30 reacties

‘Hoe verder met de boeren?’

Niet inkrimping van veestapel is de vraag, maar hoe boeren deel blijven uitmaken van onze samenleving, zegt Martien Kromwijk.

Ik kwam deze energieke boer afgelopen weekeinde tegen bij een feestje. Ik gaf hem een compliment dat hij er goed uitzag. “Nou ik heb niet eens tijd om naar de kapper te gaan”, pufte hij. Hoezo, te druk met de nieuwe koeienstal bouwen en demonstreren? Ik vroeg het op een vriendelijke toon maar het was tweemaal waar. Hij keek me onderzoekend aan: “Maar jij bent toch van de overheid, jij bent toch politicus? Ben jij van een linkse of rechtse partij, want als je links bent dan heeft het toch geen nut om met je te praten.”

Partij voor de Dieren

Dat ik lid ben van de Partij voor de Dieren liet ik hier maar even weg. Wel zei ik grinnikend dat ik het wel gewend was verantwoordelijk gehouden te worden voor veel wat de overheid doet. Ooit bij de overheid gewerkt, altijd verantwoordelijk, lijkt het wel. Ik zei dat ik wél een opvatting heb over wat er speelt en dat ik die al bijna 15 jaar uitspreek.

Mijn vader was namelijk ook boer. In zijn laatste jaren, hij was bijna 90, ging het hem zwaar aan het hart hoe zijn bedrijf, dat hij van generatie op generatie had opgebouwd, inmiddels door vernatting ten onder ging, liggend aan de rand van zo’n Natura 2000-natuurgebied. Hij zag met lede ogen zijn zoon en opvolger vertrekken naar de Noordoostpolder.

Sluiting mijnen in Limburg

Ondanks mijn drukke baan ging ik dikwijls nog voor mijn werk een kopje koffie drinken bij mijn vader. “Jij bent toch ook van de overheid. Kan jij daar nou niets aan doen, dit kan toch niet zo maar”, vroeg hij mij dan iedere keer weer.

Ik nam mijn vader dan mee naar de sluiting van de mijnen in Limburg, wat hij zich goed kon herinneren. Het verdriet van mensen met een heroïsche traditie. En de textielindustrie van Twente, de scheepsbouw rond Rotterdam.

De lasten voor het milieu zijn te hoog

Ja, levende herinneringen hoe de economie verandert, de keuzes die in een democratie gemaakt worden, de wereld past zich aan, en gaat verder. En zo zal het ook met de boeren gaan, pa. Straks zijn er in dit landje veel minder, omdat we gewoon niet zo veel hectares land hebben, en dus ook in deze bedrijfstak saneren. Niet omdat we niet van de boeren houden pa, maar de lasten voor het milieu zijn te hoog. En dat zal vast wel netjes worden geregeld, net als met de mijnwerkers enzo.

Bescherming natuurgebied

Mijn vader keek me dan lief aan, maar bij het volgende kopje koffie mocht ik op herhaling. Dit was mijn openingszet naar de jonge energieke boer naast me. Hij vond het een mooi verhaal, maar ik moest dit uiteraard heel anders zien. Want, zo stelde hij, Nederland wijst veel te veel Natura 2000-gebieden aan en daarmee worden de boeren oneerlijk behandeld. En de natuur hoeft het echt niet te hebben van dat ene bijzondere plantje dat op het schraalland van zo’n natuurgebied beschermd moet worden.

Stikstof

Ik kon daar tegenin brengen dat Nederland nog ruimschoots tekort schiet aan de opdracht van de Verenigde Naties (VN) om Natura 2000-gebieden aan te wijze (wat hem van zijn stoel deed vallen). Dat de VN dat toch niet voor niets claimt, omdat anders de biodiversiteit verloren gaat, en we net als de Chinezen tussen de gewassen moeten rondlopen om met kwastjes het stuifmeel naar de stampertjes te brengen. En dat de stikstof er nu al toe leidt dat een groot deel van onze drinkwaterputten in waterkwaliteit bedreigd wordt.

Toekomst

Dat hoefde er voor mijn gesprekspartner dan weer niet toe te leiden dat de boeren in stikstofproductie terug moesten – zij hebben al 67% reductie gerealiseerd in de afgelopen jaren. Maar wie dan wel? Want de boeren staan voor 46% van de stikstof. En als zij niet meer terug willen, en voor onze toekomst moet de stikstof halveren, dan belasten zij al 92% van die helft. Dat betekent dat zo ongeveer niemand meer met de auto mag rijden vanaf morgen, kun jij je dat voorstellen, vroeg ik hem.

Uitbreiding bedrijf

Nou dat niet. Hij is trouwens zijn bedrijfsstallen aan het uitbreiden om zijn aantal koeien te laten groeien. Melkrobots enzo. Of ik het dan redelijk vind dat die extra 70, waarvoor hij dus wel vergunning heeft, nu zo maar zouden worden ‘afgepakt’. Nou, dat niet dus, zei ik. Afpakken klinkt ook niet zoals je dat in een democratie doet, daar zal dan wel een fatsoenlijke regeling voor moeten komen. “En wie betaalt dat dan?” Nou, wij met z’n allen, via de belasting en de begroting. Of we dit nu netjes betalen aan de sanering van de boeren, of straks moeten uitgeven aan het verzwaren van de dijken vanwege de klimaatverandering. Dat zijn zo van die keuzes die je maakt in een democratie, maar die je niet kunt overlaten aan het recht van de sterkste (trekker).

Ik moet ook nog mijn eigen gedrag bijstellen

Kringlooplandbouw

Ik had ook wel te doen met deze boer, die weer een hoge extra lening aantrekt voor de extra stal in aanbouw, en dan deze onzekerheid. Hij vertelde hoe hij al ver komt met een kringloopbedrijf te zijn. Zijn melk levert hij al aan het topsegment van FrieslandCampina, alleen zijn er maar te weinig consumenten die daar de prijs van willen betalen. Daar heeft hij een belangrijk punt. Daar moet ik ook mijn eigen gedrag nog op bijstellen – een goed voornemen, om direct in de praktijk te brengen.

Boerenprotest

Ons gesprek stokt wat omdat hij wat appjes te verwerken krijgt, over de volgende boerendemonstratie die gepland wordt. Ik sta opnieuw aan de zijlijn – en bedenk hoe verbaasd ik was dat ik de afgelopen weken zo weinig goed gesprek zag. Eerder het ontkennen van feiten, het weglopen van ongemakkelijke verantwoordelijkheden. En dit zowel bij boeren als bij de politiek, maar ook klimaatvorsers.

Donald Trump

Ik probeer nog een keer: dit was toch wel mooi, om zo mét elkaar te spreken. Ik maak me zorgen wat er gebeurt als dat niet meer gebeurt, zoals in Amerika bij Trump … Verder kom ik niet, want hij veert op. “Ja Trump, hadden we die maar.” En hij meent het, de behoefte aan iemand die het gewoon regelt. En de uitnodiging om een keer op zijn bedrijf te komen kijken wordt ook ingetrokken. Niks praten, daar hebben we helemaal geen tijd voor, we moeten nu doorpakken, druk zetten.

Democratie

Wel praten? Wel bij elkaar brengen? Een eerlijke, toekomst en klimaatbestendige regeling, in wijsheid overeen gekomen, en niet een die onder druk weer te klein, te technisch, te sfeerbedervend is? En hoe voorkomen we dat niet hele groepen mensen hierin een nog hardnekkiger afkeer krijgen van de democratische keuzes in de samenleving? “Democratie is een leugen”, stuurde een boerenneefje me vorige week al op sociale media toe.

Ik hoop op meer goede gesprekken, als met mijn vader, als met deze energieke boer. We zullen het ook nodig hebben om met elkaar te blijven samenleven. Het zou de LTO sieren om hierin te investeren, anders zou de geest wel eens voor lange tijd uit de fles kunnen zijn.

Lees alles over het stikstofbeleid in dit dossier.

Gezond koeien voeren met minder eiwit: hoe doe je dat? Dat staat centraal in het webinar op 4 juni van Food&Agribusiness in samenwerking met AgruniekRijnvallei en Speerstra Feed Ingriedents over. Meld je gratis aan

Laatste reacties

  • jfvanbruchem1

    nu ga ik snappen waarom die boeren zo demonstreren!

  • kanaal

    dit soort rooie propaganda hoort in de volkskrant.

  • Attie

    arme vader

  • Kelholt

    Serieus Boerderij? Krijgen nietsnutten die 230 miljoen euro publiek geld laten verdampen hier nu ook al een podium?
    Het is maar goed dat de vader, waarschijnlijk een hardwerkende zuinige boer, van Martien dit waardeloze stuk niet meer kan lezen.

  • trotse kalverhoudster

    als er maar genoeg zijn die dit op je in praten, ga je het vanzelf geloven. Dat er een stukje van je zelf en van je passie en van broodwinning ingeleverd wordt, dat ga je dan maar voor lief nemen.
    Maar dan vraag ik me af, gebeurt dit bij de burger die zijn tuin moet inleveren voor een stukje meer natuur. Geeft hij dan zomaar toe.
    Dat iemand hier durft te suggereren dat we maar moeten inleveren, voor nog meer natuur wat in sommige gevallen geen natuur meer is zet mij aan het denken.

    Waar is mijn vakblad waar ik een behoorlijk bedrag voor neertel? Is hij ook al verdwenen in de opkoopregeling?

  • Attie

    En niet de bevindingen van Nico Gerrits in boerderij? Gelukkig hebben we ook nog Vee en Gewas!!!

  • Robert P

    Schrijft hier de 'geluks wethouder' van Bodegraven?
    Bestuurder van de Woonbron in Rotterdam?

  • ,

    Elke keer als je denkt dat "Boerderij"niet dieper kan zakken wordt er nog weer een nieuwe linkse rakker uit de hoge hoed getoverd die het nog bonter maken kan.

  • markt

    wat "toevallig" zeg dat dat deze wijze meneer op een feestje in gesprek komt met een veehouder die voldoet aan alle cliche's waar links nederland zo graag mee schermt
    lijkt mij sterk dat een veehouder op dit moment een stal aan het bouwen is om leeg te laten staan

    maar ja gelukkig hebben wij in nederland visionairs als martien die al die grote milieu en klimaatproblemen plus bijkomende oplossingen perfect in beeld hebben zodat onze aarde niet vergaat en de mensheid gered is (sarcasme)

    beste martien misschien had je beter advies kunnen vragen aan je lieve vader toen je in je vorige functie (bestuursvoorzitter van woonbron)230 miljoen euro hebt laten verdampen

    over visionairs gesproken



  • Het probleem van links is het gemak waarmee ze aan luchtfietserij doen met overheidsgeld, deze man ook voor 230 miljoen letterlijk de boot in,als deze figuren nu eens projecten opstarten met eigen geld of waarmee ze zelf persoonlijk verantwoordelijk zijn,dan werden veel van die projecten niet eens gestart. <>

  • nvanrooij1

    Te triest voor woorden dat een man die 230 miljoen publiek geld heeft verkwanseld meent te moeten vertellen hoe de boeren het moeten doen en er ook nog een podium voor krijgt.
    Ik heb ook wel behoefte aan een tegengeluid en het echte tegenverhaal hoe het zover heeft kunnen komen bij de aanwijzing van de Natura 2000 gebieden, de extra koppen en de absurd lage KDW ,s. Boerderij steek daar je energie eens in.

  • pinkeltje

    Partij voor de Dieren, dat standpunt is toch inmiddels wel bekend?

  • markt

    gewoon eerste alinea een paar keer lezen

    wat een fantast

  • Zuperboer

    Die 230 miljoen hebben mijn collega reageerders weer mooi opgespoord. Google is a blessing. Ik zou me nergens meer vertonen na zo'n debacle. En dat is misschien wel wat u van uw vader had kunnen en móeten leren. Neem verantwoording voor je eigen handelen en kijk met meer respect naar anderen. Bijvoorbeeld naar boeren die met een beperkt operationeel budget toch al heel veel aan N-reductie hebben gedaan. Gemiddeld schat ik de afgelopen 30 jaar op zo'n 10.000 Euro per jaar aan extra kosten ten laste van het gezinsbudget. En van die 230.000.000 Euro hadden we heel veel N-reduktie in de Rotterdamsche haven kunnen financieren. Foei toch en dan anderen de maat nemen. Ga je schamen en misschien dit weekend ff bij je vader langs voor een knuf en wat wijze raad.

  • peters

    Martien, ik verbaas me er nog steeds over hoe naïef en zelfoverschattend mensen kunnen zijn. Kom terug in de reëele wereld en ga je diep schamen.
    Het is toch niet te geloven dat iemand met een verleden als de jouwe zich nog publiekelijk durft te vertonen en ook nog denkt dat hij anderen zijn wil kan opdragen.
    Het beste voor Nederland en zijn bevolking is dat mensen zoals jij uit de samenleving vertrekken.
    Denk toch eens na!
    Het is diep triest gesteld in Nederland.
    PS: graag een reactie hoe jij op dit moment en in de toekomst van plan bent om de mede door jou veroorzaakte financiële ellende terug te betalen.
    Als je een kerel bent, geef je een reactie
    PS 2: wat een lul verhaal over je verzonnen gesprek met deze boer.

  • agratax(1)

    Laten we uitgaan van het gelijk van de goede man op termijn, waar hij praat over boeren behouden en dijken verzwaren of anders verzuipen vind ik het wel erg verg aan om het gelijk aan je kant te krijgen. Het lijkt wel of ik terug ben in de oudheid, waar ik in het gareel wordt gehouden door te dreigen met Straf van (onzichtbare) Onzichtbare machten GODEN. De goede man geeft aan wat er allemaal mis is en waar voornamelijk voedselproductie voor verantwoordelijk is in Nederland / West Europa. Dat deze productie op het scherpst van de snede moet worden gevoerd wegens het door de overheid gevoerde wereld markt en open grenzen beleid laat hij gemakshalve maar weg. De door de eco politiek gewenste productie zou het voedselpakket wel eens duurder kunnen maken, waardoor de consument minder luxe kan kopen en daarmee stort dan het hele economische systeem in.

  • husky

    Hij dacht zeker dat boeren zo dom zijn en niet kunnen google op zijn naam.

  • Firma Vellenga

    Een reactie van deze meneer lijkt mij ook op zijn plek. We zijn al gewend dat de "groenen" alleen maar roepen maar nooit uitleg geven over hun uitspraken. Dit omdat het vaak van geen kant klopt. Ik begrijp ook wel dat je met 1 reactie misschien 50 boeren over je heen krijgt op dit forum maar zo voelt het voor een boer precies zo maar dan met uw "groenen" Kom maar binnen....

  • Johnny Hogenkamp

    Dit zijn lieden zonder geweten, honderden miljoenen gemeenschapsgeld verkwanselt met zogenaamd druk zijn en dan nog het lef hebben om een ander de les te lezen. Staan volledig buiten de maatschappij en vinden het niet erg wanneer kinderen hun textiel produceren, als het maar aan hun oog onttrokken is. Evenzo hun zogenaamde dierenliefde, alles is geoorloofd maar wel graag over de landsgrens. Compleet nutteloze lieden, enkel Boerderij biedt ze nog een podium.

  • massy

    Hier kikken zulke mensen op en vooral op de manier hoe wij hier op reageren.ze zijn de aandacht hellemaal niet waart waardeloos. boerderij schaam je.

  • wilcovanlaar1

    Beste Johnny,
    Ben het helemaal met je eens, niet te bevatten dat boerderij deze man een podium geeft ?

  • Gat

    Echt weer zon uit een duim gezogen verhaal. De prive en story zijn er jaloers op.

  • Noordam2

    Tenenkrommend dat zo’n verzonnen kulverhaal geplaatst wordt, daar wordt dan ook nog voor betaald. Boerderij wil je nog wat abonnees overhouden plaats dan artikelen met inhoud! Mag best eens een andere mening tussenzitten maar lever kwaliteit! Schaam je!

  • poelsgtr

    Beste Johan oppewal, nu doen jullie t weer. 4x binnen een week artikelen plaatsen die zo bij Joop van de BNN/VARA kunnen. Dit soort volk geef je toch geen podium man. Denk eens na. Bovendien kun je wereldwijd de complete landbouw wel opdoeken als wij hier zo faliekant mis zitten. Ik ben wel een btje klaar met boerderij onderhand. Wil een blad lezen wat ons ondersteunt. Niet continu laat lezen wat we ook wel kunnen lezen bij t linkse volk. Je weet wel; van die mensen die op 6hoog zo goed weten wat natuur is.

  • agratax(1)

    @poelsgtr. Je bedoelt dat jij niet wilt worden geattendeerd op de gedachten van de anti voedselproductie mensen. Ik ben het niet eens met de schrijver maar lees het wel en probeer zijn kronkels onderuit te halen. Hopelijk leest hij de reacties om zo tot een meer genuanceerde gedachte te komen. Maar helaas leeft hij in dezelfde wereld als de Tweede Kamer fracties; je verhaal houden en dan niets doen tot je de tweede debatronde krijgt en je weer hetzelfde verhaal kunt ophangen. Want je luistert echt niet naar de inbreng van de andere sprekers, zij kletsen immers onzin volgens jouw achterban.

  • Robert P

    De voorbeelden van de mijnen in Limburg en de textiel in Twente zijn (nog) niet op haar plaats. De landbouw (incl melkveehouderij) is nog altijd een pijler van de Nederlandse samenleving waar geld wordt verdiend, wat direct weer uitgegeven wordt door de overheid. De mijnen en textiel hadden de concurrentie slag van andere brandstoffen of wereldwijde arbeidsconcurrentie verloren.
    Ondertussen zijn de minister en de zuivel hard aan het werk om de Nederlands melkveehouderij te ondermijnen in concurrentieslag met het buitenland. Goedkope melk kan van ver worden gehaald, terwijl de veehouders nabij de Noordzee dienen te voldoen haar hogere eisen.
    tav milieu is niet de wereld of EU belangrijk, nee plots blijkt NL de spil te zijn die de redding in handen heeft. De EU als excuus maar de overheid onmachtig om mestmisbruik aan te pakken, zodat de laatste gebieden voldoen aan waterrichtlijnen. Niet de reden van het afschieten van de PAS aanpakken maar verzonnen denkbeelden voor heel het land opvoeren om Nederland en de wereld te redden.

  • Bennie Stevelink

    De vergelijking met de mijnen, textiel en scheepsbouw gaat inderdaad mank. Deze sectoren zijn verdwenen omdat ze economisch niet meer rendabel waren.
    De veehouderij moet voor een groot deel verdwijnen omdat die niet meer gewenst is. Het wegwerken van de veehouderij doet men dan ook nog eens met valse gecreëerde argumenten.

  • Alco

    Ik nodig die man uit om eens met mij in gesprek te gaan.

  • Martien Kromwijk

    Beste reageerders, het overgrote deel van de reacties laat precies zien waar mijn zorg zit: hoe jullie en de samenleving straks nog ontspannen op elkaar kunnen reageren. De meesten van jullie proberen mij als persoon buitenspel te zetten, of verwijten de redactie dat mijn verhaal geplaatst wordt.
    Maar met zulk gedrag gaan we het niet redden. Wijsheid vraagt dialoog en zelfbeheersing. De toekomst van de aarde, het klimaat, onze drinkwatervoorziening vragen maatregelen. De vraag is hoe. Dit gaat álle mensen aan, álle Nederlanders. En niet alleen de 2 procent van de bevolking die in de agrarische sector werkt. Dit kan geen zaak zijn van het recht van de sterkste (trekker). Daar hebben we democratie voor, gesprek, en uitwisseling van inhoudelijke argumenten en belangen, en niet het wegzetten van mensen.
    Als boerenzoon heb ik nog heel wat familie en naasten die hun bestaan hebben op een boerderij. Juist daarom raakt het mij als ik zie hoe er een kloof dreigt te ontstaan tussen (sommige) boeren en de samenleving. Hoe uit boosheid wordt gezocht naar afdwingen en intimidatie - een heilloze weg.

  • Robert P

Laad alle reacties (26)

Of registreer je om te kunnen reageren.