Rundveehouderij

Achtergrond

Melkveehouders over hygiënische kalveropfok

Melkveehouders Annemarie van den Berg, Jouke Holmer en Wietse van der Woude vertellen hoe zij zorgen voor een hygiënische kalveropfok.

De kalveropfok is bij Annemarie van den Berg, Jouke Holmer en Wietse van der Woude allesbehalve een ondergeschoven kindje. De melkveehouders hebben oog voor de toekomst van hun bedrijf. Dat begint wat hen betreft al tijdens de droogstand. “Meer nog dan de kalveropfok is de droogstand misschien wel een ondergeschoven kindje op melkveebedrijven”, stelt Annemarie van den Berg. Jouke Holmer: “De vaarzen krijgen bij ons een magnesium bolus voor extra weerstand in het kalf rondom het geboorteproces.” Wietse van der Woude: “Een uitgebalanceerd rantsoen tijden de droogstand vergemakkelijkt het afkalven en zorgt voor een goede start van het kalf.”

Iedereen kan het. Het begint met zorg en aandacht voor het individuele dier

Op het grote bedrijf dat ze samen met haar man Wilco runt, is Annemarie van den Berg verantwoordelijk voor de kalveropfok. Er wordt volgens een vast protocol gewerkt. Gezien de omvang – ruim 400 melk- en kalfkoeien en bijbehorend jongvee – is dat geen overbodige luxe. Een goede en hygiënische kalveropfok is volgens Van den Berg niet moeilijk. “Iedereen kan het. Het begint met zorg en aandacht voor het individuele dier.”

Lees wat Van den Berg, Holmer en Van der Woude doen aan een hygiënische kalveropfok.


‘Goede kalveropfok is een kwestie van tijd en aandacht’

De kalveropfok bij familie Van den Berg gebeurt protocollair. De kalversterfte is laag.

“Een goede en hygiënische kalveropfok is niet moeilijk. Het is een kwestie van zorg en aandacht voor het individuele dier.” Op het grote melkveebedrijf dat ze samen met haar man Wilco runt, is Annemarie van den Berg verantwoordelijk voor de kalveropfok. Er wordt protocollair gewerkt op het bedrijf, zo vertelt ze. “We zijn in 15 jaar tijd behoorlijk gegroeid. Dan moet je de beschikbare tijd goed indelen, taken verdelen en medewerkers verantwoordelijkheden geven.”

Melkvee-, akkerbouw- en loonbedrijf Van den Berg in Oploo (N-B) houdt ruim 400 melk- en kalfkoeien. Er zijn 180 stuks jongvee. Annemarie van den Berg (41) is verantwoordelijk voor de kalveropfok. Bij het bedrijf hoort 122 ha, waarvan 30 ha akkerbouw. - Foto: Bert Jansen
Melkvee-, akkerbouw- en loonbedrijf Van den Berg in Oploo (N-B) houdt ruim 400 melk- en kalfkoeien. Er zijn 180 stuks jongvee. Annemarie van den Berg (41) is verantwoordelijk voor de kalveropfok. Bij het bedrijf hoort 122 ha, waarvan 30 ha akkerbouw. - Foto: Bert Jansen

In goede handen

Vrouwen zijn volgens Annemarie van den Berg niet per definitie beter in de kalveropfok dan mannen. Toch is het volgens haar zeker zo dat de kalveropfok bij vrouwen vaak in goede handen is. “Kalveropfok heeft te maken met verzorging. Iedereen kan het, maar het spreekt vrouwen meestal meer aan dan mannen. Mannen hebben er misschien niet altijd geduld voor.”

De dieren kalven op stal af. Dat is volgens Van den Berg niet ideaal. “Ik zou graag een strohok of afkalfstal willen. Dat zou de hygiëne rond het afkalven ten goede komen. Maar de ruimte daarvoor is bij ons helaas beperkt.”

Voorheen hadden de kalveren in de eerste 2 weken regelmatig last van diarree en longontsteking. Daar is nu geen sprake meer van, mede dankzij de BVD-vrije status die het bedrijf alweer enige tijd heeft “Dat scheelt een stuk. De kalversterfte is 3,3%.”

Kalfjes mogen niet nat worden. Dat kan echt niet

Op het bedrijf zijn 4 rijen van 10 iglo’s gemaakt. De pasgeboren kalfjes verblijven er 2 weken. “Ik vind het mooi dat de kalfjes buiten staan. Je ziet snel in wat voor conditie ze verkeren en eventuele diarree heb je zo opgemerkt.” De iglo’s worden per rij schoongemaakt. De emmers en spenen worden eveneens gereinigd. Na het schoonmaken laat Van den Berg de iglo’s drogen en 2 weken leegstaan. “Ontsmetten heeft in mijn ogen geen meerwaarde.” Goed en voldoende stro instrooien vindt ze heel belangrijk. “Kalfjes mogen niet nat worden. Dat kan echt niet. Dan krijgen ze het koud en neemt de bacteriedruk toe.”

Annemarie van den Berg (41) strooit één van de iglo’s in met stro. Goed instrooien vindt ze belangrijk. Daarmee voorkomt ze dat de kalveren nat worden. - Foto: Bert Jansen
Annemarie van den Berg (41) strooit één van de iglo’s in met stro. Goed instrooien vindt ze belangrijk. Daarmee voorkomt ze dat de kalveren nat worden. - Foto: Bert Jansen

Protocollair werken

Protocollair werken bij de kalveren betekent bij Van den Berg dat laarzen worden afgespoeld en handen worden gewassen. “Ik laat bovendien niet iedereen zomaar bij de kalfjes kijken.”

Na hun verblijf in de iglo’s gaan de dieren naar de kalverstal, waar ze worden gehouden in 3 groepen van 15. “Ik behandel de iglo’s en de groepshokken standaard met vliegenspray. Dat geeft rust.”

Melkveehouderij Van den Berg

380 koeien aan de melk
10.142 liter, rj
4,24% vet
3,62% eiwit


‘We willen niet achter de feiten aanlopen’

Bij maatschap Holmer wordt veel aandacht besteed aan geboortezorg. “De kalveropfok is de basis van ons bedrijf. Hygiëne, voeding en huisvesting moeten op orde zijn. Tegenslagen kosten geld en groei. Dat kunnen we ons niet permitteren.” Jouke Holmer en zijn ouders Gerrit en Alie zien het belang van hygiënisch werken, zeker bij de jongste dieren. “Een kalf met longontsteking of een infectie presteert minder als vaars.”

Opvolger Jouke Holmer (22) studeert in Dronten. Het bedrijf wordt gerund door zijn ouders Gerrit en Alie. Er zijn 72 stuks vrouwelijk jongvee en 9 stieren, die worden getest voor ki en verkocht als dekstier. Bij het bedrijf hoort 37 ha. Alie verzorgt de kalveren grotendeels. - Foto: Jan Willem Schouten
Opvolger Jouke Holmer (22) studeert in Dronten. Het bedrijf wordt gerund door zijn ouders Gerrit en Alie. Er zijn 72 stuks vrouwelijk jongvee en 9 stieren, die worden getest voor ki en verkocht als dekstier. Bij het bedrijf hoort 37 ha. Alie verzorgt de kalveren grotendeels. - Foto: Jan Willem Schouten

Zand is hygiënisch

Aan protocollen doen ze niet op het bedrijf. Maar er is wel een standaard werkwijze. Het afkalven gebeurt in een apart hok, gevuld met zand en zaagsel. “Zand is hygiënisch. Bacteriën hebben er geen kans. We gebruiken zaagsel van eerste kwaliteit. Rond het afkalven staat alles in het teken van schoon werken.” De combinatie van zand en zaagsel houdt de ondergrond een stuk droger dan bij het gebruik van stro, aldus Holmer. “Vandaar dat we de groepshokken van kalveren eerst instrooien met stro en vervolgens bij strooien met zaagsel, dit neemt meer vocht op.”

Rond het afkalven staat alles in het teken van schoon werken

De Holmers streven ernaar dat ieder kalf binnen een uur na het afkalven 4 liter biest opneemt. “Kalfjes moeten zo snel mogelijk antistoffen tot zich nemen.” Bij het afkalven is altijd iemand aanwezig, ook ’s nachts.

Na het afkalven gaat het kalf meteen naar een eenlingbox, om de kans op kruisbesmetting te voorkomen. De boxen worden grondig gereinigd en ontsmet tegen coccidiose. “Kalfjes hebben hun eigen speenemmer. Tijdens warme dagen worden de speenemmers na ieder drinkbeurt gereinigd met warme water. Normaalgesproken gebeurt dit een keer per dag.”

Kalfjes worden drie weken lang in eenlingboxen gehouden. Daarna gaan ze naar groepshokken in de deel, achter het woonhuis. “We hebben er veel controlemomenten”, aldus Holmer. - Foto: Jan Willem Schouten
Kalfjes worden drie weken lang in eenlingboxen gehouden. Daarna gaan ze naar groepshokken in de deel, achter het woonhuis. “We hebben er veel controlemomenten”, aldus Holmer. - Foto: Jan Willem Schouten

Vliegendruk in de hand houden

De navels van de kalfjes worden ontsmet met jodium, om infecties te voorkomen. Holmer doet aan vliegenbestrijding. “We spuiten madendood onder het stro en we werken met automatische spuitbusjes. Op warme zomerdagen blijft het lastig om de vliegendruk in de hand te houden.”

Na 3 weken in de eenlingboxen gaan de kalfjes naar de deel, waar ze in kleine groepjes op stro worden geplaatst. De ruimte is goed geïsoleerd, met prima ventilatiemogelijkheden. “We werken er volgens het all-in all-out-principe.” Na drie maanden gaan de kalveren naar een staldeel met roosters en ligboxen. De eerste 7 maanden staan ze niet in contact met het melkvee. “We willen niet achter de feiten aanlopen. Een goed begin is het halve werk.”

Het aantal doodgeboren of binnen 24 uur na afkalven gestorven kalveren is 5,8%. De KalfOk-score is 90 (gemiddeld over laatste 4 kwartalen).

Melkveehouderij Holmer

85 melk- en kalfkoeien
12.271 liter, rj
4,06% vet
3,44% eiwit


‘We besteden veel aandacht aan persoonlijke hygiëne’

Laarzen schoonmaken, ontsmetten en handen wassen. Dat doen ze op vof Lytse Lea voordat ze naar de kalveren gaan.

“De droogstand is in mijn ogen erg belangrijk. Met een goed en uitgebalanceerd rantsoen tijdens de droogstand gaat het afkalven gemakkelijker en zorg je voor een goede start van de kalfjes.” Wietse van der Woude besteedt veel aandacht aan een goede en hygiënische kalveropfok. “De kalfjes vormen de toekomst van ons bedrijf. We zijn continu bezig de opfok te verbeteren. Het is zonde als je er ets laat liggen.”

Veehouderij Lytse Lea in Hiaure (Fr.) heeft 210 melk- en kalfkoeien en zo’n 100 stuks jongvee op 106 hectare (waarvan 76 eigendom). Wietse van der Woude (39) runt de vof samen met zijn vader Piet en hun vrouwen Lobke en Wietke. - Mark Pasveer
Veehouderij Lytse Lea in Hiaure (Fr.) heeft 210 melk- en kalfkoeien en zo’n 100 stuks jongvee op 106 hectare (waarvan 76 eigendom). Wietse van der Woude (39) runt de vof samen met zijn vader Piet en hun vrouwen Lobke en Wietke. - Mark Pasveer

Biest met een sonde

Bij vof Lytse Lea ligt de focus binnen de kalveropfok met name op de eerste weken. Na het afkalven willen de veehouders zo snel mogelijk biest verstrekken. Kalfjes moeten binnen 4,5 uur na het afkalven 4 liter biest opnemen. “Biestopname moet zo snel als mogelijk gebeuren. Hoe sneller, hoe beter”, aldus Van der Woude, die de biest met een sonde verstrekt. “Het liefst doe ik dit al in het eerste uur na afkalven. Soms moet je ’s avonds even doorzetten. Je kan niet wachten tot de volgende dag. Dat gaat ten koste van de weerstand van het kalf.”

De zon is de beste ontsmetting

Vof Lytse Lea heeft zo’n 100 stuks jongvee. De dieren gaan meteen naar een apart en mechanisch geventileerd staldeel. De jongste dieren worden er een paar weken gehouden in eenlingboxen. Daarna verblijven ze tot een halfjaar leeftijd in verschillende groepen. Kalveren van een halfjaar oud gaan nu nog naar een opfokker. Van der Woude wil de jongveeopfok weer zelf doen. “We hebben er de ruimte voor en we willen onze gebouwen zo efficiënt mogelijk gebruiken.” Lege eenlingboxen staan voor de stal opgesteld. “De zon is de beste ontsmetting”, aldus Van der Woude.

Het groepshok voor de kalveren van 3,5 tot 6 maanden wordt schoongemaakt en ingericht. Van der Woude haalt spinnenwebben weg en strooit stro in. - Foto: Mark Pasveer
Het groepshok voor de kalveren van 3,5 tot 6 maanden wordt schoongemaakt en ingericht. Van der Woude haalt spinnenwebben weg en strooit stro in. - Foto: Mark Pasveer

Vaste looplijnen

Op het bedrijf wordt gewerkt met vaste looplijnen. De melkveehouders werken van klein (jong) naar groot (oud), om de risico’s op het verspreiden van infecties te minimaliseren. “We besteden veel aandacht aan persoonlijke hygiëne”, aldus Van der Woude. Voordat hij het aparte staldeel met de kalveren betreedt, maakt hij zijn laarzen schoon en loopt hij door een ontsmettingsbak. Zijn handen heeft hij dan al gewassen.

Gezonde kalveren zorgen ook voor meer werkplezier

De ziektedruk op het bedrijf is over het algemeen laag, zegt Van der Woude. “De uitval is beperkt. Tijdens de droogstand en in de eerste weken na het afkalven zitten we er kort op. Dat is een stukje preventie. Uiteindelijk heb je er dan minder werk van. Gezonde kalveren zijn niet alleen goed voor de toekomst van ons bedrijf, ze zorgen ook voor meer werkplezier.”

Melkveehouderij vof Lytse Lea

210 melk- en kalfkoeien
11.800 liter, rjg
4,20% ve
3,54% eiwit

Of registreer je om te kunnen reageren.