Expertblog

‘Voorstel herziening pachtstelsel’

Minister Carola Schouten zal op korte termijn laten weten hoe ze de herziening van het pachtstelsel vorm wil geven. Piet van der Eijk zet uiteen hoe het pachtsysteem volgens hem vereenvoudigd kan worden.

Uitgangspunt van een nieuw pachtstelsel zou moeten zijn dat de pachtvorm met de meeste rechten de hoogste pachtprijs genereert. Voor alle pachtvormen dient de pachtprijs een relatie met het opbrengend vermogen van de grond te hebben. Bij uitgifte van nieuwe reguliere pacht zal de pachter zich daar zelf bewust van zijn, immers hij of zij sluit een overeenkomst voor lange duur. Bestaande contracten moeten gerespecteerd worden. Anders is er geen draagvlak voor welke verandering dan ook.

Reguliere pacht

Er is geen aanleiding om voor bestaande pacht de pachtprijs op te laten lopen naar vrije prijzen. Voor een redelijk verpachtersrendement is dat gezien de investering ook niet nodig. Voor pachters heeft het huidige systeem de grens van wat aan pacht opgebracht kan worden al bereikt.

Pachtprijs indexeren op basis van de prijs van agrarische producten

De pachtprijssystematiek voor regulier verpacht los land blijft (evenals voor agrarische woningen en bedrijfsgebouwen) voorlopig ongewijzigd. Verdere optimalisatie van het systeem dient te worden onderzocht door de uitgangspunten door deskundigen te laten (her)beoordelen. Daarbij kan het voorstel om de pachtprijs van de laatste 5 jaar te middelen en vervolgens te indexeren op basis van de prijs van agrarische producten meegenomen worden. Om ingebruikgeving van vrije grond op basis van reguliere pacht te bevorderen, wordt de prijs van nieuwe reguliere pacht vrij overeen gekomen.

Geliberaliseerde of flexibele pacht

De pachtprijs van flexibele pacht dient beperkt te worden, om insluitingseffecten te voorkomen. Naarmate de duur van het flexibele pachtcontract toeneemt, stijgt ook de kans op het optreden van insluitingseffecten. Bij een duur van 1 jaar is de kans op het optreden van het insluitingseffect vrijwel nul. De prijs van flexibele pacht is alleen vrij voor eenjarige pacht en ligt voorts beneden de gemiddelde pachtprijs voor nieuwe reguliere pacht.

Loopbaanpacht of erfpacht

De pachtprijs van loopbaanpacht is vrij af te spreken evenals bij erfpacht de canon. Loopbaanpacht en erfpacht voorzien in de behoefte aan langlopende maar toch eindige ingebruikgeving van gronden.

Teeltpacht

Teeltpacht (met vrij overeen te komen pachtprijs) blijft mogelijk voor bepaalde een- à tweejarige teelten die vruchtwisseling nodig hebben, bijvoorbeeld pootaardappelen en bloembollen.

Lees verder onder de foto.

Pootaardappelteelt. Voor een- of tweejarige teelten moet teeltpacht mogelijk blijven, zegt BLHB. - Foto: Jan Willem Schouten
Pootaardappelteelt. Voor een- of tweejarige teelten moet teeltpacht mogelijk blijven, zegt BLHB. - Foto: Jan Willem Schouten

Toelichting

Pacht is een vorm van grondgebruik die van groot belang is voor de financiering van het grondgebruik in de landbouw. Het is een uitstekend middel bij bedrijfsopvolging en het biedt waarborgen voor goed (duurzaam) grondgebruik. Het heeft daardoor raakvlakken heeft met andere kwesties rondom integraal grondgebruik.

Voordelen van reguliere pacht zijn:

  • Financieringsfunctie bij bedrijfsovername: Hoge grondprijzen bemoeilijken bedrijfsovername. Pacht is een grondgebruiksvorm waarbij de verpachter zorgt voor de financiering van de grond (en soms ook gebouwen), terwijl de pachter zich richt op de exploitatie van de grond.
  • Duurzaam grondgebruik wordt gerealiseerd (dit houdt een efficiënte bedrijfsvoering en een vanuit maatschappelijk (economisch, sociaal en ecologisch) oogpunt optimaal grondgebruik in) en circulaire landbouw kan worden bereikt.
  • Waarborgen van investeringen in grond en gebouwen.
  • Klimaatverplichtingen voor de landbouw kunnen eenvoudiger worden gehaald.
  • Voorkomen van hold-up (belangrijke nodige investeringen vinden niet plaats) en lock-in (insluitingseffecten) als de grondgebruiker grote investeringen heeft gedaan. Bij vertrek naar een ander bedrijf of naar andere grond zou de pachter het profijt van de gedane investeringen in grondverbetering en gebouwen kwijt kunnen raken.
  • De pachtprijs van reguliere pacht staat wettelijk in een redelijke verhouding tot de bedrijfsopbrengsten bij een behoorlijke bedrijfsvoering, waarbij de redelijke belangen van de verpachter mede in acht worden genomen. Pachters en verpachters hebben in 2007 overeenstemming bereikt over de systematiek voor het bepalen van de pachtprijs (in 2010 nog aangepast). De sterke schommelingen in de pachtprijs leiden tot ontevredenheid bij verpachters bij lage pachtprijzen en bij pachters bij hoge pachtprijzen.

Tweeslachtigheid door geliberaliseerde pacht

De invoering van de geliberaliseerde pacht in 2007 leidde tot tweeslachtigheid in het pachtstelsel. Het areaal reguliere pacht krimpt jaarlijks aanzienlijk, terwijl het areaal geliberaliseerde pacht toeneemt hetgeen duurzaam bodemgebruik niet bevordert.

Over de herziening van het pachtstelsel wordt al 6 jaar gediscussieerd. In april 2016 werd het op Spelderholt 2 gebaseerde eindvoorstel door NAJK en BLHB verworpen, omdat de voorgestelde flexibele pacht nieuwe reguliere pacht te veel beconcurreert. Het opbrengend vermogen als basis voor de pachtprijs was verlaten en de toekomst van bestaande reguliere pacht was onvoldoende verzekerd.

Bemiddelaar

Toenmalig staatssecretaris Van Dam stelde vervolgens een bemiddelaar aan. Bemiddelaar Heldoorn constateerde geen mogelijkheden te zien om partijen tot overeenstemming te brengen en adviseerde het ministerie op basis van het volledig dossier zelf met een voorstel te komen. Hij benoemde als belangrijkste knelpunten:

  • Pachtprijs flexibele pacht
  • Pachtprijs in relatie tot opbrengend vermogen
  • Bestaande pachtprijssystematiek
  • Overgangsrecht

Het voorstel van BLHB biedt de oplossing voor deze knelpunten en daarmee dragen we bij aan een integrale visie op het landbouwbeleid.

Lees meer over de herziening van het pachtstelsel.

Check de grond- en pachtprijzen, actuele koopaktes en andere agrarische transacties op boerderij.nl/landbouwgrond

Of registreer je om te kunnen reageren.