6 reacties

“Mestfabrieken’ en kringlooplandbouw gaan niet samen’

Mestverwerkers, zoals die van Groot Zevert in Beltrum deze week geopend door Koningin Máxima, hebben weinig met kringlooplandbouw te maken, vindt Jaap Schröder.

Vanzelfsprekend kun je de nutriënten in dierlijke mest, al dan niet bewerkt, beter hergebruiken dan dumpen. Vanuit de behoefte van gewassen bezien, bevat dierlijke mest meestal te weinig stikstof per kilogram fosfaat. Ieder landbouwsysteem heeft daarom vroeg of laat op zijn minst behoefte aan een aanvulling met stikstof. Een kunstmestloze, duurzame landbouw bestaat daarom niet, tenzij je regelmatig stikstofbindende vlinderbloemigen verbouwt.

Luzerne kan als stikstofbindend vlinderbloemig gewas regelmatig worden ingezet in het streven naar een kunstmestvrije productie. - Foto: Henk Riswick
Luzerne kan als stikstofbindend vlinderbloemig gewas regelmatig worden ingezet in het streven naar een kunstmestvrije productie. - Foto: Henk Riswick

Mest scheiden kost energie, maar bespaart dat indirect ook

In Nederland geven de meeste boeren de aanvulling van stikstof in de vorm van kunstmest. Veel regio’s in ons land produceren meer dierlijke mest dan ze verantwoord op eigen land kwijt kunnen, vandaar de export van een deel van die mest. Op steeds meer plekken wordt dat teveel aan dierlijke mest bewerkt door het, al dan niet in combinatie met vergisting, fabrieksmatig te scheiden in een stikstofrijke dunne fractie (of concentraat) en een stikstofarme(re) dikke fractie. De stikstofrijke fractie blijft vervolgens in de regio als kunstmestvervanger en alleen de dikke fractie behoeft nog vervoer over grotere afstand.

Weliswaar kost de scheiding van mest energie, maar daar tegenover staat de bespaarde energie voor productie van kunstmest, het vervoer van volumineuze onbewerkte mest en de eventuele productie van biogas. Of het netto-resultaat van die plussen en minnen positief is, hangt sterk af van de uitgangspunten en configuratie. Maar zelfs als dat het geval is, is mestverwerking dan een bijdrage aan kringlooplandbouw?

Tegenover een kunstmestvrije regio staat kunstmestgebruik elders

Het woord ‘kringloop’ staat voor systemen waarin sectoren elkaars (bij)producten gebruiken en waarbij uit de cirkelgang slechts minimale verliezen optreden. En daar wringt hem de schoen. Mestverwerking bestaat bij de gratie van het feit dat we in Nederland een teveel aan mest hebben. Dat teveel is er op zijn beurt vanwege omvangrijke importen van veevoedergewassen die elders in de wereld even zo goed geteeld worden op basis van: ... kunstmest. Bovendien krijgen de afnemers van de genoemde dikke fractie per definitie minder stikstof per kilogram fosfaat dan wanneer zij, zoals voordien, onbewerkte mest afnemen. Op zijn minst een deel van hen moet dus meer kunstmeststikstof gaan gebruiken dan bij gebruik van onbewerkte mest, nog los van het feit dat de toediening van de dikke fractie met relatief grotere stikstofverliezen gepaard gaat dan de toediening van onbewerkte mest.

Kortom, de veelal geprezen ‘kunstmestloosheid’ van de ene regio gaat hand in hand met een verzwegen gebruik van (meer) kunstmest elders. Mooier moet je het niet willen maken. Een ieder die ook verliesaspecten serieus wil nemen bij invulling van het begrip ‘kringloop’, ontkomt evenmin aan het beantwoorden van de vraag welke intensiteit nog verantwoord is. Intensiteit heeft onder meer betrekking op de hoogte van mestgiften.

Productie van dierlijke mest verdient aandacht

Vanwege de Wet van de Afnemende Meeropbrengst (‘de kromming van responscurves’) gaat van de stikstof in de laatst gegeven kubieke meters mest relatief veel naar water en lucht verloren. Dit is zowel per hectare als per kilogram gewas het geval. Dat pleit niet voor een type landbouw waarin het produceren van zoveel dierlijke mest onbesproken blijft. Er is in Wageningen dan ook geen gedeelde visie op wat kringlooplandbouw wel of niet is, laat staan in Nederland als geheel. Het klimaatprobleem, de uitputting van fossiele bronnen en het verlies van biodiversiteit verdienen beter.

Laatste reacties

  • Bennie Stevelink

    De kritiek van Jaap Schröder komt er op neer dat de gangbare “kringloop” boeren op wereldschaal hetzelfde doen als wat biologische boeren lokaal doen. Biologische boeren gebruiken geen kunstmest: deze laten ze eerst gebruiken door gangbare boeren waarna de biologische boer dierlijke mest of compost aanvoert die de mineralen bevat die afkomstig zijn uit de kunstmest van de gangbare boer.
    De gangbare “kringloop” boer laat eerst grote hoeveelheden kunstmest gebruiken door de soja-boeren in Brazilië of de VS. De soja wordt hierheen gehaald en de mest wordt verwerkt. Bij verwerking wordt stikstof en fosfaat gescheiden waardoor men eigen land maximaal uit dierlijke mest kan bemesten. Wat over is wordt afgevoerd naar het buitenland. Op deze manier heeft men geen kunstmest op eigen land nodig en is men “kringloop” boer.

  • Bennie Stevelink

    De vraag die we ons moeten stellen is of een kringlooplandbouw mogelijk is met een landbouw die 70% van hun productie exporteert en een relatief grote bevolking die de mineralen uit voedsel via het riool naar de zee spoelen.

  • Maas1

    @Bennie
    Het lozen van vervuild water op open water (dus ook de zee) is ten strengste verboden,of is dat niet zo?
    Dat zal nog een lange weg zijn om drugs en medicijn resten te zuiveren uit het riool afval stromen om een mineralen concentraat over te houden,of is men al zover?. Nog meer druk op de mestmarkt.
    Ik wil die rotzooi niet hebben op het land.

  • Als je vergeet dat de soja in Rotterdam gecrunst word voor menselijke konsumptie en de restproducten in veevoer gaan en niet weet dat sojabonen niet met N bemest hoeven worden kan Jaap beter geen mening hebben.

  • agratax(1)

    We moeten ons de vraag stellen: Mest die zo bewerkt wordt dat er een optimale verhouding aan elementen in zit nog wel zo biologisch is of is het dan moderne kunstmest. Voor de bewerking zal Energie nodig zijn en dan is de vraag Hoe groen is deze energie en is dit beduidend minder dan de energie die nodig is om Stikstof kunstmest te maken. Ook bij stalmest zal een gift aan micro nutrienten nodig zijn.

  • farmerbn

    We moeten eerst maar eens afspreken wat kringlooplandbouw is . Waar die begint en waar die eindigt. Als er randstadbewoners zijn die tegenstander zijn van concentratiegebieden van vee, dan moeten zij zich ook wat beter spreiden over de wereld zonder steeds terug te komen met een vliegtuig. Noem de Peel de varkensrandstad en je hebt het probleem opgelost.

Laad alle reacties (2)

Of registreer je om te kunnen reageren.