Rundveehouderij

Achtergrond 1 reactie

Zo krijg je meer organische stof in de bodem

Een hoog gehalte aan organische stof in de bodem heeft veel voordelen. Ook voor melkveebedrijven. Minder verdroging is zeker belangrijk.

Voor melkveehouders is toevoegen van organische stof op maisland of op nieuw in te zaaien graspercelen zinvol. Vooral op droogtegevoelige percelen. De Commissie Bemesting Grasland en Voedergewassen (CBVG) stelt dat extra organische stof op melkveebedrijven vaak niet nodig is (zie kader onderaan dit artikel).

Voordelen bodemkwaliteit

Jos Groot Koerkamp, commercieel manager veehouderij van Limagrain, vindt het wel nuttig. “Aanvoer van organische stof op melkveebedrijven heeft veel voordelen voor de bodemkwaliteit, waterbuffering en het opbrengend vermogen”, zegt hij. Oscar Koppelman, salesmanager van Pioneer, sluit zich hierbij aan. “Lichte zandgrond met weinig organische stof – van 1,5 tot 2% – heeft minder last van droogte als veehouders deze grond elk jaar verrijken met compost. Ook paardenmest, gecomposteerde berm- of slootmaaisel werken goed.”

Compost toevoegen op bouwland

Het toevoegen van 20 ton natuurcompost op bouwland (naast 35 kuub runderdrijfmest als basisbemesting), levert het eerste jaar na toediening, mais met 8% tot 23% extra zetmeel op. Dat blijkt uit onderzoek van Groeikracht bv op 5 percelen in 2016 tot en met 2019.

Het toevoegen van organische stof op grasland heeft geen toegevoegde waarde, stelt Bert Philipsen, projectleider van Wageningen University & Research. “Voor continuteelt van mais is het wel zinvol, want de inzet van bijvoorbeeld compost of groenbemesters verbetert de bodemkwaliteit van bouwland.”

Lees verder onder het kader.

Enkele maatregelen die bijdragen aan meer organische stof in de bodem

► Meten is weten. Laat bodemanalyses uitvoeren en meet het gehalte aan organische stof van uw maispercelen of gescheurd grasland.
► Let bij de uitslag van een bodemanalyse op de organische stofbalans ofwel het verschil tussen de aanvoer van effectieve organische stof (EOS) en de afbraak hiervan in de bodem. Bij een negatieve balans, teert de bodem in op haar voorraden en is aanvoer van extra organische stof gewenst.
► Streef naar zoveel mogelijk blijvend grasland. Dat is de belangrijkste maatregel op een melkveebedrijf om het organische stofgehalte van de bodem te verhogen. Want op blijvend grasland wordt meer organische stof aangevoerd dan afgebroken, waardoor het organischestofgehalte oploopt.
► Houd organische stof in de bovenlaag. Ploeg daarom bij scheuren van grasland niet dieper dan de humusrijke bouwvoor en werk de oude zode door de bovenste 10 centimeter van de bodem.
► Zorg voor een optimale bemesting, denk ook aan K, Mg, P en S, want dat stimuleert de ontwikkeling van wortels (organische stof) en gewasgroei.
► Bekalk binnen het pH-streeftraject, want overmatig bekalken stimuleert door meer zuurstof het bodemleven, waardoor meer organische stof wordt afgebroken.
► Zorg voor meer gewasresten na maisteelt, door te kiezen voor MKS of korrelmais.
► Kies voor dieper wortelende gewassen, zoals rietzwenkgras of Engels raaigras en mais met meer wortels.
► Zaai gras onder mais of een groenbemester na mais.
► Breng een goede kwaliteit natuurcompost of gecomposteerde sloot- of bermmaaisel op bouwland. Voorkom verontreinigingen en verhoging van de onkruiddruk.

Organischestofgehalte stabiel

Het organische stofgehalte in de Nederlandse bodem is gemiddeld redelijk stabiel, blijkt uit onderzoek. “Wij hebben dat gemeten in Twente vanaf 2007 tot 2019, maar ook in andere regio’s in Nederland. We zien geen teruggang in organische stof. De variatie in organische stofgehaltes tussen percelen is wel groot”, zegt Robin Wolf, Business Unit Manager Mest&Compost van Eurofins Agro. “Dat hangt af van grondsoort, pH, landgebruik en bodembeheer.”

Voor dekzandgronden varieert het gehalte aan organische stof van 2% tot 7% en voor kleigrond van 3% tot 18%. Op veen varieert het van 29 tot 65% en is toevoegen van organische stof niet nodig. Harde streefwaarden voor organische stof in de bodem bestaan niet. Voor grasland is het streven minimaal 5% organische stof op zandgrond en minimaal 10% op kleigrond. Beiden in de laag 0-10 centimeter. De noodzaak voor aanvoer van extra organische stof op bouwland of gescheurd grasland hangt af van het organische stofgehalte in de bodem, de afbraak ervan, het bemestingsniveau en onttrekking van organische stof door gewassen. Volgens deskundigen kan maisteelt 2.500 kilo organische stof per hectare per jaar onttrekken.

Voordelen organische stof

Organische stof in de bodem bindt nutriënten, die daardoor beter worden benut. Bij mineralisatie van organische stof komen nutriënten vrij met meer stikstofnalevering en dat verhoogt de gewasopbrengst. Hoe meer organische stof, hoe meer stikstof wordt geleverd. “Als vuistregel voor grasland geeft 1% organische stof in de laag van 1 tot 10 centimeter zandgrond 25 tot 30 kilo stikstofnalevering. Op kleigrond is dat 10 tot 15 kilo per 1% organische stof. Grofweg de helft, omdat de kleideeltjes de organische stof beschermen tegen afbraak door het bodemleven”, vertelt Philipsen.

Vocht vasthouden

Organische stof houdt vocht vast en draagt bij aan de vochtvoorziening van het gewas. Zeker niet onbelangrijk in droge en warme zomers. Veel organische stof in de bodem werkt ook positief op bodemstructuur en -leven. Organische stof is voeding voor het bodemleven en vermindert de dichtheid van de grond. Ten slotte legt organische stof in de bodem CO2 vast, een belangrijke maatregel om klimaatverandering tegen te gaan.

Lees verder onder de tabel.

Zo krijg je meer organische stof in de bodem

Aanvoer organische stof

Met vaste rundveemest en compost wordt meer organische stof aangevoerd dan met runderdrijfmest. Er is veel mest nodig om het organische stofgehalte in de laag 0 tot 10 centimeter met 1% te laten stijgen. Compost aanvoeren is effectiever dan mest aanvoeren (zie tabel hierboven). Voor melkveebedrijven zijn gewas- en wortelresten van blijvend grasland de belangrijkste bron van organische stof. Wortelmassa heeft een hoger effectieve organische stofgehalte (EOS) dan drijfmest. “Blijvend grasland geeft een aanvoer van 3.675 kilo EOS per hectare per jaar”, zegt Philipsen. “Dat is gelijk aan 82 kuub runderdrijfmest. Daarnaast is de afbraak van EOS onder blijvend grasland ook relatief laag.”

Wat de kwaliteit van organische stof betreft, bestaat er oude stabiele organische stof en jonge makkelijk afbreekbare organische stof. Jonge organische stof levert meer voedingsstoffen, oude organische stof levert minder stikstof, maar houdt wel veel vocht vast.

Lees verder onder het kader.

Verschillen tussen jonge en oude organische stof

jonge organische stof
► makkelijk afbreekbaar
► levert snel voedingsstoffen voor het gewas
► voedt het bodemleven
► verbetert bodemstructuur door slijmstoffen van bacteriën en gangen van wormen
oude organische stof
► stabiel
► houdt vocht vast
► houdt voedingsstoffen vast
► verbetert bodemstructuur door stabiele samenhang van organische stof met minerale delen
Bron: Bodemsignalen grasland


Normen aanvoer EOS

CBVG stelt dat aanvoer van compost en andere organische meststoffen op melkveebedrijven meestal niet nodig is. Want met eigen runderdrijfmest en grasland wordt voldoende effectieve organische stof (EOS) aangevoerd om de afbraak van organische stof in de bodem te compenseren. EOS is organische stof die een jaar na toediening nog over is.

Afbraak van organische stof

Op maisland is het mogelijk om jaarlijks tussen 2.000 en 2.500 kilo EOS per hectare aan te voeren via dierlijke mest, gewasresten en vanggewas. Volgens het Handboek Bodem en Bemesting levert een gift van 40 ton runderdrijfmest per hectare al 2.000 kilo EOS op. Uit recente studies blijkt de afbraak van organische stof in runderdrijfmest wat hoger te zijn, waardoor de aanvoer uitkomt op 1.300 tot 1.400 kilo EOS per hectare. Daar bovenop komt nog de EOS uit gewasresten van mais (675 kilo EOS per hectare), uit het vanggewas na mais (hoeveelheid is afhankelijk van de ontwikkeling) en uit de zodeopbouw van gras (bij grasland van drie jaar en ouder is dat 4.000 kilo EOS per hectare). Bij blijvend grasland is deze opbouw nog hoger.

Eén reactie

  • agratax(1)

    Moeten we dan weer aan de stromest uit de potstal? Zou dit ook de Stikstof uitstoot beperken of totaal indammen? Als dat zo is dan is hier vermoedelijk nog het nodige te winnen, zonder de veestapel in te perken en extra kosten voor veevoer met minder eiwit.

Of registreer je om te kunnen reageren.