39 reacties

‘Er is een omslag nodig in de veehouderij’

Henk Folmer en Jeltsje van der Meer
Zowel boeren als burgers zijn gebaat bij de omslag van een intensieve naar een extensieve kringlooplandbouw, vinden Henk Folmer en Jeltsje van der Meer.

Nederland was in 2019 opnieuw tweede op de wereldranglijst van exporteurs van landbouwproducten. Dat is een opmerkelijke prestatie van zo’n klein en dichtbevolkt land. Het toont aan dat de Nederlandse landbouw zeer efficiënt producten van hoge kwaliteit levert, die tegen concurrerende prijzen op de wereldmarkt worden verkocht.

Toch is schermen met deze koppositie en oproepen haar te koesteren misleidend, want de inkomens in de meeste sectoren staan al jaren onder druk. Volgens voorlopige cijfers van het CBS hadden de varkenshouders dankzij de varkenspest in China in 2019 een historisch goed inkomen van gemiddeld € 257.000 tegenover € 9.000 in 2018. Structureel is dit positieve resultaat echter allerminst. Het gemiddelde inkomen in de akkerbouw daalde van € 75.000 in 2018 naar € 37.000 in 2019. Ook de melkveehouders hadden in 2019 een slecht jaar. Alleen dankzij de Europese landbouwsubsidies liet hun inkomen een schamele plus van € 31.000 zien.

Op de leuze dat er zonder de Nederlandse boeren geen eten op tafel komt, valt het nodige af te dingen

Vraagtekens

Voorts zijn bij de maatschappelijke baten van de landbouw de nodige vraagtekens te plaatsen. De € 94,5 miljard aan export is indrukwekkend, maar daarvan betreft € 26 miljard doorvoer van buitenlandse landbouwproducten. Bovendien behoren tot de resterende € 68,5 miljard ook bewerkte producten van geïmporteerde grondstoffen, zoals cacaobonen. Ook op de leuze dat er zonder de Nederlandse boeren geen eten op tafel komt, valt het nodige af te dingen. Als de Nederlandse productie krimpt, staan buitenlandse boeren klaar de uitval op te vangen. In de melkveehouderij bijvoorbeeld benaderen concurrenten, zoals de Denen en Nieuw-Zeelanders, de kwaliteit van de Nederlandse zuivelproducten, maar tegen lagere productiekosten vanwege lagere grondprijzen. Bovendien hebben zij ruimte om hun productie op te voeren.

Lees verder onder foto

Zuivel met PlanetProof-keurmerk in supermarkt. Volgens Henk Folmer en Jeltsje van der Meer stijgt de vraag naar deze producten. - Foto: Koos Groenewold
Zuivel met PlanetProof-keurmerk in supermarkt. Volgens Henk Folmer en Jeltsje van der Meer stijgt de vraag naar deze producten. - Foto: Koos Groenewold

Hoge maatschappelijke kosten

Naast baten veroorzaakt de intensive landbouw in Nederland hoge maatschappelijke kosten, zoals schade aan het milieu, de biodiversiteit, en het landschap, en ziektes, zoals de Q-koorts. Doorgaan op de weg van intensivering die al sinds de Tweede Wereldoorlog is bewandeld, betekent dat de maatschappelijke kosten verder zullen stijgen, wat op verdere maatschappelijke weerstand zal stuiten, zoals bij de stikstofcrisis. Hoewel stikstof momenteel centraal staat, is het zeker niet de enige bedreiging voor het milieu en de biodiversiteit door de landbouw. Bovendien zijn de stagnerende inkomens een duidelijk signaal voor de boeren dat doorgaan op de weg van intensivering een weinig wenkend perspectief is. Het is daarom zowel in het belang van de boeren als van de samenleving, op zoek te gaan naar alternatieve bedrijfsmodellen en producten.

De invoering van steeds strengere milieumaatregelen kan worden voorkomen door over te gaan op kringlooplandbouw

Kringloop

De invoering van steeds strengere milieumaatregelen kan worden voorkomen door over te gaan op kringlooplandbouw en een natuurinclusieve bedrijfsvoering. Hoewel een dergelijke omslag de maatschappelijke kosten vermindert, is het nog te vroeg om precies aan te geven in hoeverre hierdoor de inkomenspositie van de boeren wordt versterkt. Echter, kringlooplandbouw en een natuurinclusieve bedrijfsvoering hebben een prominente plaats in de plannen van minister Schouten en van de Europese Commissie die daarvoor forse budgetten in het vooruitzicht hebben gesteld. Ook kan de omslag rekenen op steeds meer maatschappelijk begrip, zoals onder andere blijkt uit de gestaag groeiende vraag naar bijvoorbeeld biologische en PlanetProof-producten.

Omslag

De € 522 miljoen die minister Schouten wil uittrekken voor het beperken van de stikstofuitstoot in met name de veeteelt, kan daarom beter worden ingezet ter ondersteuning van de omslag naar extensivering in de vorm van kringlooplandbouw en een natuurinclusieve bedrijfsvoering. Een dergelijke omslag versterkt de positie van de Nederlandse veeteelt op de lange termijn. De huidige plannen, aangedragen door het Landbouw Collectief, zoals emissiearme stallen, verdunning van mest met water, en meer weidegang, zijn noodgrepen voor de korte termijn. Zij zullen de boeren een tijdje rustig houden, maar de voortgaande intensivering van de landbouw niet stoppen en nieuwe stikstof- en andere milieu- en biodiversiteitcrises niet voorkomen.

De landbouworganisaties zouden hun aanhang moeten vertellen dat voortzetting van het huidige productiesysteem een doodlopende weg is

Doodlopende weg

Het is de verantwoordelijkheid van de landbouworganisaties en politici de omvangrijke negatieve effecten van een door intensivering gedreven productiesysteem onder ogen te zien en hun aanhang op het Malieveld te vertellen dat voortzetting van het huidige productiesysteem een doodlopende weg is. Ook zou minister Schouten haar perspectiefvolle plannen voor natuurinclusieve kringlooplandbouw met meer verve mogen verdedigen in plaats van toe te geven aan de dreigementen van demonstrerende boeren. Verder zouden de provincies plannen dienen te ontwikkelen voor de transitie van een intensieve naar een extensieve, milieuvriendelijke landbouw.

Henk Folmer is hoogleraar ruimtelijke economie en Jeltsje van der Meer-Kooistra is hoogleraar financieel management aan de RUG.

Dit opinie artikel is eerder verschenen in het Dagblad van het Noorden en met toestemming doorgeplaatst.

Laatste reacties

  • Kelholt

    Nou beste hoogleraren jullie zeggen: "Ook kan de omslag rekenen op steeds meer maatschappelijk begrip, zoals onder andere blijkt uit de gestaag groeiende vraag naar bijvoorbeeld biologische en PlanetProof-producten."
    Boerderij.nl 31-5-2019: "Leden van FrieslandCampina die op de wachtlijst staan voor omschakeling naar biologisch, moeten extra geduld hebben. In 2019 en 2020 neemt de coöperatie er geen omschakelaars meer bij. Oorzaak van de tijdelijke stop is dat het aanbod aan biologische melk sneller is gegroeid dan de vraag."
    Ik ben geen hoogleraar maar concludeer dat de boeren wel willen omschakelen maar dat de consument nog niet zo hard wil.

  • Alco

    Deze mensen staan echt mijlenver buiten de realiteit.

  • veldzicht

    Typisch weer zo,n reportage wat niet zou misstaan in het het blaadje van Gr. Links. .Alles is fout wat de landbouw doet terwijl de overheid de grootste veroorzaker is van de slechte inkomens in de landbouw met hun steeds veranderende peper dure regelgeving en wetten.Het valt mij tegen van ''Boerderij''dat zij als eerste weer moeten komen met zo,n verslag zonder een enkele kritische opmerking.Schei toch uit met je natuurinclusieve kringloop landbouw alsof dat alle problemen oplost en er geen concurrentie is van uit het buitenland.

  • boergert

    Extensief en natuurinclusief zijn mooie begrippen, maar kun je daar je bedrijf op bouwen? het vergroot de afhankelijkheid van subsidies, en we weten dat dat politieke gedreven instrumenten zijn. Bovendien ontbreekt de relatie tussen extensief/natuurinclusief en N-emissie. Hectares zorgen immers niet voor stikstof, maar dieren. Dus niet de intensiteit per hectare, maar het aantal dieren is van belang.

  • hdijkstra

    Omslag naar extensivering; zeker een goede zaak, alleen de werkelijkheid is weerbarstiger. Ontrekking van landbouwgrond voor nieuwe natuur, waterbergingsplannen, nieuwbouw, zonneparken, industrieterreinen en ga zo maar door, dit alles zorgt nou niet direct voor dalende grondprijzen, dus vertel dan ook maar even hoe de boeren dit voor elkaar zouden moeten krijgen.

  • farmerbn

    Wat is volgens de schrijvers natuurinclusieve kringlooplandbouw? Als zij niet antwoorden, kan Bertus het dan uitleggen?

  • Alco

    Er is een omslag nodig in de fantasie over de landbouw.

  • Axl

    Word weer eens tijd voor een economische crisis dan zijn ze weer positief over de landbouw voor stabile werkgelegenheid en plattelandsbeheer.
    Ze kunnen dat geld beter aan zorg, politie en onderwijs geven dan heeft iedereen er wat aan.
    Dan heeft de overheid ook geen geld meer om kunstmatige natuur te maken die maar 5 % van de bevolking mooi vind.
    Eu is maar 98% zelfvoorzienend in voedselproduktie dus ik zou maar een beetje zuiniger zijn met de boeren.
    Voedsel importeren is slechter voor mileu portomonee en voedselzekerheid van bv nederland.
    Dat er misschien dingen iets anders moeten kunnen we over praten maar het meeste gaat gewoon goed.
    Vooral als ik door noord nederland rij zie ik veel ruimte en natuur en maar sporadisch veehouderij bedrijven.
    En zolang ned groeit in economie en bevolking is er minder ruimte voor natuur en komt er meer uitstoot van gassen en stoffen.
    Boer weg en meer wegen en huizen en Industrie wat zou slechter zijn voor biodiversiteit etc?

  • EL

    Omschakelen naar een andere manier van landbouw duurt minstens 25 jaar! Varkens in de modder is iets van 40 jaar geleden dat was niet erg hygiënisch!

  • Klaverweg

    bij ons in de buurt een grote biologische vollegrondstuinder failliet,meeste mensen willen en kunnen niet meer betalen voor voedsel wat wel nodig is voor bovenstaande plannen.

  • massy

    Hoe komt het dan dat er steeds meer hele grootte boerenbedrijven komen ?

  • veldzicht

    Allemaal lui die een ''groene''opleiding hebben genoten en dan nu even komen vertellen hoe die boertjes moeten gaan boeren die het zo verschrikkelijk verkeerd doen.Als ze het zo goed weten wat let je,koop of huur een boerderij en laat eens zien hoe het moet dan kijk ik over 5 jaar wel wat de resultaten zijn en volg ik ze misschien wel als de uitkomsten goed zijn.

  • Bolder01

    Massy ,,,jij zou nog eens schrikken en slecht slapen als jij morgen voor de aflossing en alle regels moest voldoen.

  • Maas1

    Er is een omslag in koopgedrag nodig!!
    Echt Hollands lopen zeveren dat het voedsel pakket niet deugd. U portomonnee vertoond niet het handelen wat u met u mond beleid.Voor een dubbeltje eerste rang zitten
    Mischien kunt u er nog wat gratis airmiles zegeltjes bij u product krijgen," bewuste" kringloop burger!
    Je kunt de boer betalen en anders krijg je de deksel op je neus,met andere woorden verrek dan maar.

  • peters

    Henk, het is werkelijk bedroevend dat mensen van jouw kaliber deze onzin verkondigen. Je staat echt mijlenver van de werkelijkheid af en geloofd in je eigen sprookjes. En zulke mensen als jij geven college. Geen wonder dat de wereld naar de kloten gaat. Tijd voor een functioneringsgesprek.

  • massy

    Bolder01, ik zie het zo dat er jaren gestuurd is om de bedrijven modern en levens vatbaar te maken en nu zouden we terug moeten naar een OT en SIEN verhaal kijk dat gaat er bij mij niet in. en ik hoef niet te schrikken van de aflossing want dat heb je zelf gedaan de regels die worden op gelegd daar kun je weinig aan doen.

  • kanaal

    waarom word deze onzin geplaatst ?

  • agratax(1)

    Dat de boeren niet voor de lol zal groot zijn gegroeid en zo hard werken zal duidelijk zijn.
    Maar ik hoop dat deze geleerden eens in de realiteit komen en zien dat er in Nederland een steeds groeiende hardwerkende mensen is, die zijn degelijkse uitgaven (huur, eten en verzekeringen etc.) niet kan opbrengen. Nu even suggereren dat deze groep de hogere kosten voor biologische voeding of het ook heten mag kan opbrengen lijkt mij een utopie. Dus deze geleerden zijn net als de milieu bewuste politici en lappen de door de FAO vastgestelde norm voor Voedselzekerheid aan hun laars. Voor deze groep leiders lijkt hun idee m.b.t. milieu en klimaat tot een geloof te zijn verheven, waarbij de ongelovigen (in dit verhaal de armlastige) aan zijn lot wordt overgelaten. Over sociale gevoelens gesproken van Links en Groen.

  • Ik nodig ze uit om langs te komen,ik sta open voor meer inkomen ,en als ze me dan kunnen uitleggen wat ze bedoelen met kringlooplandbouw kan ik aan de slag.ruimtelijk economisch en hoogleraar financieel management ,,kom stage lopen bij mij,of beter ,,ik bij jullie.. Wijs me de weg ,misschien kan ik een voorbeeld zijn voor de rest.

  • ghsmale

    extensief wordt momenteel niet gezien als milieuvriendelijk door de huidige politiek

  • famboenink@hetnet.nl

    een ding klopt wel in dit stuk dat de intensieve veehouderij vorig jaar top heeft gedraaid zonder subsidie hoe je dan nog met blauwe ogen kunt zeggen dat het extensiever moet met subsidie
    kan ik met mijn kop niet bij

  • EL

    Wees zuinig op de Nederlandse landbouw, in Afrika vreten de sprinkhanen alles kaal. De Afrikanen zullen voedsel moeten importeren!

  • EL

    Het corona virus is een gevolg van het gebrek aan voldoende veilig voedsel!

  • Attie

    Hoogleraar...., zoveel verstand en toch zo slecht gebruiken...🤔

  • Btje

    Het probleem, ze hebben bij dit verhaal veel te lang op het stadkantoor gezeten ipv een gedegen onderzoek aan te gaan. Ga het koopgedrag van de burger "proeven". ( prijs is bepalend). Ga kijken hoe boeren efficiënt produceren, waarbij lage marges zorgen voor weinig vespilling. En trek je conclusies. dan eens.

  • Leeuwma

    De lonen zijn de laatse 40 jaren 4x over de kop gegaan als mijn tarweprijs dat ook had gedaan was onze bedrijfvoering veel meer natuur inclusief als nu het ontbreekt mij aan de middelen om bij de tijd te blijven bieten verbouwen kan volledig chemie vrij maar daar hang wel een prijs kaartje aan voor 36 euro kan je niet veel van de boer verwachten.

  • René de jong

    @Jeannettedekker@hotmail.com ; hele mooie insteek laat ze stage lopen in de praktijk.

    Kunnen ze wsl ook even uitleggen hoe het moet met natuurinclusieve natuurgrond waar geen mest op mag, ook geen bio mest.
    Dus daar wel product afhalen maar niks terug brengen, geen retourvracht dus (ook wel kringloop genoemd ??).

    Wat deze deskundige terecht zien is de achteruitgang van "natuur"grond, dat noemen wij dan weer uitmergelen van grond, niks opbrengen en wel afhalen.

    M.a.w. allemaal deskundigen weten het beter aangaande boerengrond, maar hoe zit het nu met de "natuur"grond, kunnen deze deskundigen daar ook wat over vertellen.
    - biodiversiteit
    - soorten (aantallen & diversiteit)
    - kringloop
    - bodemleven
    - CO2 opname
    - maatschappelijke kosten

  • farmerbn

    Ai, René dat zijn geen leuke vragen. Er zijn steeds meer deskundigen die slecht nadenken maar wel veel kritiek hebben. Zo zijn er die denken dat een electrische auto vele jaren zonder onderhoud en vervanging van de accu kunnen rijden. Ook dat als je grond aanschaft voor natuur dat je dan die natuur er vele jaren gratis bij krijgt zonder onderhoud en investeringen. Maar zo makkelijk gaat dat natuurlijk niet. Wel is het makkelijk om de boeren aan te wijzen als het met hun natuur niet zo geweldig gaat.

  • peters

    Zijn alweer een dag verder, maar maak me nog weer kwaad. Deze mensen geven college. Een hele generatie studenten krijgt een beeld voorgespiegeld wat niet reëel is. Deze man moet toch gewoon ontslagen worden.
    Henk, denk na voordat je je studenten iets verteld, want wat je nu voor college geeft zal leiden tot nog meer maatschappelijke kosten.
    Triest hoe ons onderwijssysteem er tegenwoordig functioneert.

  • nita

    Deze hoogleraren weten van toeten nog blazen en zwetsen over kringlooplandbouw. Nou als er 1 sector een kringloop heeft is het wel de landbouw.
    Maak je liever druk over belangrijkere zaken, ik noem de wereldwijde bevolkingsexplosie, uitputting van grondstoffen, verlies van regenwouden, plasticvervuiling van de oceanen, CO2, zeespiegelstijging, enz enz
    Nee, deze hoogleraren doen liever boertje pesten

  • Mbmb

    Extensivering, kringlooplandbouw, natuurinclusief, wat een slap maar in de kringen van deze types modern gezwets. Als die boer maar verandert, lees halveert, komt alles in dit land weer goed. Weer een triest stuk in Boerderij.

  • boer a

    wie betaalt eigenlijk de ruimte voor het plaatsen van dit onzin artikel?

  • drikhend

    Als alle rest producten die nu gevoerd worden aan dieren niet meer gevoerd werden . Dan zouden de levensmiddelen waarvan zij bij maken overblijven stuk duurder worden .Wat een gezever over kringloop deze bestaat altijd al . Veschil met nu en vroeger is dat vroeger meestal de restproducten van eigen bedrijf kwamen . En nu meestal van de verwerkende industrie geleverd worden . En extensief boeren kan niet als de grenzen open zijn voor dezelfde producten uit andere landen waar anders geboerd wordt met andre regels .Men wil dus naar bedrijven die boeren op basis van toeslagen om de koo boven water te houden . En wie betaald bepaald .

  • Bertus Buizer

    Prima pleidooi van hoogleraren Folmer en Van der Meer-Kooistra. Helemaal in de lijn van wat ik al eerder heb geschreven, onder andere op de website sustainablefoodsupply .org (open bit.ly/39BSVhN op internet) en in Boerderij Vandaag.
    De overheid en ook de landbouworganisaties zouden veel meer visie moeten uitstralen en lef moeten tonen om de Nederlandse landbouw koploper te maken in duurzame oftewel ecologisch verantwoorde landbouw. Zij hebben al verschillende momentums daarvoor genegeerd. Lees ook (open URL): bit.ly/2TPSzgH

  • Alco

    Toch wel echt jammer dat we deze zgn. "wereldverbeteraars" niet in een eigen landje kunnen laten hobbyen.

  • veldzicht

    @Alco.Dat kan toch.Laat ze zelf een boerderij beginnen en het goede voorbeeld geven als ze het zo goed weten.

  • farmerbn

    Nu dat je er bent Bertus: Wat is natuurinclusieve kringlooplandbouw? Is dat riooldrek uit Amsterdam uitstrooien op een braakperceel met bloemetjes?

  • Bertus Buizer

    Antwoord aan @farmerbn. U wilt graag voorbeelden? Er zijn er vele.

    Hier een praktijkvoorbeeld van een paar akkerbouwers op de 'Friese klei': Gerrit Jukema en zijn buurman en achterneef Jelle Seerp Jukema (Oosterbierum, Sexbierum). Zie (open URL): bit.ly/2xhIZeX

    Gerrit Jukema over de omslag die hij maakte naar natuurinclusieve kringlooplandbouw: "Wat het mooiste is? Ik ga weer iedere dag met plezier aan de slag!"
    .

  • jjbm

    Het is weer het oude liedje, de boer moet veranderen, met overaanbod van kringloop- en natuurinclusieve producten tot gevolg, zodat de consument weer voor een dubbeltje op de eerste rang kan blijven zitten. Laat alsjeblief de vraag( en bijbehorende prijszetting) leidend zijn. We zullen zien wat de consument in de aankomende recessie over heeft voor voedsel. Ik geloof er niet meer in, boerderij te koop, ik pas, ga het zelf maar doen hoogleraar Henk en Jeltsje

Laad alle reacties (35)

Of registreer je om te kunnen reageren.