voor doen voor een plus(je)op de melkprijs en de consument moet meer betalen voor wat onduidelijke natuur en milieuvoordelen.

  • Mjgr

    Het is een wedstrijdje verplassen geworden tussen de verwerkers

Laad alle reacties (2)

Of registreer je om te kunnen reageren.