22 reacties

‘Stikstofdepositie op voedselarme natuur groot probleem’

Gaat het goed of slecht met de natuur? Volgens sommigen valt het reuze mee met de stikstofschade. Han Olff bekritiseert dat beeld. Op voedselarme gronden blijft de stikstof een groot probleem.

René de Jong stelt in zijn opiniebijdrage van vorige week dat de aandacht voor de stikstofdepositie de laatste tijd in Nederland flink overdreven is, dat het juist goed gaat met de Nederlandse voedselarme natuurgebieden. Hebben de Raad van State en het kabinet zich dan zo in de luren laten leggen door ‘de natuurvrienden’, zoals De Jong stelt? Worden boeren op grond van valse informatie op kosten gejaagd?

Allereerst: wat mij betreft klopt deze schijntegenstelling niet. Ik ken gelukkig ook boeren die met hart en ziel als natuurvriend voor hun land zorgen, niet alleen op grond van ‘harde’ argumenten ten aanzien van bedrijfsvoering en inkomen.

De Jong noemt drie voorbeelden (Biesbosch, Gelderse Vallei en Veluwe) die volgens hem zouden laten zien dat het helemaal niet slecht gaat met stikstofgevoelige natuur. Hij gebruikt hiervoor de algemene ‘rapportcijfers’ in de Europese database van Natura 2000-gebieden.

Hoogwater in de Noordwaard Polder in de Biesbosch. De natte natuur in de Biesbosch is niet erg stikstofgevoelig. - Foto: ANP
Hoogwater in de Noordwaard Polder in de Biesbosch. De natte natuur in de Biesbosch is niet erg stikstofgevoelig. - Foto: ANP

Flinke investeringen in natuurgebieden als de Biesbosch

Allereerst de Biesbosch. De Jong maakt de simpele redenering dat de Biesbosch in Brabant ligt, een provincie met veel intensieve veehouderij en daarom veel stikstofdepositie in natuurgebieden. Dan moet het ook wel slecht gaan met de Biesbosch. Deze redenering gaat echter mank. Er is het laatste decennium enorm geïnvesteerd in natuurherstel in dit gebied, onder andere in het kader van het programma Ruimte voor de Rivier. Ook is de Haringvlietdam op een kier gezet voor trekvissen.

Fijn dus dat het door alle inspanningen goed gaat met dit gebied

Er is veel nieuwe natte natuur hersteld in de Biesbosch, wat heeft geleid tot terugkeer van bedreigde soorten zoals otter, bever en visarend. Ook zijn het voedselrijke moerasbos en de uiterwaarden, natuur waar de Biesbosch bekend om staat, niet erg gevoelig voor stikstof. Fijn dus dat het door alle inspanningen goed gaat met dit gebied, ondanks de hoge stikstofdepositie in deze regio. Het laat zien dat herstel van waardevolle voedselrijke natuur in de Nederlandse delta gelukkig nog goed mogelijk is en wellicht vaker zou moeten gebeuren.

Hoge stikstofdepositie in stikstofgevoelige Gelderse Vallei

Dan de Veluwe en de aangelegen Gelderse Vallei, met daarin het Binnenveld bij Bennekom. Anders dan in de Biesbosch betreft het hier natuur op zandgrond, met gradiënten van droog naar nat. Het betreft hier allemaal stikstofgevoelige natuurtypen. Wat niet helpt is dat de Gelderse Vallei naast Brabant tot de gebieden met de hoogste stikstofdepositie van Nederland (en Europa) behoort, met name door de intensieve kippenhouderij in deze streek. Als hier dan toch nog stikstofgevoelige natuur voorkomt in redelijke tot goede staat, betekent dat dan dat de huidige stikstofproblemen nepnieuws zijn?

Het klopt gewoon niet om dit nu tot ‘robuuste natuur’ te verklaren die wel tegen een stootje stikstof kan

Nee, het betekent dat de natuurbeheerders zich tot het uiterste inspannen om deze negatieve effecten tegen te gaan. In het Binnenveld gebeurt dat onder meer door enorme inspanningen voor aanpassingen aan de waterhuishouding om schoon kwelwater te scheiden van het overige water dat uit landbouwgebieden komt en door maaien en afvoeren met soms speciale machines waarbij ook een gevoelige, natte zode niet beschadigd wordt. Dit gaat gepaard met zeer hoge kosten. Blauwgraslanden zijn de ‘duurste’ typen natuur van Nederland om te beheren, maar zijn noodzakelijk voor het behoud van enkele soorten planten en insecten die nergens anders meer voorkomen.

Zo’n 100 jaar geleden, voor de intensivering van de landbouw, bestond de hele Gelderse Vallei uit dit soort natuur. Het stond vol met orchideeën, spaanse ruiters en klokjesgentianen. Nu zijn daar maar een paar snippers van over die tegen de klippen op beheerd worden. Het klopt dan gewoon niet om dit nu tot ‘robuuste natuur’ te verklaren die wel tegen een stootje stikstof kan, zoals de Jong doet.

Droge Veluwe ongeschikt voor landbouw

Dan de drogere delen van de Veluwe. Hier vonden we een eeuw geleden vooral heidevelden en zandverstuivingen die door hun relatief lage landbouwkundige waarde lang nog gemeenschappelijk gebruikt werden, tot ze natuurgebied werden. Dit waren de gebieden die voor de landbouw het minst interessant waren en tegelijkertijd daar nu wel het meest last van hebben.

Stikstofdepositie op voedselarme natuur is en blijft een groot probleem

Dit verklaart waarom relatief veel natuur in Nederland voedselarme natuur betreft, zoals heide, zandverstuiving, hoog- en laagveen. In heidegebieden en zandverstuivingen leidt hoge stikstofdepositie tot overname door grassen, waarmee bijzondere bloemplanten, insecten en vogels verdwijnen. In eikenbossen leidt chronische, verzurende ammoniakdepositie tot uitspoeling van kalk en andere mineralen uit de bodem, waardoor kenmerkende ondergroei verdwijnt en broedvogels al in het nest hun pootjes breken door kalkgebrek.

Kortom: stikstofdepositie op voedselarme natuur is en blijft een groot probleem en zal de inspanning van iedereen in Nederland vragen om tot een oplossing te komen. Waar we nog voedselarme natuur in Nederland hebben, moeten we trots zijn op de waterbeheerders, natuurbeheerders en soms ook boeren die dit samen in stand hebben gehouden en/of hebben weten te herstellen.

Lees alles over het stikstofbeleid en het Programma Aanpak Stikstof (PAS) in dit dossier.

Laatste reacties

  • @123

    Han Ollf, is toch die ecoloog die vindt dat het prima ging met de Oostvaardersplassen , met de gigantische overbevolking aan dieren en met de jaarlijkse winterhongerdood tot gevolg.

  • Alco

    We dus maar door de grote bevolkingsgroei en de daarmee gepaard gaande luxe industrie en verplaatsing, afscheid moeten nemen van die unieke voedselarme natuur.
    Beste heer Ollf. Het gaat erom waardoor de deposito veroorzaakt wordt.
    We gaan bewijzen dat als alle landbouw uit Nederland verdwenen is, er nog een probleem is met die voedselarme gronden.

  • R Jochems

    Wat een flauwekul allemaal

  • Kelholt

    Als zelfs een simpele boer* als René de Jong zijn opiniebijdrage kan onderbouwen met cijfers dan verwacht je van een geleerde hoogleraar ecologie zoals Han Olff toch wel iets meer dan alleen een subjectief praatje.

    *(geintje René)

  • trekker123

    Schijnt dat hier vroeger ook mammoeten hebben rondgelopen, en ooit kon je te voet vanuit het vaste land van Europa naar wat wij nu Engeland noemen. Aan het uitsterven van de mammoet heeft naar wordt vermoed de mensheid wel bijgedragen, maar hoe erg het is dat niet alles in de natuur precies blijft zoals het ooit was? En dat in relatie met wat als vaststaand gegeven wordt beschouwd, een eindeloze bevolkingsgroei?

  • farmerbn

    Helemaal eens met Kelholt en nog steeds 3-0 voor René. Van een hoogleraar had ik ook veel meer verwacht. Dat natuurbeheerders zich tot het uiterste inspannen is geheel normaal en die worden daar ook goed voor betaald. Zou wat zijn als ze zich niet tot het uiterste zouden inspannen. Wat een argument...

  • René de jong

    Geachte heer Olff hoogleraar ecologie, een eer om genoemd te worden !
    En ik hoop dat u (wel) reageert op mijn schrijven.

    Hoe verklaart u de uitmuntende SDF cijfers voor de eiken op de Veluwe A,A,A & A als global.
    Of bijvoorbeeld de slechte cijfers van de door u genoemde blauwgraslanden op Terschelling C,C,C & C als global.
    Of een slecht gebied als Aamsveen want dat is een gebied met veel slechte cijfers ? eigenlijk alleen maar C, volgens RIVM veel depositie uit het buitenland.

    Let op ik bedenk de cijfers niet zelf, deze staan in de SDF rapportages, verplicht door de EU.
    Graag uw antwoord op deze 3 vragen, ik ben maar een domme boer.

  • kleine boer

    Rene maar de domste boeren hebben de dikste Piepers 😜👍

  • Henk.visscher

    Ze proberen altijd wel een smoes te bedenken, want ze willen maar een din, de boeren zo snel mogelijk weg uit Nederland.

  • nvanrooij1

    @rene
    Je hebt moeilijke vragen gesteld want dhr.Olff doet er lang over om ze te beantwoorden maar daarvoor ben je ook hoogleraar

  • Kaiser

    Ach ja, er komt met depositie alleen stikstof bij. Dat er door uit- en afspoeling ook stikstof uit een natuurgebied verdwijnt staat nergens in een rapport over natuurgebieden beschreven. Zolang niet bekend is hoeveel stikstof er door uit- en afspoeling uit natuurgebieden verdwijnt, kun je ook nooit weten of stikstofdepositie schadelijk voor natuurgebieden zal zijn. Wat dat betreft spreken de aangehaalde rapporten van René de Jong voor zich. Het kan zelfs ook zo zijn dat er door uit- en afspoeling méér stikstof uit een natuurgebied verdwijnt dan er door depositie bijkomt en een natuurgebied zelfs verarmt.!! De stikstofbalans van een natuurgebied zal bekend moeten zijn eer je kan zeggen dat stikstofdepositie schadelijk voor natuurgebieden is. Van mij mag hoogleraar Olff zijn huiswerk nog wel een keer overdoen.

  • René de jong

    Geachte heer Olff, ik heb nog even een keer gelezen wat u schrijft;

    Biesbosch,
    hier schrijft u terecht dat het om natte natuur gaat maar ook dat mijn simpele redenering niet op gaat omdat "natuur waar de Biesbosch bekend om staat, niet erg gevoelig voor stikstof. En u ontkent niet dat het goed gaat.

    De berekende overschrijding (KDW) in de Biesbosch is gemiddeld 92 en max. 680 dus dan is mijn "manke" redenering al bevestigd door deze KDW, ze berekenen veel schade.
    Er zijn ook wel degelijk 4 stikstofgevoelig verklaarde habitattypen:
    H91E0 type B met SDF cijfer/klasse A
    H91E0 type C met SDF cijfer/klasse A
    H6510 type B met SDF cijfer/klasse A
    H6430 type C met SDF cijfer/klasse A
    Verder heeft de Haringvlietdam weinig met stikstofdepositie van doen, het bevestigd ook mijn stelling dat er andere oorzaken van achteruitgang zijn.
    En dat onderhoud wat moeite kost is nogal wiedes, bij ons waait het gras ook niet naar de kuilhoop.

    Binnenveld & Gelderse Vallei;
    Hier schrijft u dat er goed (enorm) beheert wordt op deze zandgrond en daardoor stikstof gevoelige beheer typen Blauwgras en Trilvenen het goed doen.
    Dit komt met name door waterbeheer, kwelwater uit de Veluwe wordt gescheiden van vuil landbouwwater.
    >>>>>

  • René de jong

    Vervolg :
    Depositie komt van boven, uit de lucht dus op het land, zou daar voedselrijke grond veroorzaken echter in Binnenveld spoelt kwelwater dit weer weg.
    Ik begrijp dan niet hoe dit kwelwater uit de Veluwe zo schoon is geworden, want daar was toch ook enorme depositie berekend wat uit spoel naar grondwater.
    En ook snap ik niet waarom er nu een giga leefgebied van de weidevogels is afgegraven, vruchtbare grond dus is afgegraven ten behoeve van nog méér Blauwgras en Trilveen wat al duur was om te beheren.
    Blijkbaar is een hoge ammoniak concentratie (en geld) toch geen probleem.

    Veluwe;
    Hier ontkent u eigenlijk dat het goed gaat met de Veluwe, de SDF cijfers dus niet kloppen en schrijft u dat er veel voedselarme zandgrond is die gevoelig is voor stikstofdepositie en daardoor voedselrijke grond ontstaat.
    De SDF cijfers zijn door LNV ingevuld (ik lees alleen voor) met strikte voorschriften zodat ieder lidstaat er vanuit kan gaan dat deze juist en correct zijn, ze dienen dan ook als juridische basis. Ik blijf dan ook nog even bij deze uitmuntende rapportcijfers.
    Maar interessanter is uw stelling (en alle anderen) dat voedselarme grond kan veranderen in voedselrijke grond, dit is eigenlijk mijn 2e column want die ging over Heinz Ellenberg en standplaats factoren.
    De hamvraag is; kan stikstofdepositie de standplaatsfactor “voedselarm” veranderen in “voedselrijk”
    >>>>>

  • René de jong

    vervolg>>
    De SDF cijfers zeggen van NEE (immers 11 x Klasse A 2019 tegen 2x in 2004) maar dit kunnen jullie ecologen nog wel bewijzen door grondmonsters te nemen, is de schrale Veluwe nu plots voedselrijke (landbouw)grond geworden.

    Er zijn overigens veel meer gebieden waar de KDW fors word overschreden en er toch goede cijfers zijn.

    Maar als het u gelegen komt zou u dan nog de 3 vragen willen beantwoorden (zie boven).
    Met name Aamsveen NL2003001 ben ik benieuwd naar uw visie op deze matig natuur en (eventuele) oorzaak depositie.
    vr gr René

  • farmerbn

    Ik ben bang dat we niks meer van Han Olff horen en dat de eindstand 3-0 is.

  • Kelholt

    Ik citeer hoofdredacteur Jan Vullings maar even:
    'Boerderij neemt in het stikstofdebat een onafhankelijke positie in, met een duidelijke affiniteit voor boeren. Wij begrijpen de boeren. Wij verzamelen, selecteren en duiden de informatie die voor boeren van belang is in dit proces.
    Boerderij laat zich niet sturen door belangenorganisaties en/of commerciële partijen. De redactie toetst op inhoud, niet op euro’s, niet op belangen, niet op krachttermen.
    Boerderij wil feiten van meningen scheiden. De politieke werkelijkheid is soms hard. Juist in deze roerige periode is deze onafhankelijke positie belangrijk.'

    Nou Jan maak je woorden waar en geef je redactie de opdracht om Han Olff achter de vodden aan te zitten en laat de hoogleraar even de domme vragen van een simpele boer beantwoorden.

    Uiteraard staat het de deskundige redactie vrij om zelf de vragen van René de Jong te beantwoorden of om ander commentaar op zijn feiten te geven.

  • farmerbn

    Als Boerderij een hoogleraar een podium geeft om een artikel te plaatsen zullen ze die hoogleraar toch wel de verplichting hebben meegegeven om te reageren op mensen die over dat artikel een vraag hebben.

  • kleine boer

    De beste verhalen zijn dus nog steeds de reacties op een artikel maar we moeten wel duur het artikel betalen ....

  • melkveehouder .

    Ronduit schandelijk dat in deze periode van veel (ondernemers)leed en angst zo’n Olff een podium geboden wordt Rene de Jong met oeverloos gezwam in de hoek te zetten.

    En inderdaad Boerderij, neem je verantwoording en roep Olff op voor een interview om de vragen van Rene de Jong te beantwoorden. Of stop met deze bull shit.

  • René de jong

    @melkveehouder
    Dit boertje staat niet zo maar in een hoekje.....

    Ik heb dhr. H. Ollf per mail 2 maal verzocht om inhoudelijk te reageren echter (nog) zonder resultaat.
    Dit kan betekenen dat ik zijn mailadres niet goed heb, hij nog geen tijd heeft gehad om te reageren of domweg omdat hij niet inhoudelijk KAN reageren.

    Het mailadres is juist (heb ik gecontroleerd) en het is al een weekje geleden (16 maart 1e mail) dus dan is deze hoge leraar misschien...... ziek, laten we het daar maar op houden.

    Beterschap heer H.Ollf

    Stuur hem maar een kaartje via de mail;
    eenvoudig te vinden via Google want hij komt van de RUG Groningen ;-)

  • theorikyreintjes1

    Vandaag even door de bossen gefietst . Het is gezond om dit te doen vanwege de corona virus. Maar helaas zie je de omstandigheden hoe de bossen erbij liggen.
    Ik heb er menig foto van gemaakt. Wat een bende is het, veel omgewaaide bomen die er al jaren liggen. Helaas, kun je stellen, ze zijn het niet waard om zo iets te krijgen. En dan maar altijd een ander de schuld geven! Het is pure verloedering!

  • EL

    Beterschap, meneer Olff, ik hoop dat u er snel weer bovenop bent!

Laad alle reacties (18)

Of registreer je om te kunnen reageren.