17 reacties

‘Land- en tuinbouw verduurzamen via koninklijke route’

Pierre Berntsen
De meeste boeren en tuinders hebben niet de financiële ruimte om versneld te verduurzamen. Die meerkosten moeten worden versleuteld in de prijs. De hele voedselketen betaalt dan de meerkosten en versnelt zo de verduurzaming van de productie, zegt Pierre Berntsen.

Over het belang van verduurzaming van de land- en tuinbouw is nauwelijks discussie. Wel over de uitvoering en financiering ervan. Belangrijk knelpunt is dat de meeste boeren en tuinders niet de financiële ruimte hebben om versneld te verduurzamen. Het is dan ook onrealistisch om de bal alleen bij hen neer te leggen.

Veilig, voedzaam en duurzaam voedsel heeft zijn prijs voor iedereen in de keten

Ik pleit daarom voor de spreekwoordelijke koninklijke route. Dat houdt in dat boeren worden gecompenseerd voor de extra kosten en inspanningen van versnelde verduurzaming. Veilig, voedzaam en duurzaam voedsel heeft zijn prijs voor iedereen in de keten.

Transitie

De duurzaamheidstransitie is een van de belangrijkste thema’s voor de landbouw. Om deze te realiseren zijn jonge, enthousiaste professionals nodig. Maar jongeren maken hun eigen keuze. Het lukt alléén om ze te behouden als ze voelen dat ze gewaardeerd worden en ruimte hebben om te ondernemen. En uiteraard is ook een goede boterham belangrijk. Hoe combineer je nu verduurzaming met voldoende inkomen?

4 routes

De financiële realisatie van verduurzaming loopt via 4 routes:

  1. ‘Meer met minder’: efficiënter produceren via innovaties, sensoren en drones en slimmer gebruik van data. Dit is een route waarin Nederland sterk is en haar positie verder kan uitbouwen. Circulaire landbouw hoort deels ook in deze categorie. Hergebruik van reststromen is niet alleen circulair, het is ook financieel aantrekkelijk. Deze route verlaagt over het algemeen de productiekosten én de milieu-impact. Vooral mee doorgaan dus.
  2. Anders werken. Als ondernemers de tijd krijgen en er slim op in spelen leidt deze route nauwelijks tot hogere kosten. Denk aan weidegang of Veldleeuwerik. Voorwaarde is dan wel dat een keuze uit het verleden niet belemmerend werkt. Dat is bij weidegang bijvoorbeeld soms wel het geval en levert dan weerstand op. Het moet dus passen in het investeringsritme van ondernemingen en bij bestaande structuren om kapitaalsvernietiging en weerstand te voorkomen.
  3. Financiële prikkels of compensatie vanuit de fiscus (bijvoorbeeld MIA, Vamil), de overheid (bijvoorbeeld SDE+), of het GLB. Dit zijn vertrouwde en effectieve instrumenten. Belasting wordt graag uitgesteld door ondernemers en subsidies zijn effectief. GLB betalingen kunnen de kosten en inspanningen voor groene diensten betalen, kosten die je moeilijk op een andere manier kunt compenseren. Je kunt deze diensten ook zien als maatschappelijke dienstverlening. Slimme prikkels helpen de sector versneld verduurzamen.
  4. De ‘koninklijke route’ is naar mijn mening de belangrijkste route. Bij deze route worden de meerkosten van verduurzaming verwerkt in de prijs. De hele voedselketen betaalt dan de meerkosten en versnelt zo de verduurzaming van de productie.

Waarom de koninklijke route?

Boeren en tuinders hebben een zwakke positie in het complexe krachtenveld van internationale voedingsketens en zijn decennialang vooral op prijs afgerekend. Dat heeft de Nederlandse boer en tuinder gevormd. De focus op productiviteit is groot en hij behoort tot de meest efficiënte voedselproducenten ter wereld. Ook consumenten profiteerden ervan. Een doorsnee Nederlands huishouden besteedt nog maar 11% van het budget aan voedsel. In 1960 was dit ruim 30%.

Afnemers in de voedselketen dienen hun focus op prijs te verbreden naar duurzaamheid, anders is het voor boeren en tuinders niet houdbaar

Sturen op prijs was dus succesvol, maar niet voor de boer en tuinder. Ondanks de hoge productiviteit is het inkomen in de landbouw niet hoger dan dat van een modale werknemer. En dit is geen vast inkomen maar een schommelende vergoeding voor een werkweek van 60 tot 70 uur én voor het ondernemersrisico. Eerder zorgelijk dan duurzaam. Afnemers in de voedselketen dienen daarom hun focus op prijs te verbreden naar duurzaamheid, anders is het voor boeren en tuinders niet houdbaar.

Succesvolle concepten

Er zijn al tal van concepten waarbij de hele keten meebetaalt aan duurzamere productie. Denk aan de snelgroeiende afzet van biologische producten. Of de bijna 700 varkenshouders die werken volgens een duurzaamheidsconcept. A-Ware en FrieslandCampina starten een extra duurzame zuivellijn. Ook is nagenoeg alle verse kip in Nederlandse supermarkten inmiddels afkomstig van bedrijven met traag groeiende kuikens en extra leefruimte. En een toenemend deel van de verkoop van vers voedsel vindt plaats via korte ketens zoals Willem&Drees, De Proefschuur, boerenwinkels, huisverkoop of via lokale coöperaties.

De koninklijke route geeft producenten de inkomsten en trots die ze verdienen en ketenpartners en consumenten het besef dat ze een bijdrage leveren aan een betere wereld. Dan pas is duurzaamheid ook echt breed gedragen.

Laatste reacties

  • farmerbn

    Prima verhaal maar het extra geld dat de consument betaalt komt nooit bij de boer terecht als je de winkelier of supermarkt het extra geld geeft. Beter is het om een soort BTW-systeem op te zetten waardoor de supermarkt direct het verkregen geld doorgeeft aan de boer. Dat is niet makkelijk uit te voeren maar noem dat dan maar de Koninginnenroute.

  • Tinus1

    Dit is tenminste een realistisch verhaal met benoeming van één van de pijnpunten: zolang de boer geen duurzaam inkomen en vergoeding voor risico en vermogen heeft is er weinig duurzaams aan. Goed verhaal 👍

  • Noordam2

    zeker een goed verhaal, maar die meerprijs voor de boer blijft een lastig verhaal. natuurlijk kan een succesvolle huisverkoop lukratief zijn maar het gaat om de massa. zo gauw grote afnemers het voor het zeggen hebben werkt de markt. als een overheid middels subsidies mee gaat doen wordt je net een circus aapje, als je een kunstje doet krijg je wat! Zelfs bij Campina is dat al zo. Die komen soms met overdreven maatregelen voor de veehouder, zogenaamd om de consument te paaien maar ze vergeten een goede prijs uit de markt te halen. tientallen, misschien wel honderden miljoenen verloren aan avonturen. Lastig verhaal maar zeker goed om er over na te denken en mee te denken

  • varken23

    Dit kun je natuurlijk niet voor alle boeren doen. De meeste boeren produceren voor de wereldmarkt. Als je dit zou invullen voor de varkenshouderij dan blijft er een varkenssector over zoals in Noorwegen. Alleen die hoeveelheid produceren die past bij de binnenlandse consumptie. Dus bedrijven met een maximale grote van 120 zeugen en elk jaar vooraf voor het hele jaar prijzen afspreken via de overheid.
    Het klinkt goed maar tot die tijd kunnen we beter het geld dat door de keten stroomt beter verdelen. Dat geld is tenminste aanwezig en beschikbaar.

    Dan kunnen we dan nog altijd zien of we voor de koninklijke route kiezen. Het zou namelijk jammer zijn daar nu veel tijd en energie in te steken en het dan achteraf weer een soort afleidingsmanoeuvre blijkt te zijn. Terwijl het geld voor het oprapen ligt.

    We hebben lang genoeg het verdienmodel van de periferie gefaciliteerd zonder daar zelf van te profiteren.

  • Maas1

    Ja goed plan een eerlijk verdien model,Zou het niet verstandig zijn om de toegevoegde meer waarde van een product waar uiteindelijk de consument voor betaald heeft geborgd terug te laten vloeien naar de boer daarmee vloeien niet alleen de meerkosten terug maar ook de waardering en de rust terug in de sector en bij de boer.Ik ben niet zo van systemen maar als je wat wilt moet je er wel wat mee het is niet alleen tijd van praten maar meer van doen.

  • Alco

    Goed verhaal?
    Geef eerste maar eens even een goede definitie van wat "duurzaam" is.
    Echt "duurzaam" is wat de consument juist niet wil.
    En zo kom je in een spagaat:
    Lopen aan de hand van de consument met wat die denkt wat duurzaam is of echt duurzaam bezig zijn.

  • Maas1

    @Alco ik begrijp totaal niet dat de consument juist geen duurzaamheid wil?De samenleving wil dit wel duurzaamheid kent zeer vele vormen van inschaling en is zeer divers en ook weer bedrijfsspecifiek.Je kunt denken aan productie methodes vorm gegeven door de ( afspraken) door de ketens heen. Aan biodiversiteit in landelijk gebied aan duurzame stallen een robuuste mestwetgeving met al dan niet mestverwerking al dan niet gekoppeld aan de energie transitie.Op bedrijfs niveau energie ( neutraal) aan C02 met daaraan een bedrijfspecifiek mestregestratie systeem.Aan kringloop landbouw enz enz.
    Je kunt dit zien als de donderwolk ik zie dit als een uitdaging waarin naast de productie van voedsel zeer veel mogelijkheden van een verdien model kunnen ontstaan,mits verstandig en wel overwogen inpasbaar worden vormgegeven.

  • kanaal

    de markt bepaalt en betaalt boeren gaan dit niet betalen

  • Maas1

    Ja kanaal de markt bepaald en betaald het zijn vaak toeters en bellen die men van ons vraagt en die zullen ook betaald moeten worden.Daarnaast zijn het vaak kosten posten op bedrijfsniveau die ook om gebogen kunnen worden als men wet en regel daarop aan past.Klant is Koning maar betalen moet men dat is overal zo en bij de boer is daar geen uitzondering op.Wij zijn geen filantropische instelling!

  • Maas1

    Maar laten we ons geen illusies maken er zijn mensen dat zijn geen boeren en dat zijn geen ondernemers, het zijn figuren die enkel voor het verrotte korte termijn geld gaan.Die geen enkele verantwoording nemen of hoeven af te leggen die niets hebben met ons soort mensen alleen met uitbuiting en een moderne vorm van slavernij.Zeg nooit dat wij boeren niet wilde.Als je binnenkort ook mijn handdoek in de ring zie liggen naast die van mijn makkers dan heb ook ik de ring verlaten door de touwen heen.

  • Bennie Stevelink

    70% van de zuivel en varkens wordt geëxporteerd. Hoe krijgen wij daar een meerprijs voor?

  • Maas1

    @ Bennie Parijs is door meerdere landen ondertekend als je een meer prijs wil moet je aan de bak

  • Jan-Zonderland

    @Alco, inderdaad,zeg eerst maar eens wat duurzaam precies inhoudt.
    Duurzaam is voor mij datgene doen of laten zodat ik in mijn levensonderhoud kan voorzien. Als iemand dan wil dat ik iets verander in mijn doen en laten, prima, wie betaald bepaalt. Ik word ziek van al dat gel*l over duurzaam. Waarom is een koe die buiten loopt meer "duurzaam" dan eentje die binnen loopt ? Waarom is een stuk grasland met een kievit meer "duurzaam" dan een stuk grasland zonder die vogel ?
    En wie die Pierre Berntsen is weet ik niet maar hij denkt alles heel goed te weten. Wel mijnheer Berntsen, koop een boerderij en doe het eens voor. Zo niet, mondje dicht.
    Wacht maar tot er eens voedselschaarste optreedt, dan praten al die lui aan de zijlijn wel anders.
    Zo, mijn hart weer gelucht.

  • agratax.1

    Ik lees net in een artikel "In Zuid Soedan eten de mensen waterlelie". Deze mensen wachten niet op "Koninklijke weg of duurzaam produceren", zij wachten op het moment dat wij (de rijken) stoppen met hun land en water gebruiken voor onze (duurzame) voedselproductie. Via de plantage landbouw projecten houden we hier de prijzen te laag om fatsoenlijke / duurzame productie mogelijk te maken zonder de zo verketterde staats steun (subsidie). De consument eet liever goedkoop het voedsel "gestolen" in Afrika of andere goedkope productie gebieden, dan normaal de kosten voor lokaal (Nederlands) eten neer te tellen.

  • Alco

    Als daar alle wapentuig ingeleverd werd, was er genoeg geld voor voedsel.

  • Jan-Zonderland

    Agratax nou kraam je toch een hoop onzin uit maar dat weet je zelf ook wel.

  • Jan-Zonderland

Laad alle reacties (13)

Of registreer je om te kunnen reageren.