Mechanisatie

Achtergrond 1 reactie

Fahr M1002: dorsen met plezier

Harry Reulink dorste dit jaar voor het eerst met zijn 38 jaar oude Fahr M1002. Ondanks haar leeftijd is de machine nog in prima conditie. Voor de paar hectare die Reulink te doen heeft, kan ze het nog lang volhouden.

Het boeren gaat er bij Reulink tegenwoordig meer hobbymatig aan toe. Maar in de familie en naaste omgeving zijn er genoeg mensen die op een mooie zomeravond erg kunnen genieten van het geluid en stof rond een maaidorser.

Een aantal modellen van Fahr herken je aan de afgeschuinde, ietwat ronde zijkanten. Daarmee waren deze machines onmiskenbaar geïnspireerd door de vormgeving van Köla, waar de maaidorserproductie in 1970 naartoe verhuisde. - Foto’s: Henk Riswick
Een aantal modellen van Fahr herken je aan de afgeschuinde, ietwat ronde zijkanten. Daarmee waren deze machines onmiskenbaar geïnspireerd door de vormgeving van Köla, waar de maaidorserproductie in 1970 naartoe verhuisde. - Foto’s: Henk Riswick

De M1002 van Reulink draagt nog de naam Fahr, maar is ook op de markt geweest als Deutz-Fahr. Aanvankelijk een kwestie van stickers, nog niet zozeer van kleur. Hoewel, de eerste modellen hadden de naam Fahr nog op een crème achtergrond staan. Bij de machine van Reulink die van 1979 dateert, is dat al de grijze achtergrond waar vanaf dat jaar ook de aanduiding Deutz-Fahr op kwam. Pas in 1985 verving KHD het Fahr-oranje door Deutz-groen.

De machine van Harry Reulink is precies uit de periode dat KHD beide namen samenvoegde en verderging als Deutz-Fahr. Deze M1002 heeft trouwens een tweelingbroertje, de M922. Dezelfde machine, maar dan met een vier- in plaats van vijfcilinder motor.


  • Vanzelfsprekend paste KHD alleen luchtgekoelde Deutz-motoren toe op de maaidorsers. De M1002 heeft een vijfcilinder, de (voor het overige identieke) M922 een viercilinder motor.

    Vanzelfsprekend paste KHD alleen luchtgekoelde Deutz-motoren toe op de maaidorsers. De M1002 heeft een vijfcilinder, de (voor het overige identieke) M922 een viercilinder motor.

  • Herkenbare techniek - de rijaandrijving gaat via een door een riemvariator aangedreven versnellingsbak. De aanvankelijke concurrent Köla had al in 1966 de Hydromat, met hydrostatische aandrijving. Die werd na de overname door KHD het vlaggenschip van Fahr.

    Herkenbare techniek - de rijaandrijving gaat via een door een riemvariator aangedreven versnellingsbak. De aanvankelijke concurrent Köla had al in 1966 de Hydromat, met hydrostatische aandrijving. Die werd na de overname door KHD het vlaggenschip van Fahr.

Saillant detail is dat de dorser noch in een Fahr-fabriek, noch in een Deutz-vestiging is gebouwd. Hij komt uit Lauingen, om precies te zijn uit de vroegere fabriek van Ködel en Böhm. Lauingen is nog steeds de plaats waar Same Deutz-Fahr trekkers bouwt. Ködel en Böhm was destijds een bekende fabrikant van maaidorsers en persen, op de markt gebracht onder de naam Köla.

Van trekkerfabrikant tot full-liner

Deutz is vanouds vooral een motorenfabrikant, al was het maken van landbouwtrekkers altijd een belangrijk deel van de activiteiten. Om dezelfde redenen dat grote fabrikanten ook nu nog steeds overnames doen, was Deutz 60 jaar geleden in de weer om een breed leveringsprogramma samen te stellen. Het richtte zich vooral op de voederwinning. In 1961 nam KHD een aandeel van 25% in Fahr, in 1968 volgde de meerderheid van de aandelen en ontstond Deutz-Fahr.

Een cabine was leverbaar, maar in de tijd van de M1002 zaten de meeste chauffeurs nog buiten. Voor toen al een modern ogend platform, meest met heel herkenbare rechttoe-rechtaan techniek. Voor een hobbyist ook wel zo mooi.
Een cabine was leverbaar, maar in de tijd van de M1002 zaten de meeste chauffeurs nog buiten. Voor toen al een modern ogend platform, meest met heel herkenbare rechttoe-rechtaan techniek. Voor een hobbyist ook wel zo mooi.

Fahr speelde maar een beperkte rol in de trekkerwereld. Wel had het een brede keus aan werktuigen, inclusief maaidorsers. Kort voor de Tweede Wereldoorlog startte het bedrijf al met het ontwerpen en testen van getrokken maaidorsers. De oorlogshandelingen onderbraken dat abrupt. Toen Fahr na het wapengekletter de draad weer oppakte, zag het in dat de toekomst toch aan de zelfrijder was.

In 1952 kwam Fahrs eerste model op de markt. Gedurende enkele jaren ontwikkelde de fabrikant dit verder en had hij voor die tijd zelfs een vrij grote machine. Het meeste succes was er vanaf 1955 voor de MDL, een kleine machine met 1,50 meter werkbreedte.


  • Een punt dat Fahr al vroeg goed voor elkaar had, is de mesaandrijving. Waar tijdgenoten nog met een schommelkop werkten, had Fahr een soepel draaiend systeem met een planetair.

    Een punt dat Fahr al vroeg goed voor elkaar had, is de mesaandrijving. Waar tijdgenoten nog met een schommelkop werkten, had Fahr een soepel draaiend systeem met een planetair.

  • Typisch voor meerdere Fahr-machines is de retour-elevator. Eigenlijk geen echte retour, maar een windmolen die ongedorste aren via een wrijfplaat (die als nadorser dient) meteen terugblaast naar de zeven.

    Typisch voor meerdere Fahr-machines is de retour-elevator. Eigenlijk geen echte retour, maar een windmolen die ongedorste aren via een wrijfplaat (die als nadorser dient) meteen terugblaast naar de zeven.

  • Nog geen automatische maaihoogteregeling. Wel glijsloffen onder het maaibord, die de chauffeur op het platform een aanduiding geven van de maaihoogte.

    Nog geen automatische maaihoogteregeling. Wel glijsloffen onder het maaibord, die de chauffeur op het platform een aanduiding geven van de maaihoogte.

Fahr / Deutz-Fahr M922 / M1002

Maaibord:
2,70, óf 3, óf 3,60 meter (1002)
Trommel: 560 millimeter diameter, 1.030 millimeter breed, acht slaglijsten
Schudders: 1,03 × 3,47 meter, 3,57 vierkante meter
Graantank: 2.300 liter
Motor: Deutz, 77 pk viercilinder Deutz (M 922), of 90 pk vijfcilinder (M 1002)
Brandstoftank: 140 liter
Leeg gewicht: 4.670 kilo

Om de productiecapaciteit te verhogen ging Fahr in de zomer van 1959 een samenwerking aan met het Belgische Claeys. De overeenkomst behelsde dat Claeys de grote machines zou leveren en dat Fahr zich op de kleinere typen zou concentreren. Toen het Amerikaanse New Holland Claeys in 1964 overnam, kwam aan die overeenkomst een einde. De weg was voor Fahr weer vrij om grotere maaidorsers te bouwen.

Productie naar Lauingen

In 1970 volgde de overname van Ködel en Böhm en verplaatste Fahr de maaidorserproductie van Gottmadingen naar Lauingen. Ook Köla-maaidorsers – zoals destijds de Corall en Hydromat – kwamen vanaf toen als Fahr op de markt. En hoewel dat moeilijk in details is te duiden, hebben de latere nieuwe machines uit Lauingen – zoals de M1002 en andere typen uit deze serie – een vormgeving die onmiskenbaar door de Köla’s is geïnspireerd.


  • Fahr M1002: dorsen met plezier
  • Fahr M1002: dorsen met plezier
  • Fahr M1002: dorsen met plezier

Harry Reulink

Harry Reulink (59) woont nog steeds op de ouderlijke boerderij in Nieuw-Wehl (Gelderland), maar het boeren is al jarenlang nog slechts een hobby.

Dorsen vond hij altijd al machtig mooi werk; in zijn jonge jaren reed hij veel mee met maaidorsers uit de buurt. En als je liefhebberij hebt in techniek en het aan de gang houden van wat klassiekere trekkers en machines, dan is een maaidorser toch wel een heel mooi ding.

Vijftien, zestien jaar geleden redde hij een Fahr M88 uit 1964 van de cross voor ƒ400. Hoewel de machine nog steeds draait, is het nu toch een oudje. Vorig jaar september kwam hij de M1002 op het spoor bij een boer in Duitsland, net over de grens bij Ter Apel. Die kocht een andere machine met een cabine, omdat hij longproblemen kreeg op het open platform, door het stof. De machine klokte 4.000 uren op de teller en is nog in goede conditie. De motor kreeg een grote beurt en er kwamen nieuwe tandwielen op de invoerketting. Paar nieuwe V-snaren, drukkers op het mes weer wat strakker gezet – veel meer kwam er niet aan te pas.

Reulink grijpt niet zo snel mis. Tandwielen maakt hij bijvoorbeeld zelf. Dit jaar reed de M1002 samen met de M88 en nog een Braud van een collega, op hetzelfde perceel. Paar stoelen en een kratje bier erbij, en aan belangstelling in de buurt geen gebrek!

Eén reactie

  • ed12345

    Het leuke is dat die oude combines ook perfect werk kunnen maken Harry ik heb er al heel veel dorsuren er op zitten maar toch een beetje jaloers op zo elk jaar nog een paar ha genieten Prima gedaan

Of registreer je om te kunnen reageren.