Pluimveehouderij

Achtergrond 3 reacties

De opmars van geslachtbepaling bij broedeieren

De ontwikkeling van techniek voor geslachtsbepaling bij broedeieren van legkippen maakt forse stappen. Ook in de markt begint het thema te leven. De eerste consumptie-eieren van hennen zonder broertjes worden verkocht. Een rondgang langs eierhandelaren en supermarkten doet vermoeden dat dit aandeel de komende twee jaar flink gaat stijgen.

De Duitse supermarktketen Rewe, die sowieso altijd graag voorloper mag zijn als het gaat om dierenwelzijnsvriendelijke producten, pronkte er in november 2018 graag mee. De eerste consumptie-eieren van hennen waarvan de broertjes niet als eendagskuiken gedood zijn, omdat door geslachtsbepaling in het ei de haaneieren eerder in het broedproces verwijderd zijn, liggen daar in het schap. Ook bij Rewe’s discount-poot Penny lagen de zogenoemde Respeggt-eieren. In Nederland en Frankrijk worden de eerste eieren van dergelijke hennen sinds dit jaar verkocht.

Techniek geslachtsbepaling broeidei nog in ontwikkeling

Daarmee lijkt de toon gezet. Hoewel de technieken om het geslacht in het broedei te kunnen bepalen nog niet bepaald zijn uitontwikkeld, komen ze wel naar de praktijk. Zowel het Duitse Rewe als de Nederlandse Jumbo maakt voor zijn keten nu gebruik van de techniek van het Nederlands-Duitse bedrijf Seleggt, die als eerste zijn techniek om broedeieren te seksen in de praktijk uitrolt. De eieren van de hennen die als embryo in het broedei zijn gesekst met behulp van de techniek van Seleggt liggen onder de naam Respeggt in de winkels.

Tekst gaat verder onder de foto‘s.


  • De nieuwste machine van Seleggt kan per uur het geslacht van embryo’s in 3.000 broedeieren detecteren. Verbeterpunten waren de bloedvatdetectie en de verdere automatisering/robotisering. - Foto's: Koos Groenewold

    De nieuwste machine van Seleggt kan per uur het geslacht van embryo’s in 3.000 broedeieren detecteren. Verbeterpunten waren de bloedvatdetectie en de verdere automatisering/robotisering. - Foto's: Koos Groenewold

  • Uit het broedei wordt een druppeltje vloeistof genomen en geanalyseerd.

    Uit het broedei wordt een druppeltje vloeistof genomen en geanalyseerd.

  • Respeggt-eieren zonder kuikendoden liggen sinds half maart bij Jumbo: meerprijs 20 cent voor 6 eieren. - Foto: Hans Bijleveld

    Respeggt-eieren zonder kuikendoden liggen sinds half maart bij Jumbo: meerprijs 20 cent voor 6 eieren. - Foto: Hans Bijleveld

De Franse retailer Carrefour maakt gebruik van de techniek van het Duitse Agri Advanced Technologies (AAT), hoewel navraag daar wel leert dat de eieren van deze hennen afkomstig zijn uit een testmachine; helemaal praktijkrijp is deze nog niet. AAT verwacht in het derde kwartaal van dit jaar commerciële machines te gaan plaatsen in broederijen in Duitsland en Frankrijk.

In Nederland timmert ook het Leidse In Ovo hard aan de weg. Wouter Bruins, één van de oprichters van In Ovo, laat weten afgelopen jaar terughoudend te zijn geweest met communicatie en nu pas met iets naar buiten te komen als ze daadwerkelijk commercieel kunnen gaan met hun machine. Het bedrijf hoopt in de loop van dit jaar met nieuws naar buiten te komen.

Broedeieren seksen, hoe werkt dat?

De techniek van de Duits/Nederlandse onderneming Seleggt, waar broedeifabrikant HatchTech in zit, is het verst ontwikkeld en draait al in de praktijk. Er zijn nu al zo’n 1 miljoen productieve hennen die als embryo zijn gesekst en elke week worden 30.000 tot 60.000 van zulke henkuikens geboren.

Bij de techniek van Seleggt wordt het geslacht van het embryo bepaald door op dag 9 van het broedproces met behulp van een laserstraal een piepklein gaatje in de eischaal te maken waar door onderdruk een klein druppeltje vloeistof wordt uitgehaald. In dit druppeltje wordt gezocht naar vrouwelijk hormoon. Deze analyse duurt ongeveer een halfuur.
De foutmarge is gemiddeld 2% met uitschieters tot 6 à 7%. De toch geboren haantjes worden gemest. Legpluimveehouders die minder hennen krijgen dan besteld, worden schadeloos gesteld. Omdat de belofte ‘geen kuikendoden’ voorop staat, is dit de financiële trigger voor Seleggt om de beste resultaten te behalen.

De eieren van de hennen geboren uit broedeieren die volgens deze techniek zijn gesekst, worden onder de naam Respeggt verkocht. Eierenhandelaren zetten er een Respeggt-stempel op en betalen Respeggt/Seleggt een vergoeding voor elk gestempeld ei.

Technische kinderziektes oplossen

Dat de techniek nog altijd geen sinecure is, ondanks dat de eerste consumptie-eieren op de markt komen, bevestigt ook Anton Butijn, voorzitter van de Centrale Organisatie Broedeieren en Kuikens (COBK). Namens alle Nederlandse broederijen voert hij het woord op dit dossier. Hij wil niet te hoge verwachtingen scheppen. “Er beginnen mogelijkheden te ontstaan, maar laten we niet de indruk geven dat dit nu voor 40 miljoen haantjes toepasbaar is.”

In Nederland maken vrijwel alle broederijen momenteel op enige schaal gebruik van de diensten van Seleggt, maar die zijn nog niet zonder kinderziektes. Gemiddeld zou de techniek van Seleggt 2% seksefouten moeten geven, maar in de praktijk zitten daar op dit moment fluctuaties in met uitschieters naar soms 6 tot 7% signaleert Butijn. “Dat is best vervelend, je inleg is gebaseerd op die 2% dus dat betekent dan 5% te weinig hennen voor die betreffende legpluimveehouder. De haantjes worden afgemest, daar heb je een hok voor, maar dat zijn er dan ineens twee of drie keer zoveel”, aldus Butijn. “Het is heel normaal dat er kinderziektes zijn bij zo’n revolutionair systeem als dit, maar het zijn wel dingen die nog opgelost moeten worden.”

Ondertussen valt bij eierhandelaren en supermarkten echter wel op te merken dat het borrelt in de markt, ook als er qua techniek nog wel het één en ander moet gebeuren. De volumes zijn op dit moment nog ‘peanuts’, zoals één van hen het omschrijft, maar er worden wel her en der koppels geplaatst. Het produceren van consumptie-eieren is immers vooruitkijken: voordat de kuikens uitgebroed zijn en de koppels opgefokt en in productie ben je een halfjaar verder.

Eieren zonder kuikendoding in het schap

  • Rewe – De Duitse supermarktketen Rewe, aandeelhouder van Seleggt, bood in november 2018 als eerste supermarktketen Respeggt-eieren aan. In 350 winkels van Rewe en discounter Penny, in en rond Berlijn. In september 2019 waren deze eieren in 1.350 winkels van het concern te verkrijgen.
  • Jumbo – Buiten Duitsland ging Jumbo als eerste Respeggt-eieren verkopen. Sinds week 12 liggen Respeggt vrije-uitloopeieren in alle Jumbo-supers. Later dit jaar gaat Jumbo ook Respeggt biologische eieren verkopen.
  • Coop – Coop start in september met de verkoop van witte Respeggt-vrije-uitloopeieren in het losse eierenassortiment. Dat zijn eieren die Coop per stuk verkoopt en aanbiedt in hoge rieten manden. Ondanks de hogere inkoopprijs, tegen dezelfde verkoopprijs.
  • Lidl – Of Lidl ooit eieren ‘zonder kuikendoden’ zal gaan verkopen is bij het concern nu nog niet bekend. Lidl is bekend met de problematiek van het doden van eendagshaantjes. Lidl werkt samen met Kipster, waarbij ook de haantjes een goed leven krijgen.
  • Albert Heijn – De reactie van de Zaanse grootgrutter is kort: “Wij volgen de technieken op de voet en wanneer het operationeel mogelijk is, gaan we het mogelijk maken.”
  • Aldi – Ook deze Duitse discounter was kort: “Aldi Nederland gaat in gesprek met de leveranciers over stoppen met doden van mannelijke eendagskuikens voor de leg. Na overleg kunnen we onze koers bepalen.” Aldi Nord en Aldi Süd in Duitsland maakten in maart bekend dat ze vóór 2022 hun hele Duitse toeleveringsketen zonder kuikendoden willen hebben.

Eieren zonder kuikendoding; markt of politiek bepaalt

Het vizier is met name gericht op de Duitse markt. In Duitsland is het doden van eendagshaantjes al lang een groot en politiek beladen thema. Wettelijk is het al verboden, maar er wordt ontheffing verleend totdat de technieken voor geslachtsbepaling in de praktijk grootschalig toegepast kunnen worden. Retailer Aldi heeft in Duitsland nu de toon gezet, zegt Petro Boon, directeur inkoop bij eierhandel Gebr. Van Beek in Wehl (Gld.). “Zonder kuikendoden was altijd al meer een Duits thema”, zegt Boon. “Daar speelde het veel meer dan in Nederland. Maar omdat er veel Nederlandse eieren naar Duitsland gaan, moeten we wel mee.”

Het tempo in de Duitse markt bepaalt de ontwikkeling van eieren zonder kuikendoding in Nederland

Het tempo in de Duitse markt zal dan ook zeer bepalend zijn voor de ontwikkeling in Nederland. Het is alleen nog de vraag of het de markt of de politiek zal zijn, die bepalend gaat zijn voor dit tempo. Duitsland en Frankrijk hebben zich gezamenlijk tot doel gesteld om het doden van eendagshaantjes uiterlijk in 2021 te beëindigen.

De Duitse landbouwminister Julia Klöckner heeft tevens volgens Duitse media aangekondigd dat Duitsland en Frankrijk hier in EU-verband een einde aan willen maken. Onder het Duits EU-voorzitterschap in de tweede helft van dit jaar willen ze dit gaan agenderen. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit in Nederland reageert terughoudend op vragen over hoe de Nederlandse overheid hier tegenover staat. “Er wordt politiek gekeken naar een oplossing. De minister komt spoedig met meer informatie hierover in antwoord op Kamervragen,” aldus een woordvoerder van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

Meerkosten voor pluimveehouder vergoeden

Voor Boon is een belangrijke vraag of Nederland Duitsland en Frankrijk gaat volgen en het doden van eendagshaantjes wettelijk zal gaan verbieden. Hij vreest dat eventuele inmenging van de overheid fnuikend zal zijn voor de marktwerking. “Als de winkels dit willen, is het ze iets waard en willen ze daarvoor betalen. Daarom hebben we liever dat het vanuit de markt komt dan dat de overheid het verplicht. Want er zijn meerkosten, en het is de vraag of de markt die gaat betalen als de overheid het verplicht?”

Een vergelijking met stoppen met snavelbehandeling is snel gelegd: voor eieren van onbehandelde hennen werd eerst nog een meerprijs betaald, maar dat was snel afgelopen toen snavelbehandelen wettelijk verboden werd. Boon verwacht dat het verdienmodel van Seleggt/Respeggt geen stand zal houden als het doden van eendagshaantjes wettelijk verboden wordt. “Dan krijgen we duurdere hennen. Die wil de pluimveehouder vergoed krijgen in de prijs van het ei.”

Retail is ‘in the lead’

Over de snelheid waarmee hij verwacht dat de ontwikkelingen op dit gebied zullen gaan, kan Boon weinig zeggen. “Gebr. Van Beek wil voorop lopen, want we weten dat het die kant opgaat. Maar de snelheid waarmee weten we niet. De klant vraagt, de retail is in de lead; wij faciliteren en organiseren het in de keten met pluimveehouders, broederijen en opfokorganisaties.”

Ook eierhandelaar Roel van Zetten, eigenaar van eierhandel Van Zetten in Ommeren (Gld.), beaamt dat het die kant opgaat. “Ik denk persoonlijk dat we in twaalf maanden veel stappen gaat maken,” zegt hij. “In Duitsland wordt het echt gepromoot. Het is afhankelijk van de techniek en de capaciteit, maar naar mijn idee hebben we over twee jaar standaard geen haantjes meer, of die worden afgemest. We hebben sowieso minstens één jaar nodig om te oefenen, het jaar daarna kan het breed uitgerold worden.” Van Zetten verwacht zelf dat over een jaar ongeveer een kwart van de markt zal bestaan uit eieren van hennen waarvan de broertjes niet als eendagskuiken zijn gedood; hetzij door vroegtijdige selectie middels geslachtsbepaling in het ei, hetzij door de haantjes ook af te mesten.

EWN Eierencentrale, eierhandel in Barneveld (Gld.), dat zich voor 95% richt op de Nederlandse markt, ziet in de verkoop van eieren van deze hennen de volgende logische stap. “De afgelopen jaren hebben we gezien dat de retail in Nederland grote stappen heeft gezet als het gaat om dierenwelzijn richting eieren met het Beter Leven-keurmerk. Een voor ons logisch vervolg hierop zijn de Respeggt-eieren. Deze zullen we vanaf september 2020 in de markt zetten: witte eieren van vrije-uitloophennen. Onze verwachting is dat met de juiste voorlichting richting de consument de rest van onze klanten, met name de Nederlandse retail, snel zal volgen.”

Medeauteur: Kirsten Graumans

Laatste reacties

  • Maas1

    En dan is er dus wel ruimte om de kosten te compenseren in de keten,kunnen gelijk de kosten voor meer duurzaamheid worden gecompenseerd.
    Verlies je dat uit het oog heb je een revolutionaire techniek maar op den duur geen pluimveehouders meer in de keten. Buiten het feit om of dat überhaupt allemaal maar zo is te plannen in de keten is er een, het andere is Leven en laten Leven.

  • Wytze

    Dubbeldoelkippen is een betere weg, voor eieren en vlees. Zijn we ook van de plofkippen verlost.

  • Maas1

    @Wytze Legkippen zijn sowieso dubbeldoelkippen wat dacht je dat er na de legperiode gebeurt!

Of registreer je om te kunnen reageren.