Rundveehouderij

Achtergrond 8 reacties

Onzekerheid over stikstof maakt fosfaatrechtenhandel stroef

De gelijkenissen tussen de handel in fosfaatrechten van dit jaar en vorig jaar zijn ver te zoeken. Met name in de tweede helft van het jaar speelt de onzekerheid omtrent het stikstofbeleid hierin een belangrijke rol.

De handel in fosfaatrechten loopt dit jaar behoorlijk stroef. De onzekerheid over het stikstofbeleid heeft er zelfs voor gezorgd dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) de afwikkeling van fosfaatrechtentransacties heeft stilgelegd.

Op dit moment is er vooral veel vraag naar leaserechten, het aanbod is echter beperkt. Dat kan voor problemen zorgen bij melkveehouders die het kopen of leasen van fosfaatrechten hebben uitgesteld. - Foto: Koos Groenewold
Op dit moment is er vooral veel vraag naar leaserechten, het aanbod is echter beperkt. Dat kan voor problemen zorgen bij melkveehouders die het kopen of leasen van fosfaatrechten hebben uitgesteld. - Foto: Koos Groenewold

Dat de afwikkeling van de transacties bij RVO.nl stil ligt, betekent overigens niet dat er geen handel plaatsvindt op dit moment. Als de transacties voor 31 december zijn ingediend bij RVO.nl, zit het volgens handelaren goed. De kans bestaat dan wel dat de transactie pas in februari wordt afgehandeld bij RVO.nl.

Handelaren zien vooral veel vraag naar leaserechten, maar het aanbod is heel erg krap. Dat kan volgens hen voor problemen zorgen bij melkveehouders die dit jaar hebben afgewacht en het bijkopen of -leasen van fosfaatrechten hebben uitgesteld. Deze groep veehouders krabt zich nu wel even achter de oren.

Deze melkveehouders krijgen nu de deksel op de neus en moeten nu welhaast rechten kopen. Dat vergt echter een veel grotere investering dan het leasen van rechten. Dat scheelt al snel € 100 per netto kilo fosfaat.

Prijs fosfaatrechten ver onder notering van een jaar geleden

De prijsontwikkeling van de fosfaatrechten toont dit jaar maar weinig overeenkomsten met vorig jaar. Sowieso lag de prijs het hele jaar onder het niveau van een jaar geleden. Alleen in februari schurkte de prijs eventjes tegen het niveau van 2018 aan, maar daarna is het prijsverschil eigenlijk alleen maar groter geworden. Begin oktober was het verschil groot, toen lag de prijs op het dieptepunt van dit jaar (€ 123 per netto kilo), terwijl fosfaatrechten in die periode een jaar eerder juist de prijspiek bereikten: € 276 per netto-kilo.

In de afgelopen periode is de prijs, met af en toe een sprongetje omhoog, naar beneden gegaan. Het aanbod aan fosfaatrechten is er wel, maar kopers zijn in een dalende markt altijd afwachtend met het kopen. Want waarom kopen voor een bepaalde prijs als diezelfde prijs een week later een stuk lager ligt? Dat heeft er in de voorbije weken voor gezorgd dat de kans op de hogere prijzen heel erg klein is en blijft. Op online platformen werden af en toe wel trucs uitgehaald om wat reuring in de markt te krijgen, maar over het algemeen bleef de tendens toch licht dalend.

20% afroming om snel onder sectorplafond te komen

Waar vorig jaar af en toe flinke partijen fosfaatrechten werden verhandeld, beperkt de handel zich dit jaar vooral tot relatief kleine partijen. De grote partijen die zijn verhandeld, zijn voornamelijk in de eerste helft van het jaar van eigenaar gewisseld. De afgelopen periode gaat het vooral om kleinere partijen die worden gekocht. Dat heeft deels te maken met het aanbod, want dat bestaat ook vaak uit porties die over het algemeen wat kleiner zijn. Daarnaast speelt ook de verhoging van het afromingspercentage naar 20 een grote rol in het feit dat minder wordt gehandeld.

Sinds juni is het afromingspercentage in de handel met fosfaatrechten 20, om het aantal fosfaatrechten in de markt sneller onder het sectorplafond van 84,5 miljoen kilo fosfaat te krijgen. Vlak voor de verhoging van het afromingspercentage werd nog veel gehandeld, maar daarna is het aanmerkelijk rustiger.

Vooral het verleasen van fosfaatrechten is door de afromingspercentageverhoging veel minder interessant geworden

Afgelopen week vertelde landbouwminister Carola Schouten tijdens een debat in de Tweede Kamer dat er tot 1 november 105.000 kilo aan fosfaatrechten zijn afgeroomd, waarmee het doel nog lang niet bereikt is. Vorig jaar zijn ruim 422.000 fosfaatrechten afgeroomd, mede omdat veel bedrijven in het eerste jaar van het fosfaatrechtenstelsel het aantal fosfaatrechten in overeenstemming moest brengen met de veestapel.

Vooral het verleasen van fosfaatrechten is door de afromingspercentageverhoging veel minder interessant geworden. Vorig jaar verleasden melkveehouders die nog fosfaatrechten over hadden een partij rechten en ze kochten de afroming terug in 0%-rechten. Deze 0%-rechten worden gekocht, maar zijn pas het volgende jaar inzetbaar. Onderaan de streep hielden ze dan ook nog een bedrag over. Dat is bij een afroming van 20% veel minder het geval. In de eerste plaats moeten meer 0%-rechten worden teruggekocht, terwijl door het lage prijsniveau van de leaserechten het verleasen ook nog eens minder opleverde.

‘Iedereen is gebaat bij duidelijkheid over stikstofrechten’

Addy Ruitenbeek van Struikhoeve Advies in Harskamp volgt de ontwikkelingen over stikstof op de voet. Met zijn adviesbureau begeleidt hij stoppende agrarisch ondernemers.

Hij timmert aan de weg met zijn platform stikstofmarkt.nl. “Het is misschien wat ambitieus om te zeggen dat ik de Funda voor stikstofrechten wil worden, maar op dit platform wil ik proberen om kopers en verkopers bij elkaar te brengen, zoals we dat ook doen bij sloopmeters.nl”, zegt Ruitenbeek. Het platform past goed bij de werkzaamheden van Ruitenbeek. “Met de mogelijk verkoopbare stikstofrechten komt er weer een nieuw hoofdstuk bij.”

Addy Ruitenbeek
Addy Ruitenbeek

Diverse mogelijkheden voor varkenshouders die willen stoppen

Vooral voor stoppende varkenshouders zijn er, zeker als stikstofrechten verkoopbaar worden, meerdere mogelijkheden. “Voor varkenshouders die willen stoppen, zijn er nu drie mogelijkheden”, legt Ruitenbeek uit. “De eerste mogelijkheid is voor varkenshouders dichtbij een Natura 2000-gebied. Provincies hebben geld gekregen om de meest vervuilende bedrijven op te kopen.” Ruitenbeek verwacht hier echter niet al te veel van. “Het budget dat hiervoor beschikbaar is gesteld, is niet groot genoeg.”

In de tweede plaats kunnen ze zich aanmelden voor de saneringsregeling die vanuit de overheid wordt gefaciliteerd. Ruitenbeek verwacht dat er varkenshouders zijn die hieraan deel willen nemen, maar nog even de discussie over stikstofrechten afwachten. Ruitenbeek adviseert varkenshouders die overwegen te stoppen, om zich sowieso aan te melden voor de saneringsregeling. “Een aanmelding betekent nog niet dat je ook definitief deelneemt”, aldus Ruitenbeek. “Mocht er tussentijds meer duidelijkheid komen over de stikstofrechten en de prijzen daarvan, dan kan een ondernemer altijd nog zijn aanmelding intrekken.” Mocht een ondernemer wel definitief deelnemen, dan raakt hij zijn stikstofrechten kwijt aan de overheid. “Varkenshouders kunnen hun stikstofrechten dan niet meer los verkopen. De overheid neemt die rechten dan in.”

Dat er nog altijd geen duidelijkheid komt vanuit de overheid is vervelend

Door af te wachten hoe de markt voor stikstofrechten eruit komt te zien, houden varkenshouders de mogelijkheid open om hun stikstofrechten los te verkopen (en dus niet in combinatie met de saneringsregeling). “Veel zal afhangen van de prijs van de rechten in de afweging om dit wel of niet te doen”, vertelt Ruitenbeek.

Het is volgens hem dan ook erg belangrijk dat er snel duidelijkheid komt. Dat is niet alleen in het belang van de varkenshouders, maar ook van andere sectoren. “Je merkt toch dat ondernemers in onzekerheid zitten. Ook de ondernemers die gewoon doorgaan met hun bedrijf”, aldus Ruitenbeek. “Ze willen weten waar ze aan toe zijn. Dat er nog altijd geen duidelijkheid komt vanuit de overheid is vervelend. Iedereen is gebaat bij duidelijkheid.” Het is tijd dat de spelregels voor de handel in stikstofrechten bekend worden.

Stikstofrechtenmarkt vooralsnog niet duidelijk in kaart te brengen

Hoe de markt er voor stikstofrechten uit gaat zien, durft Ruitenbeek niet te zeggen. “Een vergelijking met de handel in fosfaatrechten kan tot op zekere hoogte wel worden gemaakt”, geeft hij toe. “Voor stikstofrechten zijn echter ook spelers buiten de agrarische wereld in de markt. Het blijft natuurlijk gissen wat dit met de prijs gaat doen. Ik hoop niet dat de prijzen hierdoor heel erg hoog worden, waardoor het voor boerenbedrijven die willen uitbreiden een te zware last wordt.” Bovendien vormt het stikfstofbeleid een extra hindernis bij agrarische bedrijfsovernames.

Naast het feit dat er meer sectoren, ook van buiten de landbouw, zullen vragen naar stikstofrechten, verschilt ook de waarde van de stikstofrechten. “Stikstofrechten van bedrijven die dichtbij een natuurgebied liggen, zijn waarschijnlijk meer waard dan rechten die verder van zo’n gebied afliggen”, aldus Ruitenbeek. Hij verwacht dat bedrijven die in de buurt van zo’n natuurgebied ook niet zo maar rechten kunnen bijkopen. “Dan moeten het wel rechten zijn die al in de buurt van dit gebied liggen.”

Wat de overheid gaat doen met de stikstofrechten die bij extern salderen uit de markt worden gehaald, weet ook Ruitenbeek niet. “Ik kan me heel goed voorstellen dat een deel van die rechten wordt gebruikt om projecten vanuit de overheid mogelijk te maken”, stelt hij. “Dan denk ik aan de aanleg van rijkswegen, spoorwegen of grote bouwprojecten.”

Handel stikstofrechten blijft moeilijk zonder duidelijke overheidsregels

Waar fosfaatrechten gewoon een-op-een kunnen worden verhandeld tussen melkveehouders, gaat die vlieger bij stikstofrechten niet op. Dat heeft vooral te maken met de herkomst van de stikstofrechten. Rechten die van bedrijven komen die dichter bij een natuurgebied liggen, zijn om die reden meer waard dan rechten van agrarische bedrijven die niet in de buurt van een natuurgebied liggen. Daarnaast is het ook maatwerk.

“Iedere agrarisch ondernemer kan zijn stikstofuitstoot (emissie) uitrekenen, afhankelijk van de vergunde situatie en dieraantallen”, legt Eric Peters, adviseur productierechten bij agrarisch advies- en bemiddelingsbureau Farmel, uit. “De depositie op een natuurgebied is echter voor ieder bedrijf verschillend.” Vooral dat laatste maakt de markt voor stikstofrechten heel erg ingewikkeld, meent Peters.

Hij ziet dat er wel wat wordt geïnformeerd. Zowel potentiële kopers als verkopers melden zich bij Farmel om te horen wat er mogelijk is. “Tot op heden is er nog niet zoveel mogelijk”, vertelt Peters. “Zo lang er vanuit de overheid geen concrete plannen op tafel liggen, blijf het heel lastig in te schatten hoe de markt voor stikstofrechten zich gaat ontwikkelen.”

Het zijn ook de grotere bouwbedrijven en projectontwikkelaars die rechten willen kopen

Bemiddelaars en handelaren die zich tot nu toe vooral op fosfaatrechten richten, waaronder Farmel, merken op dat het nu lastig is om in te schatten met welke prijzen melkveehouders rekening kunnen houden voor stikstofrechten. Pas als er echt volledige duidelijkheid komt vanuit de overheid, valt ook meer te zeggen over de marktprijzen van stikstof- of ammoniakrechten.

Op internet zijn wel wat partijen te vinden waar een prijs wordt genoemd, maar het is dus de vraag of dat ook daadwerkelijk een reële marktprijs is. “Omdat er op dit moment niets duidelijk is over de verhouding tussen vraag en aanbod, kan je geen prijs noemen. Dat was bij de invoering van fosfaatrechten ook zo”, aldus Peters.

Het lijkt duidelijk dat het verkopen van rechten financieel het meest aantrekkelijk wordt

Hoewel dus nog geen prijzen worden genoemd, is er al wel aanbod aan stikstofrechten te vinden op internet. Op verschillende websites worden partijen aangeboden, maar prijzen worden hierbij niet vermeld. Handelaren merken wel dat er aan de andere kant van de markt ook partijen zijn die al voorzichtig informeren of ze stikstofrechten kunnen kopen. “Dat zijn niet alleen bedrijven uit de agrarische sector”, vertelt Peters. “Het zijn ook de grotere bouwbedrijven en projectontwikkelaars die rechten willen kopen. Ze hebben in ieder geval hun interesse kenbaar gemaakt.”

Al is er nog geen duidelijkheid over de spelregels in de handel met stikstofrechten, het lijkt al wel duidelijk dat het verkopen van rechten financieel het meest aantrekkelijk wordt. Anders gezegd, hoe groter de stikstofdepositie op een natuurgebied, hoe meer de rechten waard zullen zijn.

Laatste reacties

  • Geweldig niveau deze bijdrage
    vr gr René

  • Idd, het lijkt wel of de auteur per regel betaald wordt! Wat een niveau
    Er is aanbod van lease genoeg en er hangt genoeg boven de markt maar het is niet interessant om te verleasen!!
    De afroming terugkopen lukt niet voor deze prijs.
    Er is domweg geen vraag wegens te weinig vee en voer

  • Mtswie

    Ende handelaren houden de prijs zelf hoog ze hebben partijen opgekocht voor 120 euro. Willen ze hier wat aan verdienen hebben ze dit geld wel nodig. Normaal is veel aanbod weinig vraag prijs omlaag.

  • ,

    Auteur wordt waarschijnlijk per regel betaald door de "bemiddelaars" om hun hachje te redden.

  • deB.


    Het geld is er niet, dom dom stuk als je daar omheen loopt te kletsen!

    2 droge zomers, land kapot, voer op, belabberde melkprijs....en dan is het klaar. Of wonen we allemaal in het groeizame westen

  • Attie

    We zijn er klaar voor met 'stikstofmarkt.nl'
    Wie wordt hier beter van..??

  • lelyfarm

    zou de F-rechten de 100 euro grens aan tikken dit jaar?

  • Attie

    Denk eerste kwartaal 20

Laad alle reacties (4)

Of registreer je om te kunnen reageren.