Redactieblog

24 reacties

‘Ecologische voetafdruk hoog per hectare’

Ons milieubeslag per kilo is het laagst van de hele wereld, maar per hectare is het hoog.

ABN Amro heeft laten onderzoeken wat het milieubeslag van landbouwproducties in verschillende landen is. De conclusie is dat, gemeten per kilo product, het milieubeslag het laagst is in Nederland. Dat is mooi, ook al omdat het rapport van de bank veel publiciteit gekregen heeft. En positieve publiciteit voor de Nederlandse landbouw is nooit weg. Maar voordat u buiten uw schoenen gaat lopen van trots, er horen wel wat kanttekeningen bij.

Het onderzoek richt zich op een beperkt aantal milieuaspecten, zoals CO2 en antibiotica. Dat zijn appels en peren, uit een mand met nog veel meer appels en peren. Voor studenten gebruik ik vaak onderzoek van Esther Van Asselt van het Rikilt, die drie stalsystemen voor legkippen heeft onderzocht op duurzaamheid. Uit haar onderzoek blijkt dat systemen goed kunnen scoren op bepaalde aspecten, maar nooit op alle.

Kleine ecologische voetafdruk per kilo

Vrije-uitloopsystemen scoren in veel opzichten goed, maar bijvoorbeeld niet op uitval en grondgebruik. En zo is het ook met de Nederlandse landbouwproductie. Per kilo gebruiken we dan wel weinig antibiotica, maar per kilo leveren we ook weinig kruidenrijk grasland.

Het lage milieubeslag per kilo, of zoals het mooi heet, de kleine ecologische voetafdruk per kilo, is al veel langer bekend. In het WRR-rapport Grond voor Keuzen van precies 25 jaar geleden, is dat helder uitgewerkt. De belangrijkste schrijver van dat rapport was Rudy Rabbinge, de bekende Wageningse professor. Uit dat rapport kwam duidelijk naar voren dat ruimtelijk geconcentreerde en intensieve productie tot een laag milieubeslag per kilo leidt. Maar in de discussie naar aanleiding van het rapport kwam vooral ook naar voren dat geconcentreerde en intensieve productie op de plek zelf grote negatieve gevolgen kan hebben. Op plekken met veel intensieve landbouwproductie is misschien veel fijnstof, of het stinkt er, er is overlast van grote machines, de weidevogels komen in de verdrukking, het grondwater voldoet mogelijk niet, en wat al niet meer.

Foto: Bert Jansen
Foto: Bert Jansen

Weerstand op lokaal niveau

Kortom, op globaal niveau is geconcentreerde productie een prima idee, maar op lokaal niveau soms niet. Dat is dan ook precies wat de Nederlandse landbouw dagelijks meemaakt: weerstand en gedoe op lokaal niveau. Ik was vorige week op een schapenboerderij in de bergen van Polen. Lage intensiteit, super landschap, kruidenrijk grasland, en heerlijke kaasjes. En toch, de milieubelasting van die kaasjes is per kilo waarschijnlijk hoger dan die van kaas van RFC of DOC.

Dat de overlast van de Nederlandse landbouw op globaal niveau gering is, kan een prima verkoopargument voor de export zijn. Frau Antje kan er zeker wat mee, en ze hoeft er niet voor te liegen. Ondanks de kanttekeningen draagt het ABN Amro-rapport daar toch maar mooi aan bij.

Laatste reacties

  • John*

    Die hectares die we NIET nodig hebben door de hoge voedselproductie, zeg maar de ongerepte natuur waar wordt die toegerekend? Hoeveel meer waarde heeft ongerepte natuur gebied tegenover een kruidenrijk weiland met weidevogels? Hoeveel meer natuurgebied moeten we in cultuur brengen om met dezelfde lokale belasting als in polen voedsel te produceren?

    Maar om het toch een beetje te nuanceren, ik denk dat we in Nederland voor de laatste 4 a 5 % opbrengst grote offers brengen die ons later de das om gaan doen.





  • Bertus Buizer

    Hier nog een paar 'kanttekeningen':

    Meststoffen en pesticiden die in het milieu terecht komen, houden zich niet aan de grenzen van het boerenbedrijf.

    Productieverhoging gaat in de gangbare Nederlandse landbouw gepaard met een verhoogde inzet van NPK-kunstmeststoffen. In combinatie met chemische pesticiden en toenemende bodemverdichting raakt de bodem in Nederland uitgeput (sporenelementen) en de bodemecologie verder aangetast.

    De milieu-impact van de teelt van GMO-soja in onder andere Zuid Amerika voor de Nederlandse import van eiwitrijk veevoeder (70% van het totaal excl. gras?) is niet meegerekend in de zogenaamde milieu-impact van de Nederlandse boer.

    Enz.

    Zie mijn blog van 4 augustus jl. over dit onderwerp:
    http://www.sustainablefoodsupply.org/boeren-aaien-is-soms-paaien/

  • Bennie Stevelink

    Mijn conclusie uit het betoog van Dirk Strijker: willen we meerdere milieuaspecten tegelijk realiseren dan moeten wij zo intensief mogelijk boeren maar dan wel met voldoende afstand tussen de boerderijen met natuur daar tussen.

  • Bennie Stevelink

    @Bertus, je gaat voorbij aan de kern van het verhaal van Dirk Strijker. Op een hectare graan waar 6 ton wordt geoogst wordt veel meer dan de helft aan bestrijdingsmiddelen gebruikt als op een hectare waar 12 ton wordt geoogst. Je hebt voor dezelfde hoeveelheid graan echter wel twee keer zoveel hectares nodig waardoor de totale hoeveelheid bestrijdingsmiddelen die in het milieu worden gebracht bij een oogst van 6 ton veel hoger zal zijn. Zoals ik in mijn vorige reactie al zei: om globale én lokale milieubelasting zo laag mogelijk te houden moeten we intensieve boerderijen hebben die zo goed mogelijk over de wereld verspreid zijn.

  • Bertus Buizer

    @Bennie, jij gaat er kennelijk van uit dat je ook bij die 6 ton per hectare graan voor het zelfde ras kiest dat voornamelijk op opbrengst en eiwitgehalte is veredeld als bij die 12 ton. Dat lijkt mij nogal rechtlijnig gedacht. Bij 6 ton opbrengst kun je denken aan rassen die de juiste ziekteresistentie hebben, die chemische gewasbescherming overbodig zouden kunnen maken, zoals bij biologisch en andere vormen van agro-ecologische landbouw.

    "Maar dan moet je daar twee keer zoveel oppervlakte van telen, en die hebben we niet", zullen ecomodernisten dan zeggen. Nee, inderdaad, die hebben we niet. Maar dat komt omdat de bodem in kwaliteit achteruit gaat, onder andere door zware machines (bij hoge opbrengsten), bodemerosie door onvoldoende aanvoer organische stof en omdat betere grond voor een groot deel gebruikt wordt voor gewassen die niet of amper bijdragen aan de gewenste voedselvoorziening (energiegewassen en suikerbieten bijvoorbeeld).

    De oplossing voor milieubesparing zit volgens mij dus niet in hogere opbrengsten per hectare, maar in andere keuzes. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de bevordering van een gezond bodemleven, robuuste en (smaakvolle) resistente rassen, biologische gewasbescherming, strokenteelten voor stimulering en benutting natuurlijke vijanden en (dus ook) minder of beter geen monoculturen.

  • Bennie Stevelink

    Je legt wat vreemde verbanden @Bertus.
    Waarom is er minder oppervlakte beschikbaar als de kwaliteit van de grond minder wordt? Als de kwaliteit van de grond minder wordt zal de opbrengst dalen. Ook zullen teelten vaker mislukken waardoor je steeds meer grond nodig hebt om hetzelfde te produceren.

    Bij 6 ton per hectare moet je twee keer zoveel hectares bewerken dan bij 12 ton. Ik stel mij dan ook voor dat men dan eerder zware machines gebruikt dan bij 12 ton met de helft van de oppervlakte.

  • Bertus Buizer

    @Bennie, jij gaat voorbij aan de kern van mijn verhaal. Het uitsluitend meten van de milieu-impact naar kg product is niet correct. Het is een reductionistische methode van onderzoek.

    En wat betreft de geschiktheid van de grond: 25% van de landbouwgrond wereldwijd is inmiddels al sterk gedegradeerd. Grond die onttrokken wordt aan de landbouw, heb je niet zomaar weer terug.

  • kleine boer

    bertus de kern van jou verhaal is dat er veel honger in de wereld zou komen of torenhoge voedselprijzen..... kijk maar een tikje minder tarwe en al hogere prijs laat staan als de hele wereld boert zoals jij voor hebt .

  • agratax(1)

    Leuke discussie over een beetje meer of een beetje minder. Ik weet wel dat we meer van onze hectares moeten halen als we alle mensen in de toekomst willen voeden en onze flora en fauna wereldwijd niet nog verder willen "uitkleden". Het zou beter zijn dat @Bertus ons aangeeft hoe hij minder opbrengst per hectare kan rijmen met meer monden zonder nog meer hectares aan de wilde natuur te onttrekken. De wereld is groter van Nederland of Europa ook Afrika wil eten (voedselproductie) en wij willen Wildparken (recreatie) in Afrika. Hoe dit te rijmen als we minder moeten gaan telen per hectare om @Bertus zijn milieu en natuur wensen te vervullen?

  • Bennie Stevelink

    Bertus, om de wereldbevolking te voeden moet een bepaalde hoeveelheid voedsel verbouwd worden. Niet alleen nu maar ook in de toekomst. Hoe minder grond we daar voor nodig hebben, hoe beter het is.

    Als we ook in de toekomst voldoende voedsel willen produceren moet het duurzaam zijn, oftewel volhoudbaar zijn. Korte tijd een hoge productie realiseren met schade aan de grond waardoor de productie omlaag gaat en wij in de toekomst nog meer grond nodig hebben is niet verstandig. Of schade aan de grond waardoor minder efficiënt met water en nitriënten wordt omgegaan is ook ongewenst. Ik denk dat het vinden van het juiste evenwicht wel wat genuanceerder ligt dan jij dat stelt.

  • WGeverink

    Als je in Nederland grote getrokken machines zou gebruiken is er minder structuurbederf maar blijven er hoekjes liggen. Daarom werken jullie met grote trekkers die de zaaimachine kunnen dragen om ook ieder hoekje van jullie dure grond te kunnen zaaien. Ook Nederlandse boeren oogsten in ons land doorgaans geen Nederlandse opbrengsten. Wij hebben rassen voor een kort seisioen en moeten rekening houden met beperkte neerslag. In Nederland wordt de vruchtbaarheid alleen minder omdat de wetgeving het moeilijk maakt om de nutrienten terug ye geven die de gewassen hebben onttrokken.

  • farmerbn

    Mensen die graag minder intensieve landbouw willen zien grijpen naar nieuwe troeven zoals bodemverdichting ,verlaagde vruchtbaarheid door structuurschade en organische stofverlaging.

  • WGeverink

    Omdat in Nederlandse wetgeving het moeilijk maakt om de nutrienten terug te geven die gewassen hebben onttrokken zal de organische stof gehalte in de grond het ontgelden. Samen met veel neerslag en een hoge grondwater stand is het logisch dat meststoffen en chemicalien gemakkelijker uitspoelen.

  • John*

    de reden waarom soja in bijvoorbeeld Brazilië geteeld wordt is dat er dankzij het klimaat twee oogsten per jaar mogelijk zijn, hier houd het bij een oogst op!. Voor elke hectare soja die we niet te telen in Brazilië hebben we er hier 2 voor nodig..

    Daarbij wordt soja ook ingezet als sluitpost in het voerrantsoen. Voor goede resultaten heb je een goede energie/eiwit verhouding nodig. Aan energiegewassen hebben we hier meer als voldoende mogelijkheden. Om het eiwit op peil te krijgen wordt er maximaal 5 a 6 % soja aan het rantsoen toegevoegd om maximale efficiëntie te bereiken.

  • Ik vraag me af hoe men in Zuid Amerika in de sojavelden het onkruid en de plagen bestijden!

  • oorspronkelijk

    beste john
    als we maximaal gras telen is er veel meer koolstof binding en eiwit genoeg
    ook uitspoeling en vogelstand scoren dan.
    dit is geen mening maar een veronderstelling

  • 344412

    We gebruiken soja om op aminozuur niveau het rantsoen kloppend te maken. RE komt in de melkveehouderij vooral uit gras. Omdat we relatief veel gras voeren gebruiken we ook veel minder soja dan melkveehouders in o.a. Vlaanderen, Frankrijk, Brazilië en de VS waar veel meer mais gevoerd wordt.

  • alco1

    We gebruiken soya SCHROOT.
    Een AFVAL product van de vegetarische voeding en olie productie.

  • mtseshuis

    Juist @Alco, die soya is amper voor de helft vd waarde aan de veehouderij toe te wijzen, de olie heeft zijn waarde net zo goed. Als 1 vd 2 wegvalt kan de soyateelt niet meer uit! Dus niet steeds alleen naar de veehouderij wijzen, maar net zo goed naar Unilever en andere olie gebruikers!

  • kleine boer

    bertus zijn reageeruren zijn om hij heeft nu vakantie... in het weekend gewerkt om te reageren dus dat is dubbel tarief geweest denk ik

  • haj146

    hoe staat het met de ecologische footprint met ons duurzame geneuzel. China is al een derde van de landbouwgrond dermate vervuild dat er nooit weer wat verbouwd kan worden. Allemaal voor onze zogenaamd duurzame panelen.
    Men moet produceren waar het klimaat het meest geschikt is. Dus gras en melk in west Europa, graan in oost Europa en soja etc. in Brazilië. Ideologieën als biologisch, minder mest en bestrijdingsmiddelen betekent meer honger in de wereld.

  • ed12345

    Soya in zijn originele vorm kun je niet voeren!!!! In Azie waar soya als menselijk voedsel wordt gebruikt moet ze ook eerst bewerkt worden om ze verteerbaar te maken! Dus er de olie uitpersen is een van de mogelijkheden In oa canada wordt zo ook wel een soort geroosterd ook dan komt de olie vrij waarna ze als veevoer kan worden gebruikt
    Geverink heeft het al gezegd de lagere graanopbrengsten komen meestal door waar je op de aardbol teelt Je kunt niet overal wintergranen telen Als je pas in april of mei kunt zaaien en in augustus dorst wordt 6 ton ha een goede opbrengst en zul je ook moeten spuiten tegen ziektes en onkruiden. In brazilie is 2 oogsten per jaar ook niet overal heb ik begrepen

  • ghsmale

    Nederland is het dichtbevolkte land van de wereld
    dus die voetprint is inderdaad hoog

  • A1967

    Steeds weer het onzinverhaal van dat we de wereld moeten voeden, totaal overbodige toevoeging in tijden waarin het voedsel zo goedkoop is dat het gemiddelde gezin 40% van de aankopen zo de container in gooit.

Laad alle reacties (20)

Of registreer je om te kunnen reageren.