Rundveehouderij

Achtergrond 22 reacties

‘Alles draait om gras in duurzamere veehouderij’

Gras is niet langer het toetje in het rantsoen en weidegang geen uitloop. Voor een duurzamere melkveehouderij met een betere kringloop, minder uitstoot van ammoniak en methaan en meer biodiversiteit wordt grasland de spil, zegt Cindy Klootwijk van Wageningen Livestock Research.

Geboren Limburgse Cindy Klootwijk is niet van boerenhuize, maar koos in 2009 voor de studie dierwetenschappen in Wageningen. Bij het afstuderen in dierlijke productiesystemen legde ze zich verder toe op de melkveehouderij. Na het behalen van haar master in 2014 kwam er toevallig een vacature langs voor promotieonderzoek op het gebied van graslandbeheer en weidegang bij de vakgroep van professor Imke de Boer in samenwerking met het project Amazing Grazing van Wageningen Livestock Research.

Zelfs bij acht koeien per hectare is weidegang goed te doen als je consequent een systeem aanhoudt

Mooiste tak

Klootwijk: “Het leek me een prachtkans. Melkveehouderij vind ik de mooiste tak van veehouderij. Het onderzoek naar weidegang en grasland zit lekker dicht op de praktijk en het is dus niet alleen maar wetenschap bedrijven. Daarbij raakt graslandgebruik aan alle duurzaamheidsthema’s, er zit veel dynamiek in.” En lachend vult ze aan: “Nog een voordeel: ik zou onder meer twee jaar beweidingsonderzoek doen op Dairy Campus en dus ook buiten bezig zijn. Stukken beter dan vier jaar lang in een kamertje alleen maar achter de pc aan je onderzoek werken.”

Cindy Klootwijk (28) werd deze zomer onderzoeker grasland en weidegang bij Wageningen Livestock Research. Ze promoveerde in juni op haar studie ‘Keys to sustainable grazing’ over duurzaamheid en weidegang. - Foto: Henk Riswick
Cindy Klootwijk (28) werd deze zomer onderzoeker grasland en weidegang bij Wageningen Livestock Research. Ze promoveerde in juni op haar studie ‘Keys to sustainable grazing’ over duurzaamheid en weidegang. - Foto: Henk Riswick

Je kreeg na je promotie dus een baan bij Wageningen Livestock Research. Grasland en weidegang zitten in de lift in Wageningen?

“Jazeker. Er is onlangs weer een graslandhoogleraar aangesteld (Friedhelm Taube) bij de vakgroep van prof. Imke de Boer. Onder andere door mijn overstap naar Wageningen Livestock Research willen we de samenwerking tussen deze groepen en ook met het lectoraat Gras en Beweiding van lector Agnes van den Pol in Dronten versterken.

Van den Pol was ook begeleider van mijn promotieonderzoek. Er is afgelopen jaren al veel meer onderzoek naar grasland en weidegang gedaan dan in de twintig jaar daarvoor. Als je optelt wat er allemaal speelt met biodiversiteit en klimaat, aandacht voor weidegang, kruidenrijk grasland en weidevogels, 65% eiwit van eigen land en kringlooplandbouw, dan heeft grasland daar een heel centrale rol in.”

In de afgelopen vijf tot tien jaar was er veel aan de hand in de melkveehouderij, met veel onzekerheid. Vers gras werd daarin een sluitpost in het rantsoen en dat werkt nu niet meer

Hoe verandert de rol van grasland op de bedrijven dan?

“Koeien op stal, veel inputs en een zo hoog mogelijke melkproductie stuiten op grenzen. In de afgelopen vijf tot tien jaar was er veel aan de hand in de melkveehouderij, met veel onzekerheid. Vers gras werd daarin een sluitpost in het rantsoen en dat werkt nu niet meer. Inmiddels staan gras en weidegang weer op de kaart en is de afnemende trend van weidegang weer gekeerd.

Door weidegang en de eis meer eiwit van eigen land, komt er nog meer aandacht te liggen bij het zo goed mogelijk benutten van vers gras en wordt gras veel meer gewaardeerd als waardevol onderdeel van het rantsoen. Daar komt vanuit de grootwinkelbedrijven en de zuivel via de programma’s voor duurzame melk nog de aandacht bij voor insecten en kruidenrijk grasland. Het grasland krijgt zo meerdere functies. Uiteindelijk gaat het terug naar de basis, naar het bestaansrecht van melkvee houden. We hebben grond waar gras groeit, hoe kun je daar zo goed en zo duurzaam mogelijk voedsel op produceren?”

Via graslandmanagement doelen positief beïnvloeden

Eerder oogsten en een hoger bemestingsniveau zorgen voor lagere methaanemissies, maar dit heeft weer een mogelijk negatief effect op andere duurzaamheidsthema’s zoals stikstof efficiëntie en biodiversiteit. Daarom gaat WUR onderzoeken hoe je gras en weidegang in kunt zetten als maatregel om met het graslandmanagement juist alle doelen min of meer positief te beïnvloeden. De bodem en het grasland spelen een cruciale rol in het sluiten van de kringloop. Dit is een belangrijke verandering in de onderzoeksagenda: gras en weidegang komen centraal te staan als maatregel voor alle duurzaamheidsthema’s in plaats van als randvoorwaarden te dienen.

Past weidegang wel op grote bedrijven? De huiskavel is meestal te klein

“Zelfs bij acht koeien per hectare is weidegang goed te doen als je consequent een systeem aanhoudt, zoals stripgrazen of roterend standweiden. Het beweidingsonderzoek op Dairy Campus wees uit dat je met overdag weiden bijna 6 kilo droge stof per koe aan grasopname realiseert. Door lagere kosten voor eiwitrijk krachtvoer, minder inkuilen en minder mest uitrijden is dat ook zonder weidepremie al rendabel en met die premie dus helemaal. Weidegang en goed graslandbeheer dragen bij aan het inkomen!

Met het concept voor Nieuw Nederlands Weiden is de opstart eenvoudig gemaakt. Wil je er daarna meer uithalen dan is stripgrazen een optie voor een hogere grasproductie. Meer vers gras in de koe is economisch voordelig, omdat gras gewoon het goedkoopste voer is op het bedrijf. Dat hebben we met het recente onderzoek beter in beeld en onderbouwd. Dat benutten vraagt wel vakkennis, aandacht en tijd.”

Wat zijn de knoppen om aan te draaien voor betere benutting grasland?

“In de stal wordt alles gemeten en gemonitord en we krijgen meer mogelijkheden om dat in het graslandgebruik ook te doen. Met herkauwactiviteit op basis van sensoren kun je de grasopname in het land vrij nauwkeurig schatten. Met dat soort hulpmiddelen valt de afstemming van wat de koeien in de wei opvreten en wat ze aanvullend nog bij het voerhek krijgen, te verbeteren.

Verder is er veel te halen met nog beter op het goede moment bemesten, inscharen en/of maaien. Want door het weer, het seizoen en zelfs door het moment van de dag zit er bijvoorbeeld meer of minder suiker of eiwit in. Daar kunnen we gebruik van maken om het juiste gras op het goede moment te oogsten.

Een iets zwaardere maaisnede heeft misschien een beter benutbaar eiwitgehalte van rond de 160 gram RE bijvoorbeeld. En met het Ierse concept van on/off beweiden kun je sturen op een hogere opname per uur weidegang en opname van gras met meer suiker, of juist meer eiwit al naar gelang het moment van de dag. Er valt nog veel oude en nieuwe kennis te ontsluiten en te combineren om daar voor de praktijk bruikbare vuistregels en methodes voor te maken.”

Bij klassiek standweiden krijg je meer grote plekken door bossen. Roterend standweiden en stripgrazen (zoals op de foto) geven een betere spreiding. - Foto: Henk Riswick
Bij klassiek standweiden krijg je meer grote plekken door bossen. Roterend standweiden en stripgrazen (zoals op de foto) geven een betere spreiding. - Foto: Henk Riswick

Weiden is een maatschappelijke wens, maar voor het milieu niet per se gunstig

“Op het milieu geeft weidegang geen eenduidig beeld. In de stal heb je meer ammoniakemissie dan in de wei, omdat mest en urine door elkaar gaan in de mestopslag. Maar evengoed heb je dan nog wel emissies in de wei. Methaanemissies zijn sterk afhankelijk van de graskwaliteit, die onder andere bepaald wordt door het moment van oogsten en het bemestingsniveau. De mest komt minder homogeen verspreid over het land en de mestflatten zorgen voor bossen. Dat is beweidingsverlies en onder die bossen heb je kans op een hogere nitraatuitspoeling.

Je kunt wel dingen doen om dat te beperken. Bij klassiek standweiden krijg je meer grote plekken door bossen. Roterend standweiden en stripgrazen geven een betere spreiding. En verder zo efficiënt mogelijk weiden: elk moment dat de koe in de wei is en niet graast, is verlies van gras en mineralen. Als ze met trek de wei in gaan en voldoende smakelijk gras krijgen voor een dag weiden, dan heb je minder vaak liggende en herkauwende koeien in de wei en minder verliezen van gras en mineralen. Een variant zoals siësta-beweiding is kansrijk om het op dat punt nog beter te doen.”

Om het grasaanbod goed te schatten, moet je in het voorjaar 20% aftrekken van wat je meet, in de zomer 30% en in het najaar 40%

In je onderzoek ging je bossen tellen: veel meer dan verwacht!

“Onderdeel van het onderzoek was om te kijken of de grashoogtemeters een goede schatting van het grasaanbod opleveren bij de systemen roterend standweiden en stripgrazen. Dat bleek goed te kloppen, maar wat niet klopte was dat we geen rekening hielden met een aftrek voor bossen. Want rond een mestflat ontstaat een cirkel met gras dat de koeien vermijden, zes keer zo groot als de mestflat zelf.

Bij de veebezetting met acht koeien per hectare is de oppervlakte bossen in het najaar theoretisch 29%. Maar in de praktijk was het meer: we vonden 35 tot 45%. Bij een lichtere veebezetting en meerdere weideplatformen liggen die percentages wel lager. Om het grasaanbod goed te schatten, moet je in het voorjaar 20% aftrekken van wat je meet, in de zomer 30% en in het najaar 40%. Dat was tot nog toe een blinde vlek, we hielden er bij de inschatting van grasaanbod geen rekening mee.”

Weg met die bossen. Bedenk iets, wetenschappers!

“Sorry, er zijn nog geen makkelijke oplossingen voor! Maar dat we ernaar moeten kijken is duidelijk. Vergeet ook niet dat er in en onder die bossen veel wormen en insecten zitten waar vogels van profiteren. Het is wel één van de dingen waardoor grasland bijdraagt aan biodiversiteit.”

Laatste reacties

  • Alco

    Weidegang boeren bij mij in de buurt kwamen door de droogte de laatste jaren allemaal in de problemen.

  • agratax(1)

    Jammer maar van biodiversiteit kan de boer NOG niet leven. Is biodiversiteit de wens / eis van de consument /burger dan zal hiervoor een kosten dekkende beloning tegen over moeten staan. Nu is boer afhankelijk van het koopgedrag van de consument Betaalt hij wel de duurdere Weidemelk / bio diverse melk of gaat hij toch voor goedkope melk van stalkoeien. Als de overheid deze kosten post via regelingen gaat vergoeden, gaan we de huidige Brusselse steun maatregelen achterna, steeds iets meer doen voor minder geld.

  • Axl

    Weide systemen als in nieuw zeeland en ierland zorgen voor zo'n 15 cent lagere kostprijs dan opstal systemen als in denemarken en Amerika.
    Doordat we de laatste jaren door veel adviseurs steeds meer richting de deense manier van melken zijn gegaan is onze kostprijs hard opgelopen en dat word niet goed gemaakt door de extra melk die dat oplevert.
    We kunnen niet zo intensief weiden als in ierland en niet iedereen heeft er geschikte grond voor maar ik geloof wel dat weer meer terug moeten naar de basis.
    In 2007 hadden de boeren gemiddeld nog 5,5 cent voerkosten per Liter nu door harder melken en intensiefer manier van werken op 10 cent.
    Plus de extra kosten van melkrobots en dure voermachines en extra kosten voor Komfort voor koeien om hoge produktie mogelijk te maken.
    Samengevat als we meer weiden simpeler melken voeren is het na mijn mening beter voor de portomonee en mileu.
    En als we gewoon doen en uitvoeren wat we op de landbouwschool geleerd hebben over kalveropfok koeverzorging grasland beheer en bemesting etc kunnen we de helft van die dure ( adviseurs) er uit doen.

  • 112

    een rantsoen met veel gras geeft veel meer uitstoot dan een rantsoen met 50% mais er in

    - Een deel van deze reactie is verwijderd door de beheerder, omdat deze niet voldeed aan de regels. Zie <>. -

    Reactie gewijzigd door een beheerder

  • farmerbn

    Als je die 20,30 en 40% leest, weet je zeker dat je met mechanisch grazen geld verdient. Grasland is te duur om 20 plus 30 plus 40% van het gras te laten staan na beweiding.

  • Koetje500













    wat een respectloze reactie van 112. Op de persoon gericht en niet op het artikel. Ik lees geen enkel argument in deze korte reactie

  • Attie

    Gras is kas, eerste snede stalvoeren ( kun je veel schoon maaien) vervolgens weidegang. Veel melk en lage kosten!

  • kleine boer

    112 heb je dat gemeten die uitstoot ? of berekent.....

  • Sjefo

    Behalve de opmerking voor de komma heeft “112” gewoon gelijk !
    Gras in combinatie met mais is super, voor gezondheid, milieu, lucht en water kwaliteit .

  • 112

    koetje 500 over een paar jaar worden wij misschien er wel respectloos op af gerekend door dit soort mensen

  • maiskolf

    Gras is te duur om te verbouwen zekers in drogere jaren. Komt nog bij met maïs zekers een veel betere benutting

    - Een deel van deze reactie is verwijderd door de beheerder, omdat deze niet voldeed aan de regels. Zie <>. -

    Reactie gewijzigd door een beheerder

  • gjh

    Mevr KLootwijk wat een zinloos stukje . Dit is toch bekend.

  • Attie

    maiskolf, in droge jaren minder gras maaien (geen kosten) en mais? hoge kosten en geen maiskolf!!

  • maiskolf

    @attie . Mais houd langer vol dan gras . Gras heeft veel meer water nodig. En je hebt de grond niet om er niks af te halen toch.

  • schooteind1

    Wat een enorme verspilling van studiegeld. Alweer een zogenaamde deskundige die Mais in de ban wil doen. Dit terwijl uit alle gegevens van de KLW en ureumgetallen in de melk blijkt dat een een wat meer gebalanceerd rantsoen met zowel mais als gras tot de laagste footprint leidt. Alweer een stukje dat op ging enkele wijze met enige cijfers wordt onderbouwd. De verslaggever mocht bij dergelijke pseudo wetenschappers ook wel eens wat kritischer zijn.

  • Zolang je het vastleggen in de grond van koolstof bij grasland niet mee telt (regels ICPP) wordt je als graslandboer altijd gekwalificeerd prutser op het gebied van broeikasgassen. De modellen van biodiversiteit en klimaat zijn tegenstrijdig, niet omdat het ook daadwerkelijk zo moet zijn maar omdat de uitgangspunten van de modellen zo (en fout) zijn gekozen. En dus kunnen landbouwcritici altijd concluderen dat het niet goed is en wetenschapper dat er nog veel vervolgonderzoek moet plaatsvinden.

  • Gat

    @attiie 1 of 2 snedes gras verdrogen is geen ramp. Kun je er nog 3 of 4 oogsten. Bij mais heb je 1 kans. Dan is het zonde om daar niet te beregenen, mits dat je daar materiaal voor hebt. Plus mais geeft rust in je rantsoen en je hebt er veel minder arbeid mee dan 5 keer moet bemesten en oogsten.

  • farmer135

    Alleen gras is ureum gehalte in de melk te hoog

  • kleine boer

    farmer135 dat is ook maar een niets zeggend getal wat aangepraat is/word. Hier met 100% kuil gewoon onder de 20 in zomer iets erboven. Alleen in herfst vaak wat hoger maar wat is daar erg aan het eiwit in de melk ook tussen de 4,10-4.30.

  • Attie

    Klopt Gat, naast onze 65ha gras (klei) nog één ha mais op Veluws zand, is idd een dure hobby de laatste paar jaar. Gaat overigens prima met alleen gras, je hebt soja(schroot) er gratis bij.

  • 306lsa

    Wij hebben ook alleen gras komt ook door de grond soort
    Zware klei dan is het ploegen en bewerken echt heel veel werk als we mooie zand grond hadden dan kon maïs verbouwen wel
    Wat het beste is hangt van allerlei factoren af
    Iedereen doet het op hun eigen manier en dat is denk ik maar goed ook

  • PieterXT

    Moeten ze daar in Wageningen weer het wiel uitvinden? Ik lees helemaal niks nieuws in dit stukje van mevr Klootwijk.

Laad alle reacties (18)

Of registreer je om te kunnen reageren.