Rundveehouderij

Achtergrond 6 reacties

Sleepvoet: bijmengen kan op verschillende manieren

Op klei en veen is de sleepvoet alleen toegestaan als de mest minimaal een derde verdund is. Technisch kan dat, maar controleren is nog lastig.

De sleepvoetbemester is inmiddels verboden, maar op klei of veengrond is de sleepvoet nog steeds toegestaan, mits de mest minimaal een derde wordt verdund met water. De zoektocht naar alternatieven voor de sleepvoet voor klei en veen is voorlopig geëindigd bij de vaststelling dat mest met een gesloten systeem naar de grond moet worden gebracht, en in strookjes van maximaal 5 centimeter breed en maximaal 15 centimeter hart-op-hart op het gras mag liggen. Mits deze mest minstens is verdund met één deel water op twee delen mest.

Aan de pomp water toevoegen en zowel mest als waterhoeveelheid digitaal registeren is toe nu toe de enige manier om aan te tonen dat voldoende is verdund. De ultieme bevestiging is een EC-meting, maar die heeft nog geen juridische status. - Foto: Ronald Hissink
Aan de pomp water toevoegen en zowel mest als waterhoeveelheid digitaal registeren is toe nu toe de enige manier om aan te tonen dat voldoende is verdund. De ultieme bevestiging is een EC-meting, maar die heeft nog geen juridische status. - Foto: Ronald Hissink

Mest dringt beter de grond in

De verdunning zorgt ervoor dat de mest beter de grond indringt, waardoor de ammoniakemissie voldoende wordt gereduceerd om de sleepvoet voor klei en veen binnen de wettelijke verplichtingen te behouden. Bij een verdunning met een derde is de reductie van de ammoniakemissie zo’n 25% hoger tegenover het onverdunde gebruik van de sleepvoet, maar bij een 50-50 verdunning is dat zelfs rond 40%, is uit onderzoek gebleken. Water toevoegen verbetert vooral onder droge omstandigheden ook de benutting van de stikstof in de mest. Gevoelsmatig logisch, maar ook onderzoek bevestigt die ervaring.

Bijmengen in de put, in de tank of aan de pomp

Water bijmengen kan op verschillende manieren. Door het toe te voegen in de put en dan te mixen, door tijdens het vullen van de tank water bij te mengen, of bij een sleepslangsysteem door water bij te mengen aan de pomp. Bij sleepslangsystemen is bijmengen van water ook zonder dat de wet dat verplicht al vaak aan de orde, om de mest beter verpompbaar te maken. Je moet weliswaar een groter totaalvolume verpompen, maar als het dan vlotter stroomt, kan dat per saldo besparen in plaats van dat het extra kost. En in droge perioden wil de veehouder vaak vanwege de betere benutting ook wel graag water bijmengen.

Bij transport met een tank betekent bijmengen automatisch een evenredig groter aantal uren werk en dus kosten, bij een sleepslangsysteem kan het zelfs de capaciteit verhogen. Zolang de bemester maar kan blijven rijden, schiet het lekker op.

Mest vaak toch al verdund

De realiteit is dat in de put vaak al behoorlijk water is bijgemengd, stelt Sjon de Leeuw, adviseur bij PPP Agro Advies. Per bedrijf en situatie verschilt de hoeveelheid water die in de put al min of meer vanzelf aan de mest wordt toegevoegd, maar in de praktijk is het tot nu toe moeilijk aan te tonen hoeveel die verdunning is, respectievelijk hoeveel water er nog bij zou moeten om aan de norm te voldoen. Waar de ligging van bedrijf en percelen het mogelijk maken, ziet De Leeuw de sleepslang in combinatie met een sleepvoetbemester als de beste keuze om kosteneffectief verdunde mest uit te rijden, hoewel die het uitrijden met de tank nooit volledig zal vervangen.

Piet de With bij zijn nieuwe proefopstelling die dient om de voor 2021 verplichte bewijslast dat er voldoende is verdund, technisch op te lossen en ook wettelijk te regelen. - Foto: Herbert Wiggerman
Piet de With bij zijn nieuwe proefopstelling die dient om de voor 2021 verplichte bewijslast dat er voldoende is verdund, technisch op te lossen en ook wettelijk te regelen. - Foto: Herbert Wiggerman

Meten en registreren met twee EC-meters

Piet de With in Leerdam bouwt al sinds 1995 bemesters voor het grasland en heeft zich flink verdiept in de problematiek van de ammoniakemissie. Hij heeft zowel als loonwerker als als leverancier van bemesters genoeg beleefd wat betreft de eisen die de overheid stelt en de manier waarop wordt gecontroleerd. Water bijmengen is voor de sleepvoet verplicht, maar ook voor de emissie en de benutting van de mest op zich een goede zaak, vindt De With, maar het moet wel praktisch en betaalbaar blijven.

Op dit moment wordt bekeken of het systeem dat De With als proefopstelling heeft gebouwd ook als wettelijk erkend systeem voor borging van de minimaal verplichte verdunning kan worden goedgekeurd. Dat systeem bestaat uit een combinatie van twee EC-meters. Eén die de verdunning van de mest in de tank meet, en eén die de EC-waarde van het bijgepompte water registreert. De gegevens worden met een datalogger die niet is te wissen twee jaar lang bewaard en desgewenst online verstuurd, eventueel gekoppeld aan gps.

Eerst de tank voor een derde met schoon water vullen en dan de rest bijvullen met mest, is ook een manier van verdunnen. De EC-meting toont dan aan dat inderdaad water is toegevoegd, geen dunne mest. Is de mest in de put al behoorlijk verdund, dan kun je minder water bijvoegen, mits je kunt aantonen dat de mest in de tank per saldo voldoende is verdund. Dat registreert de sensor in de tank. Op dezelfde manier kun je een sleepslang voeden.

Als de EC-waarde een norm wordt die als bewijslast is erkend, dan is het technisch goed mogelijk om het bijmengen van water te automatiseren wanneer je met zo weinig mogelijk water de vereiste verdunning wilt bereiken. Het systeem zoals De With nu op een proeftank heeft gebouwd, komt op zo’n € 5.000.

Schade door injecteurs bij droogte betrekkelijk

Hoe dunner de mest, hoe beter dat in principe is voor de benutting van de stikstof. Anderzijds, als de grond al behoorlijk vochtig is, kan die minder vocht opnemen waardoor het verdunnen zijn grenzen heeft om aan de norm van maximaal 5 centimeter breedte van de strookjes te voldoen. Schade aan het gras door injecteurs wanneer onder droge omstandigheden moet worden bemest is ook betrekkelijk, stelt de PPP Agro-adviseur. Vroeg in het seizoen is droogte niet gauw een probleem op de klei en wie voldoende opslagcapaciteit heeft, is ook minder afhankelijk van bemesten later in de zomer. Plus dat mest uitrijden inmiddels ook echt bemesten is geworden. Door dat zo goed mogelijk te doen, is de betere benutting van stikstof een belangrijke winst tegenover extra kosten van mechanisatie.

Bewijs leveren

Bijmengen van water was afgelopen jaar al verplicht, maar aantonen dat je ook aan de verplichte een derde verdunning voldoet, ligt nu nog meer in de sfeer van aannemelijk maken dan knetterhard bewijzen. Zoals de zaken er nu voor staan, wordt het vanaf 2021 verplicht om dat wél te kunnen bewijzen. Het is technisch goed te doen om vast te leggen hoeveel water tijdens het pompen wordt bijgemengd. Doorstroommeters is een bekende techniek en dataloggers zijn ook beschikbaar en praktijkrijp.

Aantonen hoeveel water in de put is bijgemengd, of dat de mest direct uit de put al genoeg is verdund, is tot nu toe onmogelijk. Net zo min als valt aan te tonen dat wat is bijgemengd, inderdaad schoon water was en geen dunne mest.

Tekst gaat verder onder de foto

Een systeem als de Green Duo spuit water over de mest. Dat kan de emissie reduceren, maar het is volgens de wet niet toegestaan. Anderzijds is het door transport van veel water ook al gauw te duur. - Foto: Mark Pasveer
Een systeem als de Green Duo spuit water over de mest. Dat kan de emissie reduceren, maar het is volgens de wet niet toegestaan. Anderzijds is het door transport van veel water ook al gauw te duur. - Foto: Mark Pasveer

‘EC-waarde is betrouwbare meting’

Gerard Migchels ziet goede mogelijkheden om met een EC-meting aan te tonen hoe ver de mest is verdund. De EC-waarde, simpel gezegd een meting van het zoutgehalte, is een betrouwbare meting van de verdunning, stelt de projectleider bij Wageningen Livestock Research bij het onderdeel Veehouderij en Omgeving. “En bovendien ook nog redelijk betaalbaar”, aldus Migchels. Wie nog geen doorstroommeters en dataloggers heeft, moet denken aan een investering rond € 10.000, terwijl een EC-meter en gps/datalogger rond € 2.500 gaat kosten. Dat moet dan nog wel worden opgebouwd.

Wordt EC-waarde voor de verdunde mest de norm, dan zou voor bedrijven die in de put bijmengen alleen een EC-meting voldoende kunnen zijn. Meting van drogestofgehalte is ook een optie, maar dat is volgens Migchels niet betrouwbaar genoeg om de verdunning te bepalen. Wellicht dat de NIR-sensor mogelijkheden biedt, maar voor de korte termijn lijkt een EC-meting dé methode die aantoont dat de verdunning voldoende is en dat is dan ook voor de controlerende instanties een goed bruikbaar instrument.

Water nevelen over de roosters is ook een effectieve manier om de ammoniakemissie uit de stal flink te reduceren

Wat de wetgeving betreft, verwacht Migchels niet dat die een EC-meting op zich verplicht gaat stellen, maar wel gaat accepteren als methode om aan te tonen dat de verdunning aan de norm voldoet. Juridisch zal de verplichting om aan te tonen waarschijnlijk ruimer worden geformuleerd dan dat er een techniek moet worden toegepast die kan aantonen dat er voldoende is verdund.

De Wageningse onderzoeker voegt daaraan toe dat water nevelen over de roosters ook een effectieve manier is om de ammoniakemissie uit de stal flink te reduceren. 10 liter per vierkante meter per dag is dan voldoende en geeft voldoende verdunning van de mest. Als je dan met een EC-meting kunt aantonen dat de verdunning voldoende is, heb je een systeem om de emissie verder te beperken, ook meteen rond.

Alternatief in de ijskast

Met het vooruitzicht dat de sleepvoet zou worden verboden, zijn er ook alternatieven beproefd. Duport ontwikkelde een systeem dat is afgeleid van het principe van de spaakwielbemester. Die kreeg de naam PulseTrack en bestaat uit sterwielen die geen scheuren maken in de grond en de grasmat en die wortels niet doorsnijden. De sterwielen ponsen in ruitverband gaten van maximaal 7 centimeter diep en 57 millimeter breed in de bodem, 20 centimeter van elkaar. Een gift van 35 kuub mest per hectare zou haalbaar zijn zonder dat de mest boven de bodem komt.

De PulseTrack van Duport. Door het ministerie goedgekeurd voor onverdunde mest, maar voorlopig nog in prototypestadium. - Foto: Duport
De PulseTrack van Duport. Door het ministerie goedgekeurd voor onverdunde mest, maar voorlopig nog in prototypestadium. - Foto: Duport

De PulseTrack is door zijn emissiebeperkende werking wettelijk goedgekeurd als manier om onverdunde mest uit te rijden en in principe een mooi alternatief voor de sleepvoet. Om de PulseTrack ook echt praktijkrijp te maken, is nog een flink stuk ontwikkeling nodig, laat Duport weten.

De PulseTrack staat voorlopig in de ijskast. Het bekende kip-en-eiverhaal. Is er serieuze vraag in de markt, dan kun je in een ontwikkeling investeren, maar kun je nog geen kant-en-klare machine aanbieden dan komt de vraag ook niet gauw op gang. Voor een 5,80 meter brede machine zou je, wanneer die productie klaar is en in enige aantallen wordt verkocht, aan zo’n € 15.000 meerprijs tegenover een zodenbemester moeten denken.

Laatste reacties

  • farmerbn

    Moeten de (snelle) auto's nu ook een datalogger hebben om aan te tonen dat er nooit harder dan 50, 100 of 120 km per uur gereden is? Waarom wel bij de mest en niet in het verkeer? Verkeer stoot toch ook stikstof uit?

  • kleine boer

    famerbn dat heb je mooi goed

  • EMERGO!

    HAha wie verzint die onzin: 10 liter/m2 per dag. Dit gedurende stal periode a 180 dagen bij een doorgaande stal van 50 meter met roosters van 3,5 meter, geeft gemiddeld al 1260 kuub water! Dat zou betekenen dat er in zo een stal dan in de stal periode ook 2500 kuub mest gemaakt moet worden. Met koeien van gemiddeld 28 kuub per jaar, heb je dus al 90 koeien nodig. Die passen alleen niet in bovengenoemde stal...
    Kom achter dat bureau vandaan en kom eerst eens ruiken wat mest is!

  • sjoerddehoop1

    Waarom niet gewoon tijdens de opslag de mest met bacteriepreparaat behandelen zodat de mest veilig wordt bewaard zonder giftige gassen en hogere benutting van de stikstof. Pas bij het uitrijden met water mengen door met een grote waterpomp het water bij te mengen in de tank die de verdunde mest via de sleepslang naar het land brengt. In de praktijk al jaren gedaan. Hooguit moet er nu een grotere waterpomp bij.
    Het stinkt ook veel minder. De was kan aan de lijn buiten blijven hangen.

  • farmerbn

    Wat sjoerd gewoon vindt.. Deze rompslomp (bacterien, water, waterpomp ,sleepslang en nog grotere waterpomp) is niet gewoon, sjoerd. Sla eens om je heen met al die verplichtingen. Maak eerst de datalogger op auto's verplicht.

  • husky

    vroeger reden we de mest uit onder de beregeningsbuizen werkte super.

Laad alle reacties (2)

Of registreer je om te kunnen reageren.