28 reacties

‘Zo kunnen boeren bijdragen aan circulaire economie’

Grijp de stikstofkwestie aan om te investeren in een systeemverandering in de economie en landbouw, bepleiten Willem Verbaan en Wim Veldman.

Het kabinet besliste 7 februari over een programma van ruim € 500 miljoen om het stikstofprobleem op te lossen. Een deel voor innovatie, maar een aanzienlijk deel (circa € 350 miljoen) voor de uitkoop van boeren bij natuurgebieden. Er is vele maanden aan dit besluit gewerkt. Als je de resultaten leest komen – althans bij ons – wel vragen op.

Een emissarme stal. De landbouw doet al veel aan stikstofreductie, maar dat is symptoombestrijding, stellen Willem Verbaan en Wim Veldman. - Foto: Galama Media
Een emissarme stal. De landbouw doet al veel aan stikstofreductie, maar dat is symptoombestrijding, stellen Willem Verbaan en Wim Veldman. - Foto: Galama Media

Het stikstofprobleem kwam niet uit de lucht vallen toen de Raad van State het licht op rood zette. In vele toonaarden was door natuurorganisaties al gewaarschuwd voor het verlies aan biodiversiteit, met analyses over de oorzaken.

1% van fonds voor toekomst is voor oplossen stikstofprobleem

Er zijn strakke regels gemaakt voor het boeren. Landbouw is in feite een voorbeeld als het gaat om circulair boekhouden en de controles daarop. Elke boer is verplicht een mineralenboekhouding uiterst gedetailleerd bij te houden. Daaruit komt een mineralenbalans (onder meer voor stikstof en fosfaat). Fouten en overtreding van normen worden afgestraft met forse boetes en/of het schrappen van subsidies.

De stikstofcrisis zit ook niet in deze wettelijk geregelde sectororganisatie, maar in de juridische constructie van onder meer de PAS-wetgeving. Die juridische context heeft Herman Tjeenk Willink (voormalig vicevoorzitter van de Raad van State) op 9 februari in Buitenhof nog eens uitgelegd.

Stikstof is voor mens, dier en plant nodig om te kunnen leven. Maar stikstofverbindingen slaan ook neer in de bodem; de zogenoemde depositie. Het gevolg is een vaak ongewenste bemesting die zorgt voor onbeheerste plantengroei en uitsterving van gewaardeerde soorten. Oplossing van het probleem is te zorgen dat de bron uit de buurt van natuurgebieden wordt verwijderd of technisch volledig wordt beheerst in combinatie met gericht natuurbeheer. Tijd om te investeren in de toekomst dus. Voor de toekomst hebben we zo’n € 50 miljard in een fonds. € 500 miljoen voor het stikstofprobleem is daarvan maar 1% .

Ruimteverdeling in dwangbuis van economisch groeidenken

CDA-Kamerlid Jaco Geurts zegt dat de ruimte ingeleverd door uitgekochte boeren weer aan de agrarische sector ten goede moet komen. Hoe zit het dan met de verdeling van die ruimte? Circa een derde deel van het oppervlak is landbouw, slechts een zesde is natuur en een zesde is verharding van steden, infrastructuur et cetera. Nederland staat op de tweede plaats qua export van landbouwproducten. Terecht wordt in het politieke debat de vraag gesteld of het niet wat minder kan.

De enorme kosten van alle toekomstige milieu-uitgaven schrijven we op de lat

De politieke afweging is of het land er beter van wordt als die oppervlakteverhoudingen belangrijk worden veranderd. De dwangbuis van het economische groeidenken. We doen het economisch zo goed, zegt ook Klaas Knot, president van de Nederlandse Bank, hij geeft de politiek een 9. Maar doen we het wel zo goed, vroeg ook Marike Stellinga, economisch redacteur van NRC. Zij vroeg hoe al die mooie cijfers zich verhouden tot een dalende ‘gevoelstemperatuur’.

Waar staan we nu?

In 2018 richtten de premiers van IJsland, Nieuw–Zeeland en Schotland de Wellgo-club op: WellBeing Economy Governments. Zij, drie vrouwen, hebben de moed om afstand te nemen van het klassieke BNP-denken. Bij wie staan de saneringskosten van een vervuilde omgeving als toekomstige verplichting op de balans? In elk geval niet bij de overheden. Overheden denken in de regel niet in termen van balansen, maar slechts in termen van de lopende rekeningen. De enorme kosten van alle toekomstige milieu-uitgaven schrijven we op de lat.

We dreigen de toekomst van onze kinderen op te eten

Grote denkers in binnenland en buitenland wezen ons al begin jaren 70 in het rapport ‘Grenzen aan de groei’ de weg. In Nederland bijvoorbeeld Jan Tinbergen, Bob Goudzwaard en Roefie Hueting. Als je het in gewoon plat Nederlands zegt: we dreigen de toekomst van onze kinderen op te eten.

Stikstofreductie is symptoombestrijding. Wat nodig is, is een systeemverandering, bepleiten Alex Schneider en Leonardo van de Berg, namens de Federatie van Ecologisch boeren (Volkskrant, 21 oktober 2019). Zij bepleiten nieuwe vormen van samenwerking tussen boeren, natuur en maatschappij.

Veel eco-boeren laten showcases zien met circulaire productie, gezondere voeding, regionale oriëntatie en ook nog eens een goede boterham voor iedereen. Het vermogen van de agrarische sector om aan te tonen volledig circulair te zijn en de uitstoot van schadelijke stoffen onder controle te hebben, wordt op de proef gesteld. In ons script van Het Theater van het Boeren Dilemma laten we zien dat het misschien wel mogelijk is, maar dan moeten we wel beter ons best doen. Aldus ontstaat de Nieuwe Economie. Voor boeren een prachtige uitdaging.

Laatste reacties

  • Zuperboer

    Heel fijn zo'n uitdaging Heren van t goede leven; De bank schrijft hier maandelijks de rente en aflossing automatisch af. De meeste boeren zitten niet te wachten op uw misschien wel goed bedoelde initiatieven die nieuwe onzekerheid in hun bestaan brengen. Laten we eerst de UVA hun studie maar eens laten uitvoeren. Met de koolstofmethode kunnen we de herkomst van N eerlijk vaststellen. Dan praten we verder.

  • EL

    Nogg meer investeren in gebakken lucht!

  • René de jong

    Van dit (stikstof)toneelstuk een Theater maken en veranderen om te veranderen en dan nog eens veranderen.

    Wij zijn er klaar mee, niks veranderen; EERST de stikstof leugens van tafel en de oneerlijke concurrentie uit het buitenland.

    Als daarna iedereen een mooie marge mag maken hebben wij tijd voor theater.

    Dan gaan wij theater maken over al die natuurclubs beter moeten beheren; veranderen, circulair, klimaatneutraal, DUURzaam en weet ik niet wat.
    Of gewoon hier en daar moeten gaan bemesten om weer leven in die schrale grond te krijgen.

    Dat lijkt mij een prachtige uitdaging.

  • farmerbn

    De schrijvers van dit stukje weten niet welke onzin ze hier neerschrijven.

  • Axl

    Dat betekent zo leven als in de jaren 50 geen auto een keer per week douchen zelf groente verbouwen en een paar Kippen.
    Geen buitenlandse vakanties Meer. de verwarming laag en met een jas aan op de bank zitten sokken stoppen.
    Geen grondstoffen in en export meer geen mobile telefoon maar samen met de hele buurt een telefoon.
    Etc.
    Dan heb je geen mileu probleem meer.
    Tja denk dat de bevolking daar op zit te wachten

  • Alco

    Dat het nog steeds gedurfd wordt zulke grote onzin op te schrijven.

  • Alco

    @René de Jong.
    Heeft de redactie al gevraagd jou visie te publiceren???

  • veldzicht

    ''Boerderij'' is er altijd als de kippen bij om,zonder enig tegengeluid, deze ongein te publiceren.En de boer moet ter voorkoming van het einde van de wereld al deze maatregelen maar even uitvoeren,of het haalbaar is en of die boeren dan nog wat verdienen is van ondergeschikt belang.Wel makkelijk dit te publiceren als je zelf een goed en inflatie vast inkomen hebt.

  • René de jong

    @Alco grapjas, is daar belang bij dan.

  • Alco

    Redactie zegt altijd objectief te zijn.

  • Kringloopboer

    10 reactie ,s zonder uitzonderingen allemaal hetzelfde .
    Maar nu de vraag : wie denkt dan dat je oneindig door kunt groeien in een eindige wereld ???

  • René de jong

    @krlboer ik weet niet of je t hebt meegekregen maar er komt al een tijdje geen koe varken of kip meer bij.
    Noemen ze productie rechten, zouden ze voor tien tenigen ook moeten invoeren.

  • Kringloopboer

    Ja dat moet zich iedereen afvragen dus ook wat jij aanhaalt maar we beheren nu eenmaal een groot gedeelte van het land en dragen een evenredige verantwoordelijkheid .
    Ook de rest van Nederland ontkomt niet aan hun deel

  • Gat

    Ned is 2e exporteur dat kan wel minder. Ben ik mee eens, haven rotterdam halveren, vrachtvervoer halveren. Wij hoeven toch als klein landje toch niet voor half europa spullen te ontvangen overzee en te vervoeren!

  • Kringloopboer

    @gat :Als ze geen afdoende oplossing hebben voor de co2 gaat dat ook gebeuren .
    Niet voor niets wordt de grootste waterstof installatie in NEDERLAND gebouwd .

  • h.wie431

    goed gelezen Gat!

  • kleine boer

    @ Renee De jong natuurlijk is daar belang bij zeker zulke onderbouwde stukken van jou daar word zelfs Bennie stil van ....

  • Mbmb

    Bla, bla, Natuur, Volkskrant, systeemverandering. Ben dit soort geblaat zo zat. Men weet echt amper waar het om gaat en de oplossing is altijd: verander die boer, dan gaat alles weer goed. En waarom geen woord over de extreme bevolkingsgroei, extreme toename van verkeer, en vliegbewegingen? Als ik een linkse wethouder of provinciaal bestuurder tegenkom, dan breng ik expres het gesprek op stikstof. En altijd prik ik er zo doorheen: vage bla bla met veel politiek correcte termen, maar bij de eerste concrete vraag of voorbeeld zijn ze weg. Maar wel doen alsof je er iets van snapt en altijd een hard oordeel over de boeren klaar. Nooit inzicht, zelden begrip.

  • marco-vdb

    Wederom... wa ne zwets!!
    Wanneer zijn de “redders van onze aardkloot” nou eindelijk eens wat ruimdenkender, ipv de wereldproblematiek op een paar vierkante kilometers te beslechten? Als ze echt begaan zijn met de toekomst van onze wereld, dan gaan ze het wereld voedselvraagstuk ook eens op wereldniveau bekijken. Om in Nederland de zgn biodiversiteit te bewaken, offeren we op wereldniveau het 10-voud op. We kappen extra oerwoud in Afrika, Amazone, Indonesië en andere streken, waar we met enorme roofbouw duizenden hectaren woestijn creëren. Zie in China het voortschrijdend voorbeeld! In Nederland wordt verantwoord geboerd en dat heeft een klein effect op verrijking van de bodem in “niet-landbouwgrond”. Natuur veranderd en dat is niet erg. Ipv heide komen er bossen, met hun nieuwe fauna. So what? Extra co2 opname!

  • marco-vdb

    Wederom... wa ne zwets!!
    Wanneer zijn de “redders van onze aardkloot” nou eindelijk eens wat ruimdenkender, ipv de wereldproblematiek op een paar vierkante kilometers te beslechten? Als ze echt begaan zijn met de toekomst van onze wereld, dan gaan ze het wereld voedselvraagstuk ook eens op wereldniveau bekijken. Om in Nederland de zgn biodiversiteit te bewaken, offeren we op wereldniveau het 10-voud op. We kappen extra oerwoud in Afrika, Amazone, Indonesië en andere streken, waar we met enorme roofbouw duizenden hectaren woestijn creëren. Zie in China het voortschrijdend voorbeeld! In Nederland wordt verantwoord geboerd en dat heeft een klein effect op verrijking van de bodem in “niet-landbouwgrond”. Natuur veranderd en dat is niet erg. Ipv heide komen er bossen, met hun nieuwe fauna. So what? Extra co2 opname!

  • marco-vdb

    Wederom... wa ne zwets!!
    Wanneer zijn de “redders van onze aardkloot” nou eindelijk eens wat ruimdenkender, ipv de wereldproblematiek op een paar vierkante kilometers te beslechten? Als ze echt begaan zijn met de toekomst van onze wereld, dan gaan ze het wereld voedselvraagstuk ook eens op wereldniveau bekijken. Om in Nederland de zgn biodiversiteit te bewaken, offeren we op wereldniveau het 10-voud op. We kappen extra oerwoud in Afrika, Amazone, Indonesië en andere streken, waar we met enorme roofbouw duizenden hectaren woestijn creëren. Zie in China het voortschrijdend voorbeeld! In Nederland wordt verantwoord geboerd en dat heeft een klein effect op verrijking van de bodem in “niet-landbouwgrond”. Natuur veranderd en dat is niet erg. Ipv heide komen er bossen, met hun nieuwe fauna. So what? Extra co2 opname!

  • agratax(1)

    Circulaire economie prachtig. Wie moet hier direct mee aan de gang "De boer". De rest van de bevolking zal er niet aan beginnen, zolang nieuwe apparaten goedkoper zijn de reparatie. Vb. ik heb laatst getracht mijn gras strimmer van nieuwe aandrijf lagers te voorzien, eerst nagenoeg onmogelijk om de zaak te demonteren (alles geklonken), het was dus te bedoeling om het hele aandrijf + motor te vervangen en dat koste meer dan een nieuw apparaat dankzij de goedkope Chinese fabricage. Dit geldt voor de meeste dingen die via de Vrije Markt uit het Goedkope Azie komen naar het Europa met de hoge arbeidslonen. Wil de overheid dus echt dat we minder weggooien, zal ze moeten organiseren dat reparatie minder duur is dan nieuw kopen. Helaas het zal weer blijven bij mooie praatjes en een uitgewrongen landbouw, die ze liever kwijt dan rijk zijn.

  • agratax(1)

    Kringloop is het nieuwe tover woord. Nog geen beleidsmaker, die heeft verteld hoe dat er precies uitziet voor boer en burger. Laten we eerlijk zijn zonder toevoeging van buitenaf, zal een boerderij niet kunnen blijven produceren, want er worden mineralen verkocht en als die na gebruik (consumptie) niet terug komen zal er een tekort gaan optreden in de productieketen. Dit geldt voor alle producten, die we gebruiken. Al deze mooie gedachten zijn alleen uitvoerbaar als alle mensen hier aan mee werken , iets wat ze alleen zullen doen als ze er niet minder liefst beter van worden. Helaas is kringloop meer dan Hergebruik van materialen, want hergebruik van energie is niet mogelijk maar energie toevoegen is nodig voor hergebruik.

  • Bolder01

    Ooooooja nu kan de boer de economie weer redden, ons proberen de nek omdraaien en nu de boer weer nodig ha ha😁

  • Alco

    Kringloop????
    Wat moet een akkerbouwer dan?

  • Maas1


  • René de jong

    @Alco; dat is simpel, de akkerbouwers kunnen het VEGGIEfood van Tjeerd en Jesse verbouwen, als bemesting brengen Tjeerd en Jesse zelf hun "husketonne" over de akkers en kunnen ze de oogst geheel CO2 vrij met de hand binnen laten halen door enkele medeburgers.
    Dat is pas kringloop.

  • Maas1

    Wat ik mis in alles is een overleg polder met laarzen in de klei waarin (ambtenaren) landelijk provinciaal en gemeentelijk via o.a. bijeenkomsten met ons een gesprek wordt aangegaan. Men heeft gekozen voor de toren achter meters hoge muren weggedoken uit zoals het lijkt uit angst en onmacht, dicterend van 10 hoog naar het veld.Een gemiste kans,jammer. De wereld wordt kleiner en wat doet men het / de polder (overleg) wordt de nek omgedraaid..

Laad alle reacties (24)

Of registreer je om te kunnen reageren.