Rundveehouderij

Achtergrond 30 reacties

Kleine melkveehouder boert prima

Een bedrijf met 60 tot 80 koeien levert niet minder inkomen op dan bedrijf met dubbele aantal koeien.

Bij alle aandacht voor schaalvergroting zou je het niet meer verwachten, maar een melkveebedrijf met 60 tot 80 melkkoeien levert niet minder inkomen op dan een bedrijf met het dubbele aantal koeien. Gemiddeld doen ze het net zo goed, maar binnen deze groep springen de bedrijven die vijf, vijf en een half of zes ton melk per man produceren er uit met de beste cijfers.

De omvang van een melkveebedrijf, zegt dan ook niet alles, de hoeveelheid melk per aanwezige arbeidskracht is veel bepalender voor wat er onder de streep overblijft, zo legt relatiemanager Rick Hoksbergen van Alfa Accountants uit. “Haal je met zestig melkkoeien in je eentje zes ton melk, dan is het een volwaardig bedrijf. Geven die koeien 7.000 kilo melk per jaar, dan produceer je met dezelfde vaste kosten drieënhalve ton melk. Dat kan eigenlijk alleen nog als je er een baan naast hebt en die bedrijven zijn er ook.”

Melk per arbeidskracht

Als de relatief kleine bedrijven vijf tot zes ton melk per man kunnen produceren, zou je verwachten dat grotere bedrijven door mechanisatie, automatisering en modernere stallen makkelijk naar zeven tot negen ton per man gaan. Toch zie je dat in de cijfers van boekjaar 2015/2016 maar een beetje terug. Middelgrote bedrijven met gemiddeld 140 koeien melken per arbeidskracht een productie van vijf tot zesenhalve ton bij elkaar. Het gemiddelde is 630.000 kilogram. Pas op de bedrijven met 240 melkkoeien gemiddeld zie je de melkplas per arbeidskracht stijgen naar nog net geen acht ton.

Hoksbergen heeft uit het klantenbestand de kleine, middelgrote en grote bedrijven naast elkaar gezet in onderstaande tabel. Eerst kijken we hoe het zit met de saldo’s per koe. Dat is de opbrengst van melk en omzet en aanwas minus de directe kosten, zoals voer, dierenarts en fokkerij. Daarin doen de kleine bedrijven in elk geval niet onder voor de grotere met € 1.940 per koe, net als de middelgrote bedrijven. De grote bedrijven halen met € 1.750 per koe zelfs een lager saldo. Dat hangt samen met het feit dat ze intensiever zijn: meer koeien per man, maar ook meer melk per hectare en dus meer voeraankopen. Kortom: in de directe kosten die in het saldo een rol spelen zit geen duidelijk schaalvoordeel.

Kleine bedrijven hebben een fractioneel lagere kritische kostprijs dan de grote. Ze hebben het hoogste saldo bij het melkvee, maar door het kleinere aantal koeien per volwaardige arbeidskracht (VAK) niet het hoogste resultaat per VAK.
Kleine bedrijven hebben een fractioneel lagere kritische kostprijs dan de grote. Ze hebben het hoogste saldo bij het melkvee, maar door het kleinere aantal koeien per volwaardige arbeidskracht (VAK) niet het hoogste resultaat per VAK.

Weinig schaalvoordeel

Dan zijn er de zogenoemde niet-toegerekende kosten. Daaronder valt de post bewerkingskosten met onder andere loonwerk, eigen mechanisatie, betaalde arbeid en onderhoud, maar ook de algemene kosten, zoals verzekeringen, accountant en advies. Dit zijn kosten die stijgen bij meer koeien, maar door een ‘uitsmeereffect’ per koe lager uitkomen. De groep kleine bedrijven zit op € 920 per koe, middelgrote op € 900 en de grote bedrijven doen het hier met € 830 per koe wel echt beter. Ze compenseren het lagere saldo per koe echter maar gedeeltelijk.

Trekken we deze niet-toegerekende kosten van het saldo af, dan resteert een bedrag dat beschikbaar is voor de vaste lasten. Hieruit moeten nog de pacht/huur, rente en aflossing worden betaald. Wat dan resteert is geld in de portemonnee voor ‘privé’, oftewel de beloning voor de boer en zijn gezin. Gemiddeld kwam dit gezinsinkomen in het laatste boekjaar op zo’n € 32.000 per arbeidskracht. De uitgaven waren meestal hoger, vooral omdat er ook belastingen uit deze post worden betaald. Melkveehouders hebben dan ook een liquiditeitstekort van gemiddeld € 10.000.

Kosten vreemde arbeid

Als schaalvergroting in de melkveehouderij echt lonend was, zouden grotere veehouders meer inkomen moeten hebben, maar dat was in 2015/16 niet het geval. Tegenover het bescheiden voordeel van lagere bewerkingskosten per koe en per liter staan nu nog de hogere lasten van rente en aflossing voor recent gedane investeringen in groei. Zodra betaalde arbeid wordt ingehuurd gaat dit ten koste van eigen inkomen. “Een betaalde medewerker kost € 35.000 tot € 40.000 per jaar. Bij een resultaat van gemiddeld € 32.000 per man leg je daar dus geld op toe”, zegt Hoksbergen. Dat het in betere melkprijsjaren de andere kant op werkt is waar, maar hij maakt er een wegwuifgebaar bij. “In deze cijfers zit een gemiddelde melkprijs van 33 cent. Over de middellange termijn calculeren we met 34 cent. Dat doet niet zoveel.”

Niet meer inkomen, wel socialer

Melkveehouders hebben afgelopen jaren meer dan gemiddeld ingezet op groei en soms met flinke sprongen. De noodzaak om ligboxenstallen uit de jaren 80 van de vorige eeuw te vervangen was een drijvende kracht en bij nieuwbouw is het nodig de investeringslasten te spreiden over meer liters melk. Is er een opvolger, dan is groei de weg om zijn/haar arbeid te benutten.

Maar de kansen van een vrije markt zonder quotum vormden ook een veelbesproken drijfveer. Groeien zou armslag geven om de zogenoemde ‘kritieke melkprijs’ omlaag te brengen. Dat is de melkprijs die minimaal nodig is om alle uitgaven te dekken: alle rekeningen, maar ook de rente, aflossing en privé-uitgaven.

De cijfers van Alfa laten echter zien dat die kritieke melkprijs in alle drie grootteklassen nagenoeg gelijk ligt. De kritieke melkprijs loopt zelfs iets op van 32,4 op de kleine, naar 32,6 cent op de grote bedrijven. Wellicht dat grotere bedrijven op den duur een lagere kritieke melkprijs realiseren als er enkele jaren is afgelost en de nog vrije stalruimte kan worden opgevuld.

Aan de andere kant zorgt de fosfaatwetgeving er weer voor dat die groei toch weer geld kost. En naast de hogere arbeidskosten hebben grote bedrijven hogere kosten voor aankoop van voer, mestafvoer en loonwerk.

‘Met groeien krijg je geen hoger inkomen’

Is groeien dan alleen maar riskant en niet eens lonend? Hoksbergen: “Je krijgt er geen hoger inkomen mee, zo nuchter moeten we zijn. Maar geleidelijke groei blijft nodig om de productie per man te laten toenemen, zowel op grote als kleine bedrijven. En sociaal gezien passen anderhalfmans- en tweemansbedrijven beter bij de huidige maatschappelijke opvattingen. Dan hoef je niet meer veertien keer per week te melken. Kun je makkelijker weg en zit je dus minder aan je bedrijf vast dan op een eenmansbedrijf.”

Naam: Willian Potman (49).
Woonplaats: Markelo (Ov.). 
Bedrijf: met zijn vrouw Truus 90 Fleckvieh-koeien, zonder jongvee op 18 hectare grasland en 4 hectare snijmaïs. Jaarlijks koopt hij 10 hectare snijmaïs aan. Foto: Koos Groenewold
Naam: Willian Potman (49).
Woonplaats: Markelo (Ov.). 
Bedrijf: met zijn vrouw Truus 90 Fleckvieh-koeien, zonder jongvee op 18 hectare grasland en 4 hectare snijmaïs. Jaarlijks koopt hij 10 hectare snijmaïs aan. Foto: Koos Groenewold

‘Goed rond te komen van 90 melkkoeien’

Hij nam in 2011 een nieuwe stal in gebruik met plek voor 80 melkkoeien. Groei naar 100 melkkoeien zit er nu niet meer in, maar Willian Potman is ook tevreden met de 90 waar hij dit jaar op uitkomt. In de oude stal is ruimte voor 45 melkkoeien. In beide stallen melkt een Lely A4-melkrobot. In de oude stal is dat een tweedehands.

“Waarom toch al die nadruk op groeien? Ik hoor wel eens dat boeren op een twee keer zo groot bedrijf het wel drukker hebben maar minder verdienen.”

Naast zijn melkveebedrijf klust Potman bij als kelner in café en zalencentrum De Haverkamp en als invalchauffeur bij ABZ Diervoeding. In het dorps- en verenigingsleven laat hij zich niet onbetuigd. “Boeren is mooi, maar ik doe er ook graag iets naast.”

Wie dan verwacht dat hij met zijn 90 Fleckvieh-koeien op de makkelijke toer melkt, heeft het mis. De jaarproductie is bijna 800.000 kilo melk. Qua arbeid en kosten heeft hij duidelijke keuzes gemaakt. Zo fokt hij geen jongvee aan, maar koopt vaarzen. Momenteel meestal Holstein-Friesian (HF). De fokkerij is een geringe kostenpost met Belgisch Blauwe sperma van € 5 per rietje. Het landwerk besteedt hij uit aan de loonwerker.

Potman heeft wel wat geluk gehad met het moment van investeren in de stal, die € 4800 per koeplaats kostte. Hij heeft kunnen profiteren van de gunstige melkprijsjaren 2013 en 2014 . De afgelopen twee jaren met slechte melkprijzen kwam hij moeiteloos door. “Ik heb geen boekhoudcijfers paraat. Maar de rekeningen zijn betaald en de liquiditeit is goed.” Is dat dan dankzij zijn bijverdiensten? “Dat geeft een beetje extra armslag. Maar zonder bijbanen zou ik nog steeds een volwaardig inkomen hebben.”

Laatste reacties

  • kleine boer

    Leuk artikel.

  • farmerbn

    In NL moet je niet groeien om meer te verdienen maar om boer te blijven. Dus steeds meer werk voor hetzelfde geld.

  • oorspronkelijk

    net als een robot is automatisering arbeidsverlichting c.q.schaalvoordeel
    80/90 koeien boxen krabben strooien gespreid is niet zwaar
    met loader lichter maar veel voor en nawerk
    met minder opvolgers is dit een gezinsbedrijf bij arbeidspiek is dit binnen de familie op te lossen
    vreemde arbeid als volgens cao gewerkt wordt heb je 2man nodig voor 80/90 koeien.probleem is overname de marge wordt door extra financiering te klein.

  • xw

    farmerbn, geef eens nadere uitleg met goede argumenten of vaststaande feiten ?

  • Farmer4life2

    Kleinere bedrijven hebben vooral last van het feit als de stal op is, het land van de buurman is te koop of een bedrijfsovername.

    Op elk bedrijf is balans belangrijk. Meer koeien wordt in deze tabel uitgerekend met aankoop voer en afvoer mest. Het is een vast gegeven dat voer aankoop, mest afvoer en arbeid inhuren voor de extra koeien hier in Nederland niet rendabel is.
    Er zijn genoeg bedrijven die 300 koeien hebben en 120 ha grond.

    Ik verwacht dat vooral in de intensieve gebieden waar de balans zoek is, een sanering gaat plaatsvinden.

    Rustig doorgroeien in balans is wel lonend om extra productief te worden...

  • kleine boer

    @farmer4live2 dat is de zelfde gedachten gang als dat grotere een beter inkomen hebben het blijkt van niet dus.....

  • maatje 1904

    @farmer4live2 het probleem is dat rustig doorgroeien niet echt meer mogelijk is.

  • Piet Piraat

    " “Haal je met zestig melkkoeien in je eentje zes ton melk, dan is het een volwaardig bedrijf. Geven die koeien 7.000 kilo melk per jaar, dan produceer je met dezelfde vaste kosten drieënhalve ton melk."

    Hee Diederik, 60 koeien keer 7000 kg melk hoeveel is dat? Wel zelf even narekenen alsjeblieft!!!

  • Farmer4life2

    @kleine boer
    De arbeidsproductiviteit word elk jaar iets hoger.
    Denk aan kilo's melk per uur maar ook innovatie zoals melkrobot verhogen de arbeidsproductiviteit.

    Ik zeg niet dat per definitie groot beter is of meer verdient. Ik zeg wel dat zolang je bedrijf in balans is je wel meer kunt verdienen. 80 koeien op 5 ha land verdient minder dan 100 op 40-50 ha land.

    Uiteindelijk is iedereen boer op gratie van de grond....

  • Farmer4life2

    Of is jou winst per ha zoveel hoger dan €800-1000 per ha verhuur en evt buitenhuis werken....

  • Gat

    Farmer4life2 wat zegt arbeidsproductiviteit over inkomen? Onder kostprijs melkt gaan kosten van robot gewoon door, zelf kun voor nope een jaar gemolken hebben. Ja balans in bedrijf grond kopen van 8 euro de meter om paar koei te melke en nieuwe stal. Ik zeg jouw dan melkte ook voor heel weinig rendement voor geinvesteerd vermogen!
    5% rente van geld kon beuren op de bank, kon je beter gaan rentenieren!
    Financieringslast drukt er hard in met gem 2 euro de liter. Zijn ze allemaal miljoenair aan verkeerde kant van de streep

  • boergert

    Wordt het niet eens tijd om de saldoberekening voor grond en voor koeien uit elkaar te halen heren boekhouders? Enige tijd geleden heeft Flynth al eens uitgerekend dat produceren op basis van mestafvoer en voeraankoop een stijging van ongeveer 5 ct per liter oplevert. (voeraankoop kost ongeveer 15 ct per kg ds, voederwinning van eigen land kost ongeveer 8 ct per kg ds) aan de hand van dit gegeven kan iedereen uitrekenen op schaalvergroten, en dus uitsmeren van de vaste kosten, een positief of negatief resultaat heeft op het inkomen.

  • kleine boer

    Farmer4live de kleine is juist daarom klein gebleven door steeds meer te kunnen is er meer vrije tijd voor zelfde inkomen anders was kleine toch ook groot gegroeid simpeler kan ik het niet vertellen

  • farmerbn

    @xw, Bij een grondprijs van 70.000 euro heb je 25 jaar lang 3500 euro jaarlijkse kosten aan rente en aflossing (bij slechts 1%rente!). Dit bedrag kun je per ha niet verdienen dus verlies je inkomen. Ga je dus groeien in NL dan verlies je geld. In Frankrijk kun je grond kopen voor 7.000 euro per ha. Met een jaarlast van 350 euro ga je meer verdienen want dat bedrag haal je makkelijk uit de grond. Echter als je nooit groeit dan blijft je omzet gelijk terwijl de kosten elk jaar met de inflatie toenemen. Om boer te kunnen blijven moet je dus groeien ondanks dat je inkomen niet stijgt en meer werk hebt.

  • kleine boer

    Farmerbn je vergeet dat de grond wellicht in waarde stijgt al zal dat een x ophouden lijkt me.

  • info36

    Farmerbn, je inkomsten moeten ook toenemen met de inflatie anders ben je geen goede ondernemer. Groeien met die lage inkomsten is economisch niet verantwoord. Groeien is vooral een statussymbool en heeft niets te maken met inkomen.

  • landboer

    farmerbn als je genoeg verdient hoef je geen 25 jaar 3500 aan kosten te rekenen, (als je gaat rekenen koop je nooit geen grond)Maar ben nog steeds blij dat ik de afgelopen 10 jaar zo langzamerhand van pacht naar eigendom ben gegaan ,
    je hoeft alle grond die je bezit ook niet in 1 x te kopen ,als je dat over jaren uit kunt smeren kun je het bijna zonder bank... Maar ik geef toe ,het aanbod houd niet altijd rekening met je portemonnee.Ondernemen is in mijn ogen groeien in vermogen en niet in meer koeien tenminste niet als je daar eigenlijk geen ruimte (land ) voor hebt. Afgelopen jaar weer wat grond afgelost ,scheelt weer een x bedrag keer 3500....

  • Gat

    Info36 vooral als je leest hoeveel boeren voort hun grond in erfpacht verkopen. Dan is het status symbool die nieuwe stal.

  • farmerbn

    @info, ik ben nu zo'n kleine 30 jaar boer maar mijn melkprijs en mijn kalverprijs is niet met de inflatie meegegroeid. @ landboer, die 3500 euro geldt voor één ha. Wel hulde dat je in 10 jaar van pacht naar eigendom bent gegaan. Prima resultaten (land kopen zonder bank) of het gaat over weinig grond.

  • landboer

    Ach farmerbn ,een kinderhand is gauw gevuld....

  • Farmer4life2

    Ik geloof niet in snelle groei. Zoals de afgelopen jaren gezien is bij velen. Dit omdat de balans niet altijd terug te vinden is.

    Geen groei is ook doodlopend.
    Groei kan ook in optimalisatie.
    Groei in winst
    Groei in omzet

    Als je in één keer 100 koeien meer melkt en het wil opvangen met land, dan krijg je veel te hoge financiële lasten. Nu is het misschien aantrekkelijk door de lage rente. Maar bij euribor ben je er gelijk bij als de rente weer naar een gezond niveau gaat.

  • landboer

    Precies Farmer4life ,exakt met je eens, dat bedoelde ik ook te zeggen ,maar weet dat niet altijd goed onder woorden te brengen ,en dan lul ik wat over eigen situatie...Er is zo veel meer groei, dan groei in aantal koeien!
    Geeft ook een veel robuuster bedrijf die niet met een zuchtje tegenwind omvalt.
    Maar het is misschien wat minder stoer.

  • boelenham

    Een nutteloze dicussie hier er is geen landbouwbedrijf en geen boer te vergelijken met een ander ,het vak is te compleks om te standarieseren daarom is het ook zo,n boeiend vak

  • Koen Franken

    Bij groeien moet je goed oplette, dat het niet bloeien gaat worden !!!

  • Farmer4life2

    Zolang je maar een positief saldo haalt is er niets aan de hand. Al denk ik wel dat als je €2-€2,50 schuld per kg melk hebt... je wel op elk vlak een 9 moet draaien om het vol te houden. Uiteindelijk zakt je financiering dan ook elk jaar.

  • wimjohanna

    volgens Hoksbergen van alfa accountants is 60 koeien keer 7000 liter 350.000 liter melk......nou....laat daar je boekhouding maar niet doen.....want ze kunnen niet een rekenen.....

  • Wesseling76

    #Info 36 jij zegt dat er op inkomen ook inflatie zit. ik weet niet maar vroeger beurde ze bijna 1 gulden. dat zou gelijk zijn met 0.45 euro. Denk niet dat der veel inflatie is geweest. Wat doe ik fout???

  • farmerbn

    In mijn beginjaren 90 beurde je zo'n 77 guldencent. Omgerekend is dat nu 35 eurocent. Geen inflatiecorrectie dus voor onze verkoop. Wel twee keer duurdere trekkerdiesel , tractoren en kunstmest.

  • diederiksleurink1

    60 koeien keer 7000 liter is inderdaad...420.000 liter melk. Die rekenfout is van mij.

  • ljdekker

    Ja de boer met 140 koeien doet het het best. Dat is ook niet zo gek want zo`n bedrijf is net te klein om personeel te hebben zodat de veehouder zich een slag in de rondte werkt om alles draaiende te houden. De heren adviseurs hebben makkelijk praten want die gaan om 5 uur gewoon naar huis en komen de boer in kwestie niet helpen.

Laad alle reacties (26)

Of registreer je om te kunnen reageren.