‘Huidige GLB-steun is niet meer van deze tijd’

Publieke GLB-middelen leveren de maatschappij te weinig op. De huidige Europese toeslagen zijn niet meer van deze tijd. Alleen als er maatschappelijke diensten worden geleverd, blijft er draagvlak voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid, vindt Joost de Jong.

Er ligt weer € 365 miljard aan Europees geld klaar voor ondersteuning van de landbouw in de periode 2021-‘27. Waarom moet de overheid überhaupt een economische sector nog steunen met inkomenstoeslagen? Als de gelden van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) in de ‘grond’ gaan zitten, is er geen sprake van een maatschappelijke dienst.

Jonge boeren

Jaren geleden klaagden jonge Veenkoloniale boeren tegenover staatssecretaris Henk Bleeker dat inkomenstoeslagen de grondprijzen opdrijven omdat ze aan de grond gekoppeld zijn. In een dichtbevolkt land als Nederland is die stijging nog relatief beperkt, maar met name in de lidstaten die in 2004 bij de EU zijn gekomen, blijkt de laatste 10 jaar een zeer sterke stijging van de grondprijzen. En hogere grondprijzen belemmeren de bedrijfsovername door jonge boeren. Omdat Europees nog ruim 50% van de grond gepacht wordt en hogere grondprijzen tot hogere pachtprijzen leiden, zullen die inkomenstoeslagen gedeeltelijk terechtkomen bij landeigenaren.

Hogere grond- en pachtprijzen werken kostprijsverhogend en hebben daarmee een negatief effect op de inkomens van boeren. Deze trends kunnen alleen maar doorbroken worden als die inkomenstoeslagen een meer maatschappelijke functie krijgen.

Publiek geld komt terecht bij boeren die het niet nodig hebben

Inkomenstoeslagen

De huidige voorstellen van de Europese Commissie zijn grotendeels een voortzetting van het bestaande beleid, waarbij 80% van de inkomenstoeslagen naar 20% van de bedrijven gaat. Je mag ervan uitgaan dat die grotere bedrijven het meest efficiënt opereren en die steun het minst hard nodig hebben. Daardoor komt publiek geld terecht bij boeren die het niet nodig hebben, terwijl boeren die het wel nodig hebben, bijvoorbeeld doordat ze werken in moeilijke gebieden, zoals de veenweidegebieden, juist onvoldoende toeslag krijgen. De voorgestelde aftopping, om hele grote bedrijven minder steun te geven, is onvoldoende. In Nederland zal hierdoor minder dan 1% van de bedrijven minder toeslag krijgen.

Voedselzekerheid

In de jaren 60 en 70 heeft het Europees landbouwbeleid een nuttige functie vervuld om de voedselproductie in Europa te vergroten. Anno 2019 is de productiviteit zo sterk toegenomen, dat ook zonder GLB-gelden de productie in Europa hoog genoeg kan zijn om de eigen bevolking te voeden. De Europese Commissie wijst verder op de mondiale voedselzekerheid ter onderbouwing van de GLB-gelden maar produceren voor de rest van de wereld is geen perspectief. Ontwikkelingslanden zijn veel meer gebaat bij overdracht van kennis en technologie om hun eigen voedsel efficiënter te verbouwen. Helaas is de praktijk dat veel regeringsleiders in ontwikkelingslanden – uit vrees voor politieke onrust door hoge voedselprijzen – geen belemmeringen willen op de import van voedsel. Ten nadele van hun eigen boeren die geen ondersteuning krijgen.

Boeren en burgers kennen elkaar nauwelijks meer

Korte ketens

Onder het motto ‘vers en gezond uit de regio’ ontstaan overal in Europa interessante initiatieven die zowel voor boeren als voor burgers een meerwaarde kunnen hebben. Boeren en burgers kennen elkaar nauwelijks meer. Lidstaten moeten – volgens een recent IPES-rapport – geprikkeld worden om verbindingen tussen boeren en burgers (‘korte ketens‘) actiever te ondersteunen. Als consumenten weten waar en door wie hun voedsel geproduceerd wordt, beseffen ze beter de waarde van voedsel, gaan ze er zorgvuldiger mee om en worden ze meer bewust van wat ze eten en of dat gezond is. GLB geld zou meer gebruikt moeten worden om dit soort contacten tussen boeren en burgers te ondersteunen. Het onderling vertrouwen kan daardoor weer versterkt worden.

Insecten

Gelet op het verdwijnen van insecten moet het GLB voorwaarden scheppen voor meer akkerranden en beplantingen. Dat levert ook een bijdrage aan een betere plaagbestrijding, bestuiving en vermindering van afspoeling. Verder vraagt het behoud van bodemvruchtbaarheid en herstel van biodiversiteit in het nieuwe GLB meer aandacht; in combinatie met het terugdringen van broeikasgassen.

Alleen als op deze wijze maatschappelijke diensten geleverd worden, zal er een draagvlak blijven voor een hernieuwd GLB.

Alle onroerendgoedtransacties in het buitengebied staan in één database op boerderij.nl. Boerderij publiceert ook elke maand nieuwe gemiddelde grondprijzen per regio. Bekijk het hier.

Of registreer je om te kunnen reageren.