Rundveehouderij

Achtergrond

De voor- en nadelen van 4 drinksystemen

Arbeidsgemak en kosten zijn leidend bij de keuze voor een kalverdrinksysteem, maar controle en diergezondheid zijn minstens zo belangrijk. De voor- en nadelen van de systemen op een rij.

Voor het voeren van melk aan kalveren heeft iedere veehouder zijn ideeën en systemen. Met de opkomst van melkautomaten en speenbakken neemt het gebruik van de trog en drinkemmers af. Toch hoeft geen enkel systeem volgens kalveropfokspecialist Johan Hoogendoorn van DairyTop te worden afgeschreven: "Bij de keuze van een systeem om melk te verstrekken moet je vooral kijken naar wat je past. Het moet niet zo zijn dat de keuze wordt ingegeven door alleen te kijken naar de hoeveelheid werk die je aan de kalveren hebt."

➤  Speenemmer
➤  Troggen, emmers & schaaltjes   
➤  Speenbakken
➤  Drinkautomaat

Belangrijk bij een keuze zijn de volgende afwegingen:

  • Welke kosten hangen er aan aanschaf, onderhoud en vervanging van het melkverstrekkingssysteem?
  • Welk arbeidsgemak levert het de veehouder op? Hierbij speelt ook mee hoeveel mensen er voor de kalveren zorgen. Bij meerdere personen zijn speenemmer en drinkemmer vaak het best vanwege de fysieke controle, zegt Marijn van Brakel, jongveeopfokspecialist bij Denkavit: "In de praktijk zie je toch vaak dat bij de drinkautomaat attenties na controle minder snel tot actie leiden. De één constateert een ziek kalf, vergeet dit door te geven aan de volgende en je bent zo een dag verder. Met emmers ziet elke verstrekker alle kalveren individueel."
  • Het is verstandig om verschillende systemen die mogelijk op een bedrijf passen onafhankelijk met elkaar te vergelijken. De hulp van een adviseur is handig, maar soms heeft deze belang bij een bepaald systeem. Daar ligt voor veehouders de uitdaging: om door dat belang heen te prikken en alleen voor het eigen belang te gaan.

Naast eventueel door veehouders zelf ontworpen melkverstrekking zijn er 4 systemen op de markt. 3 van de 4 systemen maken gebruik van spenen. Aan spenen, of dat nu bij een speenemmer of automaat is, hangt een groot risico. Vaak worden ze te lang gebruikt. De stelregel is dat elk kalf een nieuwe speen moet krijgen, maar de praktijk is dat een speen meerdere kalveren mee gaat.

➤ Terug naar het begin

Aan langer gebruik van spenen zitten 2 nadelen.

  • Het gat in de speen wordt gedurende het gebruik groter. Door een (te) groot gat drinken kalveren te snel, wat zeker in de eerste 14 dagen tot pensdrinken kan leiden. Hierdoor kunnen de dieren verteringsdiarree krijgen.
  • Er kunnen na een paar weken haarscheurtjes in komen. Ziekteverwekkers als mycoplasma, salmonella en para-tbc zijn bacteriën die zich goed in haarscheurtjes kunnen verstoppen en zich daar met schoonmaken moeilijk weg laten halen. "Mycoplasma is hier berucht om. Je kunt de hygiëne op stal goed voor elkaar hebben en toch ogenschijnlijk onverklaarbaar een vervelende besmetting onder je kalveren krijgen", legt Hoogendoorn uit.

Speenemmer

De speenemmer wordt in de eerste weken het meest gebruikt. De drinkhouding is optimaal en problemen vallen gelijk op. De hygiëne is een minpunt, omdat het ventiel en de speen vergeten worden met schoonmaken.<br /><em>Foto: Henk Riswick </em>
De speenemmer wordt in de eerste weken het meest gebruikt. De drinkhouding is optimaal en problemen vallen gelijk op. De hygiëne is een minpunt, omdat het ventiel en de speen vergeten worden met schoonmaken.
Foto: Henk Riswick

Op veel melkveebedrijven krijgen kalveren in de eerste weken hun melk uit een speenemmer.

Voordelen:

  • Makkelijk aan te leren, het kalf staat met de kop omhoog en is een zuiger.
  • De kalveren worden individueel gevoerd. Vaak staan er kalveren van verschillende leeftijden bij elkaar met elk hun eigen melkbehoefte. Met individuele voeding is het eenvoudig ieder kalf de eigen afgepaste hoeveelheid te voeren.
  • Automatische controle: tijdens het voeren heeft de veehouder direct zicht op de gezondheid van het kalf. Een kalf dat niet vlot in de benen komt of slechter drinkt, valt direct op. Met name de drinksnelheid is een goede indicatie voor bijvoorbeeld luchtwegproblemen.

Nadelen:

  • Arbeidsintensief: individueel voeren met speenemmers betekent veel lopen, tillen en ophangen van emmers.
  • Hygiëne: speenemmers moeten dagelijks schoon gemaakt worden. Niet alleen de binnenkant, maar ook het ventiel en de bevestiging van de speen moeten dagelijks gereinigd worden.
  • Spenen worden vaak te lang gebruikt.

Troggen, emmers & schaaltjes

Met drinkemmers of troggen is er een goede controle op de kalveren. Er is wel een groter risico op pensdrinken.<br /><em>Foto: Koos Groenewold </em>
Met drinkemmers of troggen is er een goede controle op de kalveren. Er is wel een groter risico op pensdrinken.
Foto: Koos Groenewold

Het gebruik van emmers zonder speen, troggen en schaaltjes loopt steeds verder terug. Belangrijkste reden is dat het te bewerkelijk is.

Voordelen:

  • Individueel voeren: elk kalf krijgt haar eigen hoeveelheid melk.
  • Arbeidsgemak: vooral het voeren van melk in een trog of schaaltjes gaat sneller dan met speenemmers.
  • Controle van de kalveren.
  • Gemakkelijk schoonmaken.

Nadelen:

  • Het aanleren is lastiger. Een kalf is immers een zuiger en moet aan de hand leren uit een bak te drinken.
  • Pensdrinkers: doordat een kalf met de kop naar beneden staat te drinken en grotere slokken naar binnen krijgt, werkt de slokdarmreflex onvoldoende, wat pensdrinken tot gevolg kan hebben.
  • Bij groepshuisvesting risico op opnameverschillen: troggen die scheef staan of hangen en kalveren van verschillende leeftijden en drinksnelheden bij elkaar zorgen ervoor dat het ene kalf meer binnen krijgt dan het andere. Hiervoor moet er al goed geselecteerd worden als de kalveren uit de eenlingbox komen en bij voorkeur minstens nog een keer tijdens de groepsperiode.

➤ Terug naar het begin

Speenbakken

Een spenenbak werkt gemakkelijk en door de stuggere speen drinkt een kalf langzamer. Kapotte spenen wisselen is een lastiger klusje.<br /><em>Foto: Mark Pasveer </em>
Een spenenbak werkt gemakkelijk en door de stuggere speen drinkt een kalf langzamer. Kapotte spenen wisselen is een lastiger klusje.
Foto: Mark Pasveer

Voor de groepshuisvesting winnen bakken met meerdere spenen nog altijd terrein.

Voordelen:

  • Gemakkelijk aan te leren: een kalf staat met de kop omhoog en is een zuiger.
  • Langere tijd om te drinken: doordat de bak voorzien is van traag drinkende spenen kunnen kalveren langer doen over het drinken. Dit levert een betere verzadiging op, veel speekselvorming en minder last van navelzuigen bij de andere kalveren in het hok.

Nadelen:

  • Voor jonge kalveren zijn de spenen vaak te stug waardoor het kalf te weinig melk opneemt.
  • Spenen moeten regelmatig vervangen worden. Ten opzichte van speenemmers zitten er aan dit soort bakken duurdere spenen.
  • Grondige reiniging is lastiger: een speenbak is meestal niet in zijn geheel te demonteren. Vooral de spenen en ventielen zijn er lastig af te krijgen en er weer op te zetten.

Drinkautomaat

De drinkautomaat wint nog steeds terrein. In groepen krijgen de kalveren hun afgepaste portie melk. De automaat biedt arbeidsverlichting maar controle mag niet verslappen.<br /><em>Foto: Henk Riswick </em>
De drinkautomaat wint nog steeds terrein. In groepen krijgen de kalveren hun afgepaste portie melk. De automaat biedt arbeidsverlichting maar controle mag niet verslappen.
Foto: Henk Riswick

In de groepshuisvesting neemt ook het gebruik van de drinkautomaat toe. Vooral op groeiende bedrijven is dit een populair systeem om de kalveren te voeren.

Voordelen:

  • Elk kalf krijgt melk volgens haar eigen voerschema. Correcte opbouw en afbouw van de melkhoeveelheid.
  • Nauwkeurig. De juiste dosering melkpoeder, temperatuur en het kalf drinkt per keer net zo veel als het kan.
  • Verschuiving van de arbeidspiek. Niet meer 2 of 3 keer per dag voeren, maar meerdere controlemomenten per dag inplannen.
  • Koppelbaar aan managementsysteem.

Nadelen:

  • Calibratie luistert nauwkeurig en wordt regelmatig vergeten of uitgesteld.
  • Risico op onvoldoende controle van de kalveren.
  • 24 uur per dag gelijk beeld in het hok van slapende, zuipende en vast voer vretende kalveren. Hierdoor vallen problemen niet altijd direct meer op.
  • Alle kalveren drinken aan dezelfde speen.
  • Prijzig in aanschaf.

Of registreer je om te kunnen reageren.