Rundveehouderij

Achtergrond 3 reacties

Beter Leven is geen succesgarantie voor vleesveehouder

Het Beter Leven-keurmerk heeft opmars gemaakt in de vleesveehouderij, vooral met 2 sterren. Hoe sterk een keurmerk ook is; veehouders en partners moeten er zelf aan trekken om meerwaarde te realiseren.

Het Beter Leven-keurmerk van de Dierenbescherming is in de diverse veehouderijsectoren steeds bekender geworden. Ook bij rundvlees heeft het inmiddels een aardige positie in het winkelschap verworven. Vooral sinds Bief Select de keten onder 2 sterren heeft gekregen, is het hard gegaan.

  • Beter Leven-rundvlees groeit nog steeds
  • Twee sterren is veruit het grootste segment
  • Keten achter het keurmerk bepaalt het succes

In de Beter Leven-markt zijn meerdere spelers actief met een aantal gespecialiseerde ketens en marktpartijen (zie ook verder hieronder).

In totaal zijn er in 2019 welgeteld 286 gecertificeerd Beter Leven-vleesveebedrijven. Daarvan produceren er 275 voor onder 2 sterren, veruit de meeste onder de vlag van Bief Select. De overige 11 hebben 3 sterren en zijn niet-biologisch. Dat is wat verwarrend, want biologische bedrijven (bio) mogen automatisch onder 3 sterren produceren. Dat kunnen zowel dieren van biologische vleesveebedrijven zijn als uitstoot van biologische melkveebedrijven. Er is niet bekend om welke hoeveelheden dat gaat.

Lees verder onder de foto.

Het aantal stuks vleesvee voor het Beter Leven-keurmerk neemt nog steeds gestaag toe. Veruit de grootste groep zijn bedrijven met twee sterren. - Foto's: Bert Jansen
Het aantal stuks vleesvee voor het Beter Leven-keurmerk neemt nog steeds gestaag toe. Veruit de grootste groep zijn bedrijven met twee sterren. - Foto's: Bert Jansen

Er waren in 2019 geen bedrijven meer die rundvlees onder 1 ster produceren. In totaal verwacht de Dierenbescherming dat in 2019 circa 30.000 runderen onder het label zijn geslacht. Dat is inclusief de Beter Leven-runderen die uit het buitenland komen. Dat zijn zo’n 1.000 dieren meer dan er in 2018 zijn geslacht onder het keurmerk.

Voldoen aan eisen

Deelnemers aan Beter Leven moeten aan een lange lijst van voorwaarden voldoen. De belangrijkste eisen voor 1, 2 en 3 sterren staan in het overzicht op deze pagina’s. Met 1 ster is geen ervaring (meer). Bart van Dijk, adviseur vleesvee bij ForFarmers, ziet in het algemeen dat de eisen voor 2 en 3 sterren geen probleem hoeven te zijn. “Vooral bedrijven die nieuw investeren voldoen vaak via de Maatlat Duurzame Veehouderij al aan een groot deel van de eisen.”

Van Dijk ziet dat het een bepaald type bedrijf is dat aansluiting zoekt bij Beter Leven en daardoor in veel gevallen zonder grote aanpassingen aan het bedrijf of de bedrijfsvoering eraan kan voldoen. Soms is het lastig dat geen andere runderen dan voor Beter Leven aanwezig mogen zijn. Daarvoor geldt wel een overgangsjaar en soms zijn er mogelijkheden om het bedrijf te scheiden.

Dieren mogen niet op roosters lopen

Een belangrijke eis is dat de dieren niet op roosters mogen lopen. “Veehouders die roosters hebben, zullen niet snel alleen om die reden hun bedrijf ombouwen.” Aan de andere kant voldoen bedrijven met de juiste huisvesting direct aan de eis.

Het voldoen aan de oppervlaktenorm betekent wat minder dieren in een hok, wat gecompenseerd moet worden vanuit de markt.

Eisen aan krachtvoeders en natuurlijk afkalven

Beter Leven stelt enkele eisen aan gebruik van krachtvoeders en natuurlijk kunnen afkalven. De keten waaronder wordt geleverd kan daar bovenop extra specifieke voorwaarden stellen. De eisen aan het type en aanvoer van broutards kunnen betekenen dat een ondernemer van een bestaand ras of van een handelaar afscheid moet nemen.

Dit is binnen het keurmerk een gevoelig punt. Door handelsbelangen en de maximale transportafstand schuren hier de werkwijzen met de eisen zoals de Dierenbescherming die heeft vastgesteld. Recentelijk lag Bief Select om die reden nog onder vuur.

Verschillend gedacht

In de sector wordt verschillend gedacht over de waarde van Beter Leven. Sommige enthousiaste ondernemers en handelaren wijzen op de 50 tot 60 cent per kilo die bij 2 sterren momenteel meer wordt gemaakt dan voor gangbare dieren. Zij noemen het soms zelfs de redding van de vleesveehouderij.

Lees verder onder de foto.

Biologische bedrijven mogen het Beter Leven-keurmerk met drie sterren voeren zonder extra eisen. Daarnaast zijn er tien niet-biologische bedrijven die drie sterren hebben van Beter Leven. - Foto: Jan Willem van Vliet
Biologische bedrijven mogen het Beter Leven-keurmerk met drie sterren voeren zonder extra eisen. Daarnaast zijn er tien niet-biologische bedrijven die drie sterren hebben van Beter Leven. - Foto: Jan Willem van Vliet

Biologische bedrijven hebben al een meerprijs en ontvangen geen plus voor 3 sterren. Ze profiteren indirect mogelijk wel van betere afzet door het herkenbare logo.

Kritische geluiden zijn ook te horen: de vergoeding is leuk, maar is amper voldoende om de meerkosten te compenseren. Echt rendement maken met het keurmerk is er niet bij. Het keurmerk komt dan weliswaar op voor het belang van het dier maar vergeet dat van de boer, zoals iemand het omschrijft.

Lees verder onder de foto.

Beter Leven stelt zelf geen eisen aan genetica of voeding; achterliggende ketens kunnen dat wel doen. Belangrijk is wel dat koeien zelf kunnen afkalven. - Foto: Bert Jansen
Beter Leven stelt zelf geen eisen aan genetica of voeding; achterliggende ketens kunnen dat wel doen. Belangrijk is wel dat koeien zelf kunnen afkalven. - Foto: Bert Jansen

Wrevel over deelname buitenlandse bedrijven

Ook het feit dat buitenlandse bedrijven mogen meedoen, leidt bij sommigen tot wrevel. Anderen benadrukken dat juist Nederlandse ondernemers niks over grensoverschrijdende productie kunnen zeggen, aangezien de Nederlandse landbouw bestaat bij de gratie van export. Vanzelfsprekend mits bedrijven aan dezelfde eisen voldoen. Dat is een belangrijke reden dat enkele jaren geleden vaarwel is gezegd tegen de 1 ster-bedrijven uit Ierland.

De sector kan met Beter Leven een onderscheidend verhaal brengen tegenover het vlees uit Ierland en Zuid-Amerika

Maurits Steverink, eigenaar van True Food Projects en expert op het gebied van ketens en keurmerken, noemt Beter Leven een overzichtelijk systeem met duidelijke eisen. Hij schaart zich dus in het kamp voor de voorstanders. “De sector kan hiermee een onderscheidend verhaal brengen tegenover het vlees uit Ierland en Zuid-Amerika. Beter Leven is in twaalf jaar tijd gegroeid tot het grootste keurmerk in de retail. Dat is internationaal gezien heel bijzonder.”

‘Ervoor knokken’

Toch merkt Steverink dat veehouders soms een wat verkeerd beeld van het keurmerk hebben; men denkt volgens hem te gemakkelijk dat het keurmerk wel vanzelf voor een hogere prijs zorgt. Beter Leven is echter alleen een sticker op het vlees; het is de onderliggende keten die de vermarkting moet inzetten. Zijn devies: “Zoek een keten op of ga zelf iets opzetten. Gemakkelijk is het niet, maar succesvolle ketens hebben er ook voor moeten knokken.”

In de vleesveehouderij zijn er voorbeelden van successen, maar er is in het algemeen nog een wereld te winnen. “Niemand komt je iets brengen. Je moet het zelf verdienen met een goed en onderscheidend product en verhaal. Beter Leven kan daarbij een heel goed hulpmiddel zijn om te duiden dat het dierenwelzijn oké is.”

Een deel van de slagers wil er niet mee geassocieerd worden omdat Beter Leven een ‘Albert Heijn-keurmerk’ zou zijn

Steverink ziet wel een beperking voor het keurmerk in de vleesveehouderij; bij de echte slagers en horeca speelt een keurmerk als Beter Leven nog geen rol. Sterker nog, een deel van de slagers wil er niet mee geassocieerd worden omdat het een ‘Albert Heijn-keurmerk’ is. Dat is jammer benadrukt Steverink. “De vraag naar dierwelzijn met ook garanties over de herkomst zijn ook daar meer en meer manifest. Deze afzetkanalen lopen achter op retail, waar steeds meer concepten worden geïntroduceerd met ondersteuning van keurmerken.”

Meeste productie met 2 sterren Beter Leven

Het systeem van Beter Leven kent drie niveaus met eisen. Sectoren moeten zelf de achterliggende ketens invullen. Een overzicht van de belangrijkste partijen daarin.

Beter Leven-bedrijven met 1 ster zijn er op dit moment niet. Tot een paar jaar terug waren er een aantal gecertificeerde bedrijven. Tot 2014 kwam rundvlees uit Ierland met 1 ster op de Nederlandse markt, maar de Ierse licentie is ingetrokken omdat leveranciers niet voldeden aan eisen van huisvesting, castratie en onthoornen. Volgens sommige marktkenners is 1 ster te weinig onderscheidend met het rundvlees uit Ierland en Zuid-Amerika in het winkelschap. Bovendien maakte 2 sterren juist een opmars.

Sinds dit jaar zijn er een beperkt aantal melkveehouders met 1 ster Beter Leven. Er is nog geen keten voor de afzet van de slachtkoeien. Een reden daarvoor is dat de aantallen nog te klein en onregelmatig zijn.

Voor de productie van 2 sterren zijn 275 Nederlandse rundveebedrijven gecertificeerd. Veruit de grootste partij binnen Beter Leven 2 sterren is Bief Select van Henk Broeders. Er leveren ook veehouders uit België. Tomassen in Someren is de slachterij; Best Star Meat uit Roosendaal (Meat Friends) de ketenregisseur. Daarnaast zijn er enkele andere kleinere partijen als Van Raak Vleesvee en individuele ondernemers die onder 2 sterren produceren en afzet hebben geregeld.

Elf vleesveebedrijven hebben géén Bio-keurmerk maar wel een erkenning voor Beter Leven 3 sterren. Omdat het vlees niet meekan in de bio-stroom is daarvoor een eigen afzet nodig, wat nog moeizaam gaat.

Biologische vleesveebedrijven
Ook de ruim 220 biologische vleesveebedrijven mogen hun dieren als Beter Leven afzetten. Voor SBLk (Stichting Beter Leven keurmerk) is het voldoende dat de verwerker daarvoor een speciale erkenning heeft; voor de rest van de keten is het bio-keurmerk voldoende, zowel binnen als buiten Nederland. Niet bekend is hoeveel van deze bedrijven het 3-sterren-keurmerk dragen.
Daarnaast zijn er een kleine 500 biologische melkveebedrijven. Een aantal vleesverwerkers slacht en/of verwerkt biologische koeien, waaronder Vion Tilburg, Deli Harmony, Groothedde en Ameco Apeldoorn.
Veruit de meeste biologische melkkoeien vinden hun weg als bio-/Eko-vlees; een deel daarvan gaat als drie sterren Beter Leven weg. Dit is vooral voor de retail en verwerkte producten.

Aanscherping Beter Leven vleeskalveren

Al tien jaar wordt kalfsvlees onder het keurmerk van Beter Leven geproduceerd. De eisen worden binnenkort aangescherpt.

Grote partijen zoals VanDrie en Pali, maar ook het kleinere Veal Fine, hebben ketens voor met name één ster gecertificeerd. Daarvoor gelden ten opzichte van de traditionele productie wat strengere eisen voor onder andere gebruik van oppervlakte, ruwvoer en transporttijd.

De Dierenbescherming werkt aan nieuwe eisen voor Beter Leven 1 en 2 sterren kalf. Momenteel worden de reacties verwerkt. Waar nodig worden de voorstellen aangepast of gaat de Dierenbescherming met deelnemers in discussie.

Een opvallend voorstel is dat kalveren niet meer afkomstig mogen zijn uit ‘megastallen’. Dat betekent maximaal 2.238 kalveren voor blank en 2.538 voor rose. Bedrijven die voor 2012 al deelnemer zijn mogen het aantal dieren op 1 januari 2012 houden.

Op termijn wil de Dierenbescherming alleen nog kalveren afkomstig van melkveebedrijven met het Beter Leven-keurmerk. Dat zijn er nu nog maar een handjevol. Er komt een concreet aandeel dieren dat van Beter Leven gecertificeerde bedrijven afkomstig moet zijn opgenomen, toewerkend naar 100%.

Ook wordt voorgesteld bestaande eisen aan te scherpen. Bij nieuw/verbouw en uiterlijk in 2030 voor overige bedrijven gaat de vloeroppervlakte omhoog naar 2,2 vierkante meter. Vanaf 2028 (of na renovatie/nieuwbouw) moeten vloeren ingestrooid worden of voorzien zijn van een rubber toplaag. In elk hok van maximaal 40 kalveren is een schuurvoorziening aanwezig.

Lees verder onder de foto.

John van Raak (44) heeft in Hoog Mierde (N.-Br.) een stierenbedrijf en een keten met 2 sterren Beter Leven. -Foto: Bert Jansen
John van Raak (44) heeft in Hoog Mierde (N.-Br.) een stierenbedrijf en een keten met 2 sterren Beter Leven. -Foto: Bert Jansen

‘Twee sterren Beter Leven heeft de beste kaarten’

John van Raak heeft een eigen 2-sterren-keten opgezet. Hij voorziet voor dit segment de beste kaarten voor de lange termijn.

De markt van Beter Leven 2 sterren rundvlees wordt weliswaar gedomineerd door Bief Select maar er zijn ook andere ambitieuze partijen. Zo voldoet vleesveehouder en handelaar John van Raak sinds 2015 aan het keurmerk en heeft hij zijn eigen afzet geregeld. De ondernemer heeft de afgelopen jaren vleesveehouders aan zijn eigen concept gebonden waardoor hij nu samen met tien Nederlandse bedrijven structureel aan twee grossiers levert. “We zetten nu 25 tot 40 stieren per week in het concept af”, aldus de veehouder. Hij hanteert daarbij dezelfde prijssystematiek als Bief Select. Momenteel ligt de prijs wel 50 tot 60 cent per kilo boven de vrije marktprijs.

Over het algemeen ervaart Van Raak de eisen niet als heel lastig. “Maar het verschilt natuurlijk sterk hoe de situatie op een bedrijf is.” Op zijn eigen bedrijf was het hebben van twee rassen een probleem maar dat is met twee bedrijfsnummers opgelost. Afstanden bij aanvoer van broutards zijn altijd een zorgpunt en vragen goede afspraken en controle. Zijn kalveren komen van een Frans opfokbedrijf waarmee al jaren een goede samenwerking bestaat.

‘Vraag naar twee-sterrenvlees gaat verder groeien’
De ondernemer verwacht dat twee sterren van de keurmerken voor rundvlees voor de lange termijn de beste kaarten heeft; één ster is te weinig onderscheidend en de markt van drie sterren is klein en vraagt hogere kosten voor productie. “De vraag naar vlees met twee sterren is goed en ik verwacht dat die verder toeneemt.” Hij voorziet daarom een gestage groei, ook van zijn eigen keten. Van Raak vindt het wel belangrijk om gecontroleerd te groeien. “We moeten geen massaproduct worden zoals bij varkensvlees. Kwaliteit moet bovenaan staan.”

Bedrijfsgegevens John van Raak:
100 stieren
10 vleesveehouders in keten
50 hectare akkerbouw en grasland

Lees verder onder de foto.

Corné Naalden (49) heeft in Etten-Leur (N.-Br.) een vleesveebedrijf met koeien, stieren en akkerbouw. - Foto: Peter Roek
Corné Naalden (49) heeft in Etten-Leur (N.-Br.) een vleesveebedrijf met koeien, stieren en akkerbouw. - Foto: Peter Roek

Moeilijk om meerwaarde te realiseren met drie sterren

Vleesveehouder Corné Naalden produceerde tijdelijk 3 sterren vlees, zonder dat hij biologisch was. De meerwaarde is echter te gering.

Naalden begon vijf jaar geleden met zijn stieren met 2 sterren Beter Leven via de keten van Bief Select. Het was net nadat hij omwille van een betere afzet en rendement was overgeschakeld van dikbillen naar Blonde d’Aquitaine. “Ik wilde ook wel iets met de koeien doen. Via Meat Friends werd ik op 3 sterren Beter Leven gewezen”, vertelt de ondernemer.

De voorwaarden van drie sterren zijn weliswaar een stuk strenger dan bij twee sterren maar hij hoefde er weinig extra’s voor te doen. “We houden al 40 jaar de koeien buiten. Binnen lopen ze in grote groepen op stro. Dat was zelfs al in de tijd zo dat we nog melkkoeien hadden.” Ook aan de eisen rondom beweiding voldeed hij gemakkelijk, zoals voldoende aanwezigheid van struikgewas rondom de percelen. “Dat was er toevallig.” Wel moesten de kalveren wat langer bij de koe blijven, maar dat leverde in de praktijk geen noemenswaardige problemen op.

Eind 2018 schakelde hij over. Ruim een jaar later was Naalden er alweer mee gestopt. De belangrijkste reden is dat de meerprijs onvoldoende hoog is. “Meat Friends is daar ook eerlijk in; het lukt ze nu onvoldoende om meer uit de markt te halen.” Sinds kort levert hij de koeien daarom in het 2 sterrensysteem van Natuurvlees. “De markt is nog niet klaar voor 3 sterren-vlees”, is zijn conclusie. Dat wordt ook door partijen in de markt onderschreven.

Steviger marktpositie biovlees
Biologisch vlees, wat ook automatisch 3 sterren krijgt, heeft al wel een stevigere marktpositie verworven en de afzet loopt beter. Toch zag Naalden het niet zitten om over te schakelen naar het biologische segment. “Daar komt nogal wat bij kijken met veel eisen en beperkingen, waarvan ik me afvraag of ze uiteindelijk wel worden terugbetaald. En ook die markt staat nog deels in de kinderschoenen.”

Bedrijfsgegevens Corné Naalden:
160 koeien
80-100 stieren
60 hectare grond

Laatste reacties

  • peterooievaar

    Ik ben geïnteresseerde in de veehouderij omdat deze sector producten aanlevert voor mijn hobby. De laatste tijd verdiep ik mij in leefomstandigheden, bio, duurzaamheid etc. Dit artikel is helder geschreven. Maar soms vind ik het met al die keurmerken er niet eenvoudiger op worden.

  • Firma Vellenga

    " Maar soms vind ik het met al die keurmerken er niet eenvoudiger op worden " Kunt u ook begrijpen hoe dit voor de boer is.

  • Alco

    Meeste mensen die wat willen zijn vegetariërs.

Of registreer je om te kunnen reageren.