Rundveehouderij

Achtergrond 1 reactie

Natuurlijke veerkracht als uitgangspunt

Resilient thinking is een manier om systemen te benaderen. Een systeem kan in deze optiek een koe, bedrijf of de hele sector zijn.

De weerstand van koeien heeft per dier een bepaald evenwicht. Dit evenwicht wordt beïnvloed door factoren als voeding, beschikbaarheid van water, ruimte en management. Als er veranderingen optreden, wordt het evenwicht verstoord. Het dier moet zich zodanig aanpassen, dat het evenwicht opnieuw tot stand komt. Dat wordt ook resilience (veerkracht) genoemd (zie kader onderaan dit artikel).

Zo zal bijvoorbeeld een lichte overbezetting invloed hebben op het functioneren van een dier. Voor een ranghoge koe zal deze factor minder van invloed zijn op het verstoren van het evenwicht of de natuurlijke veerkracht, dan bijvoorbeeld voor een vers afgekalfde vaars. De ranghoge koe is eerder in een stabiele situatie dan de vers afgekalfde vaars. Die vaars heeft niet alleen met overbezetting te maken, maar ook met nieuwe koppelgenoten, het feit dat ze haar kalf kwijt is en dat ze ineens gemolken wordt en een flinke hormonale verandering in haar lichaam. Deze vaars is uit balans door meerdere verstoringen, en zal daardoor ook meer vatbaar zijn voor bijvoorbeeld aandoeningen als mastitis.

Deze vaars mag al 'proefdraaien' in de melkstal. Het zorgt ervoor dat de overgangen voor het dier zoveel mogelijk worden gespreid. - Foto's: Henk Riswick
Deze vaars mag al 'proefdraaien' in de melkstal. Het zorgt ervoor dat de overgangen voor het dier zoveel mogelijk worden gespreid. - Foto's: Henk Riswick

Grenzen aan adaptief vermogen

Er zijn natuurlijk grenzen aan het adaptief vermogen van het dier. De veehouder moet zorgen voor de juiste omgeving voor het dier. Eigenlijk komt het erop neer om de goede dingen goed te doen. Dus geen overbezetting, geen grote veranderingen tegelijk doorvoeren en zorgen voor de juiste voeding. Een voorspellende risico-inventarisatie als KoeKompas kan dat ondersteunen.

Toch zijn de reacties van dieren verschillend. Als je twee vaarzen in een koppel introduceert onder gelijke omstandigheden, kan het zijn dat het ene dier zich veel sneller aanpast dan het andere. Er zit dus ook verschil in de resilience of weerbaarheid tussen dieren. Het ene dier is sneller of meer uit balans gebracht dan het andere, en de natuurlijke weerstand komt bij het ene dier eerder onder druk dan bij het andere.

Transitieperiode

De transitieperiode, ofwel droogstand, afkalven en de eerste periode na afkalven, brengt veel veranderingen met zich mee. Onderzoek van Wageningen Livestock Research en de Veterinaire Kenniscoöperatie Veerkracht richt zich nu op het voorspellen van risicokoeien vóór de transitieperiode. Het eerste onderzoek, op één bedrijf onder twintig koeien gedurende acht weken, heeft al een paar resultaten opgeleverd.

Bij de dieren werd dagelijks klinisch onderzoek uitgevoerd. Om de twee dagen werd een bloedmonster genomen en werd zes keer het KoeKompas uitgevoerd. Daaruit bleek in grote lijnen dat koeien met veel activiteit in de droogstand minder kans op problemen hebben na afkalven. Datzelfde geldt voor koeien die een sterk dag- en nachtritme vertonen. Ook ligtijd en aantal stappen speelt een rol.

Deze stal voldoet aan veel voorwaarden. Ligplaatsen genoeg, genoeg voer aan het voerhek, vrij beschikbaar water en meer dan voldoende loopruimte.
Deze stal voldoet aan veel voorwaarden. Ligplaatsen genoeg, genoeg voer aan het voerhek, vrij beschikbaar water en meer dan voldoende loopruimte.

Vervolgonderzoek

In vervolgonderzoek gaat de Veterinaire Kenniscoöperatie Veerkracht 250 koeien op vier à vijf bedrijven voor een periode van anderhalf jaar volgen. Daarbij is het vaststellen van de resilience van de verschillende dieren geen doel op zich, maar ligt de nadruk op het zoeken naar de manieren waarop veehouders de factoren zo kunnen beïnvloeden, dat ze de weerbaarheid van de koeien kunnen verbeteren dan wel in stand houden.

Wat is resilience?
Resilience is de mate waarin een systeem kan omgaan met veranderingen zonder uit evenwicht te raken. Het wordt ook wel omschreven als de natuurlijke veerkracht van een systeem. Als de koe als systeem wordt benaderd, geeft dat ook een heel andere kijk op de behandeling van dieren.
Resilience kan worden vergeleken met een balletje in een kom. Invloeden van buitenaf laten de kom bewegen. Het balletje moet in de kom blijven. Naarmate er meer invloeden van buitenaf zijn en de kom meer schommelt zal het balletje sneller uit de kom vallen. Ook geeft de ene invloed van buitenaf meer beweging dan de ander.

Ook geschikt voor bedrijf en sector

Het zou voor veehouders ook goed zijn om via de denkwijze van resilience naar de weerbaarheid van het bedrijf te kijken. Denk aan kritische factoren als de hoeveelheid vreemd vermogen, de factor arbeid, de stal en de verkaveling. Een lage melkprijs zal op bedrijven met een hoge financiering sneller een negatief effect hebben, dan op bedrijven die nagenoeg geheel eigendom zijn.

Beleidsmakers en sectordeskundigen kunnen op deze manier naar de hele sector kijken. Wat betekent een verandering in de haven van Rotterdam voor de import en export van producten? Wat betekenen vrije handelsverdragen voor de sector, of welke invloed heeft de wereldmelkproductie op de balans van de verwerkende bedrijven en daarmee ook op de primaire bedrijven?

Door risico’s in kaart te brengen en zich daarop voor te bereiden, kan een bedrijf of een sector beter voorbereid omgaan met deze factoren van buitenaf en dus makkelijker overleven.

Eén reactie

  • ...............

    Waarom heb ik nu al het gevoel dat hier weer een wetje of een verplichting uit voort komt.

Of registreer je om te kunnen reageren.