‘De witwaswet is niet zo zwart-wit’

De aardappelhandel staat onder verdenking van witwassen. De meldplicht zou overtreden zijn. Maar zo duidelijk is dat allemaal niet omschreven. De witwasregelgeving is helaas complex en wordt er niet makkelijker op.

Het Openbaar Ministerie bracht op 17 juli groot naar buiten dat de aardappel- en uienhandel vatbaar is voor witwaspraktijken. Het persbericht wond er geen doekjes om. Handelaren overtreden vermoedelijk de anti-witwaswetgeving, de Wwft, waarin volgens het persbericht een meldplicht is opgenomen voor contante betalingen vanaf € 10.000. Zo zwart-wit is dat echter niet.

Dat elke contante betaling van € 10.000 of meer moet worden gemeld is onjuist

Meldplicht ongebruikelijke transacties

De afkorting Wwft staat voor de Wet ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme. Om het doel van de Wwft te bereiken is onder andere een meldplicht van ongebruikelijke transacties in het leven geroepen. Deze wet heeft met name onder beroepsgroepen als accountants, notarissen en belastingadviseurs de nodige aandacht gekregen, maar ook voor ‘gewone’ handelaren kan een meldplicht bij de Financial Intelligence Unit (FIU) gelden. Op het moment dat een handelaar een contante betaling van het drempelbedrag € 10.000 of meer krijgt, is de Wwft van toepassing. Maar dat elke contante betaling van € 10.000 of meer moet worden gemeld is onjuist.

Landenlijst

Die meldplicht kan gelden. Het moet niet, althans niet altijd. Voor de vraag of je als handelaar moet melden, bestaan indicatoren. Als sprake is van een objectieve indicator dan dicteert het uitvoeringsbesluit Wwft dat je moet melden. Dat is het geval als een handelaar in luxe goederen € 20.000 contant ontvangt. Simpel: melden. Een andere objectieve indicator is als een transactie plaatsvindt met een land dat op de ‘landenlijst’ staat. Ook niet twijfelen: melden. Daar staat trouwens geen enkel West-Afrikaans land tussen en bovendien staat deze objectieve indicator al weer op de nominatie om afgeschaft te worden.

Subjectieve indicator

Voor veel handelaren in de agrarische sector zijn deze objectieve indicatoren helemaal niet van toepassing. Dan resteert de subjectieve indicator. Het gaat dan om transacties van minimaal € 10.000 contant waarbij de handelaar zelf (dus subjectief) aanleiding heeft om te veronderstellen dat dit verband kan houden met witwassen of financieren van terrorisme. (Uitsluitend) in dat geval kwalificeert de transactie als ongebruikelijk en geldt de meldplicht.

Zo helder is het kennelijk niet

Die beoordeling is niet makkelijk. Het OM en advocaten vechten al jarenlang in de rechtszaal uit wanneer nou wel of geen sprake is van witwassen, dus zo helder is het kennelijk niet. Dat geldt overigens ook voor ‘hawala-bankieren’, waarover de Hoge Raad recent nog heeft geoordeeld dat het helemaal niet zo evident is dat daarbij sprake is van witwassen of zelfs maar van illegaal verkregen geld.

Op de website van de FIU staan een aantal typologieën, waaronder ‘ondergronds bankieren’, die kenmerkend zijn voor witwassen. Maar die kenmerken bieden nog steeds geen uitsluitsel. Want wat doe je als er wel enkele kenmerken zijn, maar niet allemaal? Of van een aantal zelfs het tegendeel?

‘Better safe than sorry’

Voor de toepassing van de Wwft zal het de autoriteiten – helaas – niet zoveel uitmaken. ‘Better safe than sorry’. Dat de FIU overspoeld wordt met meldingen, neemt men dan maar voor lief. En ook wij adviseren veel van onze cliënten die met dit soort vraagstukken zitten om voor de zekerheid te melden, ook al heeft de bank of accountant de transactie mogelijk ook al gemeld.

Lange relatie met klanten

Wat als je achteraf toch geconfronteerd wordt met een transactie waarvan de FIOD vindt dat je deze had moeten melden? Dan zal duidelijk in kaart moet worden gebracht welke overwegingen aan het niet-melden ten grondslag hebben gelegen. Dat in West-Afrika geen goed functionerend bancair systeem bestaat, is daarbij zeker een overweging. Hetzelfde geldt voor het bestaan van een duurzame, zakelijke relatie met klanten die je al jarenlang kent.

Verplicht cliëntenonderzoek

Wat daarnaast relevant is, is dat de Wwft ook de verplichting tot het doen van cliëntenonderzoek bevat. Die verplichting ontstaat voor handelaren wanneer een contante betaling plaatsvindt voor (in totaal) minimaal € 10.000. In dat geval moet door de handelaar de identiteit worden vastgesteld van de (rechts)persoon met wie een zakelijke relatie wordt aangegaan. Met name dit is een verplichting die bij veel handelaren nogal eens aan de aandacht ontglipt.

Voorzichtigheid is geboden

De witwasregelgeving is helaas complex en wordt er niet makkelijker op. Dat de ‘leidraad’ van de FIU voor verkopers van goederen in 5 jaar is uitgebreid van 15 naar 38 pagina’s zegt eigenlijk al genoeg. Voorzichtigheid is geboden. Maar dat betekent nog niet dat alles zomaar gemeld moet (of mag) worden. En al helemaal niet dat daardoor het vermoeden wordt gerechtvaardigd dat agri-handelaren meewerken aan witwassen van crimineel geld.

Of registreer je om te kunnen reageren.