Rundveehouderij

Achtergrond

Fotograaf brengt leven moderne koe in beeld

Documentaire-fotograaf Hans van der Meer (63) is 2 keer per jaar melkveehouder, als hij op de boerderij van een vriend verblijft. In de fototentoonstelling ‘De koe, het grazen voorbij’ geeft hij een indringend beeld van het leven van de moderne koe in Nederland.

Een kalf op de wereld helpen of het robotmelken in goede banen leiden: fotograaf Hans van der Meer draait er zijn hand niet voor om. Hij komt al bijna 20 jaar 2 keer per jaar op de melkveehouderij van zijn vriend Jaap.

Hij zag talloze keren hoe een kalf ter wereld kwam, stond bij een keizersnede ook wel eens met de baarmoeder in zijn handen als de veearts hem dat vroeg. Zo’n geboorte vindt hij een wonder, hij voelt er een soort ontzag voor. Maar tegelijk doet hij er niet sentimenteel over.

Dilemma’s moderne melkveehouderij

Van der Meer beseft heel goed met welke dilemma’s de moderne melkveehouderij te maken heeft als hij bijvoorbeeld een pasgeboren kalfje bij de koe weghaalt. En hij realiseert ook hoe weinig de gemiddelde burger eigenlijk weet van hoe het er aan toegaat op de boerderij.

Kinderen kijken op tv naar ‘Freek in het wild’, het populaire programma van bioloog Freek Vonk. Ze weten hoe ze een slang moeten vasthouden zonder dat ze gebeten worden. Maar dat een melkkoe elk jaar een kalf moet krijgen om melk te blijven geven, dat weten die kinderen vaak niet. En veel van hun ouders evenmin. Terwijl die wel een sterke mening kunnen hebben, over dat koeien in de wei horen bijvoorbeeld. Dat bevreemdt hem.

Hans van der Meer: “De koeien stellen ons eigenlijk een vraag: wat doen jullie met zijn allen dat wij moeten leven zoals wij leven?" - Foto: Lex Salverda
Hans van der Meer: “De koeien stellen ons eigenlijk een vraag: wat doen jullie met zijn allen dat wij moeten leven zoals wij leven?" - Foto: Lex Salverda

Melkrobots, cowfitters en eicelwinning

In de fototentoonstelling De koe, het grazen voorbij geeft Van der Meer een indringend beeld van de moderne leefwereld van de hedendaagse melkkoe in Nederland, inclusief melkrobots, cowfitters, eicelwinning, robotvoeren, sensoren.

Hij woont al decennia in Amsterdam. Hij fotografeerde onder ander series huizen, fietsenrekken, plantenbakken, voetbalvelden. Als documentaire-fotograaf heeft hij een fascinatie voor waarom iets is zoals het is en waarom we dingen doen zoals we ze doen. Hij ziet zichzelf als een socioloog en antropoloog die via foto’s onderzoek doet naar wie we zijn, wat we doen en waarom we dat zo doen.

Koeien kijken je recht aan

De koeien kijken je op veel foto’s letterlijk recht aan. Een bewuste keuze. “Die dieren stellen ons zo eigenlijk een vraag: wat doen jullie met zijn allen dat wij moeten leven zoals wij leven? Ik probeer dat op een vrij droge, wat afstandelijke manier te laten zien. Dat biedt de toeschouwer ruimte om over die vraag, over dat thema zelf een mening te vormen.”

Aanleiding voor de tentoonstelling is de opdracht die Van der Meer in 2015 kreeg van het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam om met de zwart-witfoto’s uit het boek Rundvee van Cas Oorthuys uit 1948 in het achterhoofd de huidige stand van zaken in de Nederlandse melkveehouderij te fotograferen.

Het boek van Oorthuys is een prachtig document van hoe Nederland het vertrouwen als zuivelland moest herwinnen, zegt Van der Meer. En van het begin van de mechanisatie, kunstmest, ruilverkaveling en nu, zeventig jaar later, tot discussies over het fosfaatplafond, weidegang, melkquotum.

Niet één oplossing voor hele sector

De fotograaf snapt heel goed dat grootschalig werken efficiënt is en kostentechnisch interessant voor veel melkveehouders. Maar hij begrijpt ook de burger die graag koeien in de wei ziet, gezond wil eten en van het landschap wil genieten. Hij heeft veel gesprekken gehad met boeren en ziet niet één oplossing voor de hele sector.

“We lopen tegen de grenzen aan van wat ons land aankan. Iedere boer is anders, zij werken op verschillende grondsoorten, zij hebben verschillende ambities. Ik denk dat er plaats is voor zowel grote als kleine bedrijven, voor produceren voor de bulk en voor de nichemarkten. Je moet per plek, per situatie kijken wat passend is. En ja, de consument zal meer moeten willen betalen als de hele melkveesector duurzamer en minder intensief moet produceren.”

Fototentoonstelling ’De koe, het grazen voorbij’, tot en met 28 oktober in het Stedelijk Museum Alkmaar. Tegelijk is ook zijn boek Het moet anders – De veranderende wereld van de Nederlandse koe uitgekomen.

Of registreer je om te kunnen reageren.