Rundveehouderij

Achtergrond

Muizenplaag breidt verder uit

Door twee droge zomers maar vooral door muizenplagen, is herinzaai of doorzaai van veel graspercelen nodig. Muizen kwijtraken is niet eenvoudig. En zolang er muizen zijn is herinzaai of doorzaai niet altijd succesvol.

“Op veel plekken staat het grasland er slecht voor”, zegt Tom Niehof, internationaal productmanager ruwvoer van graszaadleverancier Barenbrug. “Vooral in gebieden met muizenplagen en op zandgronden waar de droogte in 2018 en 2019 veel impact had op blijvend grasland.” Andere graszaadleveranciers bevestigen het beeld. Eric Bals van Ten Have Seeds ziet dat het aandeel slechte grassen op aangedane percelen groot is. “Graspercelen lijken nu mooi groen. Maar we zien dat veel slechte grassen als ruwbeemd, kweek en straatgras flink konden oprukken op kale plekken op droogtegevoelige graspercelen”, zegt Bals.

Droogte in 2018 heeft meer schade aangericht dan de droge zomer van 2019

Gerard Abbink, mede-eigenaar Groeikracht

Herinzaai op bouwland afgelopen najaar goed geslaagd

In het algemeen zijn percelen waar afgelopen najaar opnieuw gras is ingezaaid de zachte winter goed doorgekomen. In augustus, september en oktober 2019 viel er meer dan gemiddelde neerslag. “Ik verwacht dit jaar dan ook minder graslandvernieuwing dan in 2019”, zegt Gerard Abbink, mede-eigenaar van adviesbureau voor ruwvoerteelt Groeikracht. “Ook al omdat de droogte in 2018 meer schade heeft aangericht dan de droge zomer van 2019. Opvallend is dat herinzaai op bouwland afgelopen najaar beter is geslaagd dan na het scheuren van grasland. In het laatste geval blijven slechte plekken, die kaal werden door de droogte, zichtbaar in de nieuwe graszode.”

De afgelopen decennia hadden we om de vier tot vijf jaar een muizenplaag

Muizenexpert Niek Bosma van Wetterskip Fryslȃn

Muizenvraat groot probleem

De muizenplaag beperkt zich niet langer tot Zuid-Friesland, maar heeft zich uitgebreid. Ook in Groningen, Zuidelijk en Oostelijk Flevoland, de Betuwe, Bommelerwaard, boven Den Bosch en in Oost-Nederland hebben graspercelen last van muizenschade. “Op percelen waar veel muizen blijven zitten, blijft het erg lastig om succesvol opnieuw in te zaaien of door te zaaien. De muizen richten dan steeds weer schade aan”, zegt Abbink. Hij vindt mais inzaaien op beschadigde graspercelen een goede optie. “Op te natte percelen voor maisteelt zie je dat sommige veehouders even niets doen.” Als het gras is opgevreten en er niets meer staat, hongeren de muizen uit en gaan ze vanzelf weg.

Grasland scheuren en inzaaien in een werkgang. - Foto: Hans Prinsen
Grasland scheuren en inzaaien in een werkgang. - Foto: Hans Prinsen

Regelgeving grasland vernieuwen

Scheuren en opnieuw inzaaien van grasland op zand- en lössgrond mag van 1 juni tot en met 1 september. U moet dit van tevoren aanmelden bij RVO via mijn.rvo.nl. Hiervoor geldt een korting van 50 kilo per hectare op de stikstofgebruiksnorm.
Grasland op klei- en veengrond scheuren en opnieuw inzaaien met gras mag van 1 februari tot en met 15 september. U mag nieuw ingezaaid gras alleen bemesten met een stikstofhoudende meststof (ook drijfmest) als u met een bodemanalyse van een scheurmonster kunt aantonen dat de aanwezige hoeveelheid stikstof in de grond te laag is voor de stikstofbehoefte van het gewas.
Veehouders met blijvend grasland in Natura 2000-gebieden mogen geen grasland scheuren of vernietigen. Bepaalde vormen van lichte grondbewerking zijn hier wel toegestaan, zoals voor graslandvernieuwing waarbij de ondergrond vrijwel onberoerd blijft en er altijd een dekkende vegetatie zichtbaar blijft. LTO Noord hoopt dat er een ontheffing komt voor het scheurverbod in Natura 2000-gebieden, nu uit onderzoek is gebleken dat dit, onder voorwaarden, geen negatieve effecten heeft.

Veel regen gunstig

Volgens muizenexpert Niek Bosma van Wetterskip Fryslȃn zorgt de vele regen van de afgelopen weken voor het verdwijnen van muizen in het veenweidegebied rond Sneek. Op de klei verwacht hij dat de muizenactiviteit ook snel minder wordt. “De afgelopen decennia hadden we om de vier tot vijf jaar een muizenplaag, waarbij de populatie in het tweede jaar vaak spontaan instortte”, zegt Bals. “Naar verwachting gebeurt dat dit voorjaar ook. Veel regen helpt daarbij. Net als herinzaai of doorzaai, omdat muizen een voorkeur hebben voor houtachtige wortels van ouder gras in plaats van jonge nieuwe graswortels.”

‘Kies voor een diepe grondbewerking’

Veehouders met percelen die volledig kaal zijn gevreten door muizen en die geen snijmais kunnen zaaien, kunnen het beste kiezen voor herinzaai van grasland. “Wacht dan wel tot de muizen verdwenen zijn, anders heeft het geen zin. Kies voor een diepe grondbewerking”, zegt Jos Deckers, verkoopdirecteur van DSV zaden. “Dan vlak je de gangen en nesten af en dat voorkomt verzakking na het zaaien. De machinekeuze voor grondbewerking hangt ook af van de grondsoort en de diepte van de muizengangen.” Op percelen die pleksgewijs of deels door muizen kaalgevreten zijn, heeft doorzaaien met een grasmengsel met een hoog aandeel tetraploid Engels raaigras de voorkeur. Tijdelijk doorzaaien met Italiaans raaigras kan ook een oplossing zijn. De kosten zijn lager en de ruwvoerproductie komt snel op gang. “Het past alleen op maaipercelen en na 1 tot 1,5 jaar moet je weer opnieuw inzaaien”, zegt Deckers.

Wanneer herinzaai en doorzaai?

Barenbrug hanteert de volgende vuistregels om te bepalen of herinzaai of doorzaai nodig is. Kies voor herinzaai bij minder dan 60% goede grassen, bij meer dan 20% kweek en bij structuurschade door muizenvraat. Kies voor doorzaaien bij 60% tot 80% goede grassen en/of 20% open zode. Deckers geeft aan dat veehouders met name hun graspercelen met schade door muizen of engerlingen goed moeten beoordelen. “Ga met een adviseur het veld in en beoordeel wat er staat. Kom in actie als er minder dan 70% goede grassen staan.”

Meer doorzaai dan herinzaai

Voor het herstel van grasland ziet Barenbrug in de praktijk meer doorzaai dan herinzaai. “Het is makkelijk en goedkoper. Bij herinzaai in het voorjaar mis je ook twee grassnedes en dan mis je voer bij een toch al niet al te ruime ruwvoerpositie”, zegt Tom Niehof. Volgens Bals van Ten Have Seeds viel het resultaat van doorzaaien in het voorjaar van 2019 niet mee vanwege de droogte. “Maar nu is het veel te nat, waardoor nog geen mest uitgereden kan worden. Doorzaaien voor mest uitrijden is het meest ideaal, maar dat is dus nog niet gelukt, terwijl de bodemtemperatuur al wel hoog genoeg was voor doorzaai”, zegt Bals.

Omdat de bodemvoorraad vocht nu wel is aangevuld, heeft herinzaai en doorzaai dit voorjaar meer kans van slagen dan in 2019. Bij een hoge onkruiddruk heeft het de voorkeur om een chemische onkruidbestrijding uit te voeren voorafgaand aan herinzaai of doorzaai. Muur is vroeg in het voorjaar te bestrijden met middelen die werken bij een lage temperatuur. Kweek is effectiever aan te pakken tijdens het groeiseizoen. Wacht na een bespuiting minimaal een week met inzaaien of doorzaaien van het perceel.

Robuuste grassen of mengsels

Tussen grassen bestaan verschillen in beworteling en daarmee in droogteresistentie. Zachtbladig rietzwenk wortelt dieper met meer wortels dan Engels raaigras en houdt het langer vol bij een hittegolf. Tussen Engels raaigrassen zijn er verschillen in beworteling. “We selecteren Engels raaigras op robuustheid ofwel op de mate van standvastigheid onder droge omstandigheden. Dat zegt iets over hoe goed een gras zich kan handhaven bij droogte”, vertelt Niehof van Barenbrug.

De graszaadleverancier selecteert ook op rassen die minder snel in de aar schieten in stresssituaties, zoals extreme warmte en droogte. “Ook maken we gebruik van kennis in het buitenland, bijvoorbeeld Duitsland, waar grassen worden beoordeeld op levensduur en persistentie gedurende minimaal acht jaar. De Duitse rassenlijst, waar persistentie ook een kenmerk is, helpt in de selectie van robuuste rassen.”

Ten Have Seeds ziet weinig verschillen in droogteresistentie tussen grasrassen en verwacht meer van een goed graslandmanagement om droogte te beperken. Naast het kiezen van mengsels met meer grassoorten. “Regelmatig doorzaaien voor een dichte grasmat, minder zware snedes oogsten en hoger maaien, 7 tot 8 centimeter, helpen het gras bij droogte en hogere temperaturen”, zegt Bals. “Net als het niet te kort laten afgrazen van weidepercelen.” Met regelmatig doorzaaien van grasland kun je volgens Ten Have Seeds graslandvernieuwing voorblijven. Bij een toekomstig verbod op glyfosaat of Roundup is dat wel van belang.

Inzaai en beheer van kruidenrijk grasland vraagt vakmanschap

Deckers geeft aan dat robuuste mengsels ontstaan als je de juiste soorten grassen gebruikt in mengsels, zoals rietzwenk dat dieper wortelt. “Ook klaver en kruiden wortelen dieper dan de meeste grassen en het is zinvol om dit toe te voegen om grasland minder gevoelig te maken voor droogte. Oude percelen met Engels raaigras hebben een relatief ondiep wortelstelsel en zijn minder goed bestand tegen lange periodes van droogte. Nieuw ingezaaid grasland in het najaar wortelt dieper en kan beter tegen droogte”, zegt Deckers van DSV zaden. Hij benadrukt dat inzaai en beheer van kruidenrijk grasland veel vakmanschap vraagt. “Onkruidvrij beginnen is al een voorwaarde, net als de juiste zaaidiepte. Een kruidenmengsel gedraagt zich niet als Engels raaigras, waardoor je minder moet bemesten en anders moet maaien en beweiden om er een succes van te maken.”

Maaien van kruidenrijk gras van Pure Graze bij een melkveehouder in Friesland. Leveranciers zien de afzet van kruidenrijke grasmengsels toenemen. - Foto: Ruud Ploeg
Maaien van kruidenrijk gras van Pure Graze bij een melkveehouder in Friesland. Leveranciers zien de afzet van kruidenrijke grasmengsels toenemen. - Foto: Ruud Ploeg

Toename verkoop kruidenrijke mengsels

De afzet van kruidenrijke grasmengsels neemt toe. “Wij zien de afzet van onze salade-buffetten elk jaar verdubbelen”, zegt Ado Bloemendal, eigenaar van Pure Graze. “Waar de droogteschade het grootst is geweest, is de animo voor onze mengsels het grootst. Een mengsel van grassen, kruiden en klavers is droogteresistenter, omdat er planten inzitten die veel dieper wortelen dan de meeste grassoorten.”
In de praktijk ziet Bloemendal dat ook terug in de droge en warme zomers van 2018 en 2019. “De percelen met saladebuffetten houden beter vocht vast en zijn beter bestand tegen droge omstandigheden. Inzaai van onze mengsels helpt ook tegen muizen, omdat het uitdroging van klei- en veengrond helpt voorkomen”, zegt Bloemendal, die ervan overtuigd is dat uitgedroogde grond met veel doorgangen erg aantrekkelijk is voor muizen om zich te vestigen.

Barenburg, Ten Have Seeds en DSV Zaden zien ook een toename in verkoop van gras-kruidenmengsels. “In Friesland groeit de verkoop van onze kruidenrijke mengsels het snelst, waarschijnlijk omdat Friese bedrijven doorgaans extensiever zijn en er meer aandacht is voor duurzaamheid”, zegt Eric Bals van Ten Have Seeds, die op basis van onderzoek concludeert dat onder extreem droge omstandigheden en bij aangepast management van kruidenrijk grasland de eiwitopbrengst hoger is dan van regulier grasland.
“Het voldoen aan biodiversiteits-eisen van zuivelafnemers draagt ook bij aan de vraag naar gras-kruidenmengsels”, zegt Jos Deckers van DSV zaden. Hij geeft aan dat de samenstelling van mengsels afhangt van het doel: biodiversiteit, weidevogelbeheer of koegezondheid. Tom Niehof (Barenbrug) stelt dat het aandeel kruidenrijk grasland nog erg klein is, maar dat het de komende jaren wel kan groeien naar 5 tot 10% van het totale graslandareaal.
Doorzaaien van kruiden(mengsels) is minder zinvol, vanwege de concurrentie met gras. “Herinzaai slaagt het beste op schrale grond, omdat kruiden stikstof niet goed verdragen. Na de maisoogst op grond met een pH > 5,5 past het goed. Op droge zandgrond vallen kruidenmengsels nogal eens tegen door de ondiepe bouwvoor, waardoor de kruiden niet diep genoeg kunnen wortelen”, zegt Gerard Abbink van Groeikracht.

Of registreer je om te kunnen reageren.