Mechanisatie

Achtergrond 4 reacties

Breed aanbod in onderzaaimachines

Eisen voor maisteelt zijn aangescherpt. Daarom wordt dit jaar veel onderzaai toegepast. Boerderij schept overzicht in de plots gegroeide machinemarkt. 13 onderzaaimachines op een rij.

De machinemarkt is plotseling gevuld met – noem het even: onderzaaimachines. Met deze (vaak nieuwe) werktuigen is het mogelijk een vanggewas tussen de maisrijen te zaaien, als de plant ongeveer op kniehoogte is. De plotselinge toename van deze machines is gemakkelijk te verklaren. De wetgeving verplicht maistelers op zand- en lössgrond namelijk om na snijmais vóór 1 oktober een vanggewas te hebben gezaaid. Bij CCM, MKS, biologische mais en suiker- of korrelmais verschuift die deadline naar uiterlijk 31 oktober. Wie ná de maisteelt een ander hoofdgewas (behalve gras) gaat zaaien op dát perceel, mag ook tot 31 oktober wachten met zaaien. Deze teelteisen vloeien voort uit het zesde actieprogramma nitraatrichtlijn wat uitspoeling van nitraat op bouwland moet verminderen.

Lees onderaan dit artikel de ervaringen van loonwerker en melkveehouder Juul ten Hove en akkerbouwer Wiljo Hepping. Bekijk het overzicht van de 13 onderzaaimachines in het digitale magazine van Boerderij.

Drie teeltmogelijkheden

De praktijk heeft hierdoor in feite keuze uit 3 teeltmogelijkheden.

  • Optie 1: kiezen voor een maisras wat vroeg afrijpt en dan oogsten vóór de deadline. Daarbij schuilt het risico dat de mais niet rijp is en de loonwerker het eind september té druk heeft.
  • Optie 2: zaai een vanggewas tegelijk met de mais. Wees dan alert op gewasconcurrentie van een té massaal vanggewas.
  • Optie 3: kies ervoor om een vanggewas te zaaien als de maisplant tot kniehoogte is gegroeid. Dan blijft risico van concurrentie bestaan en is expertise nodig om het vanggewas te laten slagen.

Gebruikte schoffel of wiedeg

Wie kiest voor onderzaai bij mais op kniehoogte, heeft daarvoor een speciaal werktuig nodig. Maar vóór je gaat zoeken op de markt naar een volledig nieuwe machine, kijk eens kritisch naar het eigen machinepark. Wie al in het bezit is van een schoffel of wiedeg voor de mais, kan deze namelijk uitrusten met een zaaimachine en aan de slag. Een nieuwe zaaimachineopbouw kost grofweg € 3.000 tot € 5.000. De prijs varieert sterk: met name het type aandrijving drijft de prijs op. In de regel levert een hydraulisch aangedreven blower méér luchtdruk, maar deze is ook gauw iets duurder. Graszaad laat zich gemakkelijk wegblazen, en wie geen brede machine (bijvoorbeeld 4,5 meter breed) ombouwt heeft aan een goedkopere elektrische aandrijving gauw voldoende. Bij een grotere werkbreedte (zeg 7,5 meter werkbreedte) is een hydraulische aandrijving aan te raden, zo stellen verschillende leveranciers. Kijk goed naar de inbegrepen opties. Wie wil, kan namelijk ook € 9.000 spenderen aan een zaaimachine.

Lees verder onder de foto.

Het wiedeg-element van de Zocon-machine heeft 7 egtanden om zaaizaad in te werken. - Foto: Zocon
Het wiedeg-element van de Zocon-machine heeft 7 egtanden om zaaizaad in te werken. - Foto: Zocon

Met de doorzaaier

Staat er al een doorzaaimachine voor grasland in de schuur? In sommige gevallen is deze ook bruikbaar in de mais. Het gaat dan om de doorzaaimachines met lange triltanden. Denk aan de Einböck Aerostar (nieuw vanaf € 12.840) of een Güttler Greenseeder (à € 14.290). Wie hierbij een aantal triltanden en een eventuele egalisatiebalk weg sleutelt, kan de machine namelijk gerust door de mais trekken. De chauffeur kiest zelf hoeveel tanden hij verwijdert, en dus hoever hij van de maisplant wegblijft, en kan hierdoor ook terecht bij mais wat is gezaaid op 50 centimeter rijafstand. Het voordeel moge duidelijk zijn: deze machines zijn breder inzetbaar. En mócht deze wetgeving tóch ineens verdwijnen, dan blijft het een bruikbare machine. Er is overigens geen échte schoffelwerking. Nadeel is vaak de geringe plantdoorlaat (ongeveer 40 centimeter bij eerder genoemde machines) en uithefhoogte op de koppakker. Ook zaaien deze machines volvelds, in plaats van tussen de rijen. Informeer bij de leverancier of er wellicht een pakket leverbaar is met langere triltanden (60 centimeter of langer).

Lage instapprijs

Het kopen van een nieuwe machine wordt vooral gedaan door loonwerkers. Zij kunnen de aanschafprijs namelijk gemakkelijker rond rekenen vanwege een groter areaal. Een deel van de loonwerkers kiest dan voor een specifieke wiedeg met zaaimachine. Zo’n machine is uitsluitend bedoeld om een vanggewas in te zaaien en het zaaizaad lichtjes in te werken met tril- of zwaluwtandjes. Een nieuwe, 6 meter brede machine (8 maisrijen) is er vanaf zo’n € 12.000. Deze machines kenmerken zich door een relatief lage aanschafprijs. Ook zijn deze specifieke machines gekenmerkt door een hoge bodemvrijheid. Neem bijvoorbeeld de machine van Zocon (nieuwprijs vanaf € 11.250) met zelfs 85 centimeter bodemvrijheid. Hierbij wordt geen échte schoffelbewerking uitgevoerd. Volgens leveranciers is hierdoor een hogere rijsnelheid mogelijk en dus wordt een grote capaciteit behaald.

Lees verder onder de foto.

Het schoffelelement van de SMS-machine. Deze werkt met 5 ganzevoeten en erna zwaluwegtanden voor het inwerken. - Foto: Mark Pasveer
Het schoffelelement van de SMS-machine. Deze werkt met 5 ganzevoeten en erna zwaluwegtanden voor het inwerken. - Foto: Mark Pasveer

Schoffelen

Onthoud dat er verschil is tussen een wiedeg en een échte schoffelmachine. Deze laatste categorie werkt agressiever. De elementen hier zijn doorgaans individueel opgehangen in parallellogrammen voor een juiste bodemvolging. Loopwielen bepalen de schoffeldiepte. Onkruiden worden vaak gesneden en ontworteld. Daarbij geeft een schoffel lucht en licht aan de mais, en wordt er een zaaibed gecreëerd voor het zaaizaad. Leveranciers benadrukken dat wie minder bodemherbicide gebruikt om het vanggewas te laten slagen, juist de schoffelwerking nodig heeft om de onkruiden te lijf te gaan.

Gezien de complexere bouwwijze is de nieuwprijs van een schoffel ook gauw hoger dan van een wiedeg, zeg tussen € 18.000 tot € 28.000. De schoffel blijft overigens wel een courante machine op de tweedehandsmarkt.

Roterend of een ganzevoet

In feite kun je alle schoffel-leveranciers bellen en vragen of de machine is uit te rusten met een zaaimachine. Neem bijvoorbeeld de Monosem, Carré of Kongskilde-machines die al jaren op de markt zijn met hun schoffel. Er zijn hierbinnen overigens 2 stromingen: roterende schoffelwielen óf een aantal kleine ganzenvoeten per maisrij. De roterende schoffels zijn in de regel duurder, hebben een agressievere werking en zullen niet stropen. Wie laat zaait, heeft er baat bij dat een agressieve schoffel ook grond tússen de maisplanten strooit om onkruiden af te dekken en te verstikken.

Lange levertijden

Neem in ieder tijdig contact op met de loonwerker. Geschat op basis van individuele verkoopaantallen van de leveranciers, zijn er dit jaar namelijk in totaal tussen de 150 en 200 nieuwe machines verkocht in Nederland voor het onderzaaien. Maar houd rekening met écht lange levertijden. Huidige voorraden slinken in rap tempo. Alleen al op een hydraulische cilinder staat momenteel een wachttijd van gauw 3 maanden.

'Toch triltandjes erbij'

Loonwerker Juul ten Hove kocht een gebruikte schoffel en bouwde deze eigenhandig om, zodat hij ermee kan onderzaaien.

Lees verder onder de foto.

Loonwerker Juul ten Hove uit Kamperveen (Ov.) verbouwde 4 jaar geleden een schoffelmachine en heeft al ervaring met onderzaaien. - Foto: Bob Karsten
Loonwerker Juul ten Hove uit Kamperveen (Ov.) verbouwde 4 jaar geleden een schoffelmachine en heeft al ervaring met onderzaaien. - Foto: Bob Karsten

Vanggewas ontwikkelen

Vier jaar geleden stond de loonwerker uit Kamperveen (Ov.) al klaar. “Ik had toen méér animo verwacht”, vertelt Juul, die duidelijk meerwaarde ziet in onderzaaien. Daarom past Ten Hove (tevens melkveehouder) dit al jaren toe bij zijn eigen mais. Juul: “Een vanggewas kan zich dan namelijk écht ontwikkelen. Al vlak na de oogst ziet het perceel volledig groen. Daarmee houden we mineralen vast voor het volgende seizoen en levert het organische stof op in de grond. Dat is – zeker bij teelt van mais op mais – belangrijk. En vergeet niet dat het draagkracht oplevert bij het oogsten. Ook zien we dat we in het voorjaar een week eerder van start kunnen. Toch kijken veel veehouders helaas alleen naar de kosten ervan.”

Ten Hove merkt op dat hij klanten adviseert te kiezen voor onderzaai, terwijl een voerleverancier adviseert om juist te kiezen voor een snelgroeiend ras en vroeg te hakselen. “Noodzakelijk té vroeg hakselen kost écht veel voedingswaarde. Dat zou jammer zijn. Vorig jaar was erg vroeg, maar we hebben het ook meegemaakt dat we na pas 1 oktober rijpe mais hakselden.”

Lees verder onder de foto.

De schoffelmachine van Ten Hove werkt met 1 brede ganzevoet per maisrij. Deze werkt ondiep en vormt zo een los beschermlaagje. Ten Hove gaat de machine nog iets aanpassen. - Bob Karsten
De schoffelmachine van Ten Hove werkt met 1 brede ganzevoet per maisrij. Deze werkt ondiep en vormt zo een los beschermlaagje. Ten Hove gaat de machine nog iets aanpassen. - Bob Karsten

Beschermlaagje

De zelfgebouwde schoffel van Ten Hove werkt met één brede ganzenvoet per maisrij. “Hiermee werken we ondiep, op zo’n 1 tot 2 centimeter. Daarmee snijden we onkruid los. Onderin houden we de capillaire werking van grondwater en de losse grond bovenop zien we als beschermlaag. Als de zon erop schijnt droogt dat losse laagje wellicht uit, maar de grond eronder niet. Maak de grond ook niet té fijn, want dan wordt de bovenlaag slempgevoelig.”

Juul gaat de machine dit jaar aanpassen. Achter de ketsplaatjes wil hij nog triltanden plaatsen om het graszaad in te werken. “Zo zorg je dat het graszaad ontkiemt.” En Ten Hove wil de elementen uitrusten met aanstrijkers, die grond tússen de maisrij strijken om hier onkruid af te dekken en zo te laten stikken. Ten Hove rekent € 70 per hectare voor de bewerking, en reken daarbij € 50 per hectare voor graszaad. Juul voegt nog toe: “het is belangrijk dat er een goed ontwikkeld gewas na de maisoogst komt. Pas dán heeft de bewerking echt meerwaarde.”

‘Goede maisopbrengst is het belangrijkste’

Wiljo Hepping uit Nieuweroord (Dr.) teelt 50 hectare mais, en zijn zwager 30 hectare. Een goede maisopbrengst is voor Hepping het belangrijkste, en daarom wil hij laat gras zaaien om gewasconcurrentie te voorkomen.

Lees verder onder de foto.

Akkerbouwer Wiljo Hepping uit het Drentse Nieuweroord bouwde zelf een onderzaaimachine op basis van een oude spuitboom. - Foto: Theo Galama
Akkerbouwer Wiljo Hepping uit het Drentse Nieuweroord bouwde zelf een onderzaaimachine op basis van een oude spuitboom. - Foto: Theo Galama

Gebruikte spuitmachine gekocht

De akkerbouwer kocht voor € 400 een gebruikte 18 meter brede Holder-spuitmachine, eigenlijk voor de bijhorende 800 litertank die hij gebruikt bij het poten. Van de hydraulisch opklapbare spuitboom bouwde Hepping eigenhandig een 12 meter brede onderzaaimachine. Hij kocht er een gebruikte zaaimachine bij (à € 4.000).

Lees verder onder de foto.

De machine van Hepping hangt in de lepels van zijn hefmast. Hierdoor kan Hepping nog een vanggewas zaaien als de mais 1,20 meter hoog is, en zo wil hij gewasconcurrentie voorkomen. - Foto: Wiljo Hepping
De machine van Hepping hangt in de lepels van zijn hefmast. Hierdoor kan Hepping nog een vanggewas zaaien als de mais 1,20 meter hoog is, en zo wil hij gewasconcurrentie voorkomen. - Foto: Wiljo Hepping

Verspreiding zaad
Volgens Wiljo is de druk van de hydraulisch aangedreven blower voldoende om zaad te verspreiden, en dus zijn er geen ketsplaatjes nodig. De machine hangt in de lepels van een hefmast, en werkt het zaad niet in. Hepping: “Ik kan zaaien tot 1,20 meter hoge mais, en dat is zes weken na de laatste bespuiting. Bodemherbicide remt de ontkieming dan niet meer. Volgens mij is het inwerken geen vereiste. Regenval doet het werk.” Het bouwproject duurde een maand, waarvan gaten boren in de spuitboom en leidingen knikloos aanleggen het meeste werk was.”

Klik hieronder op de afbeelding om het overzicht van de onderzaaimachines te bekijken in het digitale magazine van Boerderij.

Laatste reacties

  • diekmann

    Volgend jaar allemaal oud ijzer.

  • Tinus1

    @diekman, waarom?

  • de ene wil een goed vanggewas telen, voor de ander is het voldoen aan de wet.

  • diekmann

    Slechte ervaringen hier in de omgeving goede mais geen onderzaaigras, slechte mais veel ondergras. Je rijdt de kopakkers helemaal aan gort.

Of registreer je om te kunnen reageren.