Commentaar

‘2017 vol tegenstellingen binnen sectoren’

2017 is een jaar vol tegenstellingen binnen de sectoren. Wel of geen fipronil op een bedrijf maakt veel uit voor het inkomen van een pluimveehouder. Zeugenhouders zien hun inkomsten stijgen, vleesvarkenshouders doen het minder. Melkveehouders moeten koeien weg doen, maar beuren wel goede melkprijzen.

Fipronilei is in de Van Dale Woord van het Jaarverkiezing op plek 2 geëindigd. Een plek voor fipronilei – officiële betekenis: met het insecticide fipronil besmet ei – in deze top is veelbetekenend. Fipronil beheerst in 2017 de krantenkolommen. In de winkelschappen liggen even geen eieren.

Het eerste bericht dateert van zaterdag 22 juli: de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA) zet zeven bedrijven op slot. In de eieren afkomstig van deze bedrijven is fipronil aangetroffen. Het Barneveldse bedrijf Chickfriend gebruikte op 180 bedrijven de pesticide om bloedluis te bestrijden.

Supermarkten eisen zekerheid. Plaatsvervangend NVWA-inspecteur-generaal Freek van Zoeren zaait paniek met zijn uitspraken over veiligheid. In Nieuwsuur op maandag 31 juli adviseert hij terughoudend te zijn met het eten van eieren totdat alle uitslagen bekend zijn. Uiteindelijk wordt bij 137 bedrijven fipronil aangetroffen.

Recordwinsten voor fipronilvrije bedrijven

De consumptie daalt niet noemenswaardig omdat de gevaren voor de volksgezondheid miniem zijn. De eierprijzen stijgen zelfs als gevolg van krapte. Fipronilvrije bedrijven boeken daardoor recordwinsten. Wageningen Economic Research (WER) geeft prognoses tot ruim vier ton af.

Besmette bedrijven zitten zwaar in de problemen. De stof lijkt moeilijk te verwijderen uit de stallen. Mest moet worden verbrand. Volgens WER draait een vijfde van alle legbedrijven een ton of meer verlies. In tegenstelling tot België wil de Nederlandse overheid niets van schadevergoedingen weten.

Fosfaatreductie

De melkveehouderij leeft in 2017 onder het juk van fosfaatreductie. De zuivelsector presenteert op de valreep van 2016 nog een ingewikkeld plan. Allemaal bedoeld om derogatie voor 2017 én later in het zesde actieprogramma nitraatrichtlijn voor 2018-2021 veilig te stellen. In totaal moeten 160.000 koeien plaatsmaken. Ruim vijfhonderd veehouders schrijven in februari in op de stoppersregeling. Een groot aantal veehouders trekt naar de rechter. Groeiers vinden dat zij harder zijn geraakt; grondgebonden en biologische boeren vinden niet dat zij de oorzaak zijn. Na aanvankelijk succes vangen zij in hoger beroep toch nog bot.

Het fosfaatreductieplan slaagt in die zin dat de fosfaatproductie weer zakt onder het plafond. Tegen het einde van 2017 speculeren veehouders weer op groei. Vanaf 1 januari is het mogelijk fosfaatrechten te kopen. Op de markt circuleren bedragen rond de € 200 per kilo.

2017 is economisch ook een topjaar voor de melkveehouders. De melkprijs ligt met € 40,60 per 100 kilo een kwart hoger dan in 2016. Na twee slechte jaren stijgt het gemiddelde inkomen naar € 68.000.

Topinkomen zeugenhouders

Volgens WER bevindt de varkenshouderij zich op de piek van de varkenscyclus. Zeugenhouders zien hun inkomen stijgen naar gemiddeld € 187.000, maar liefst 71% meer dan in 2016. Vleesvarkenshouders doen het met € 79.000 een stuk minder, maar nog steeds boven het langjarig gemiddelde.

In de varkenshouderij krijgt 1Varkensgeluid gestalte. Per 1 januari worden varkenshoudersvakbond NVV en LTO Varkenshouderij opgeheven. De varkenshouderij doet het ook politiek goed. Ingrid Jansen c.s. krijgt van het nieuwe kabinet € 200 miljoen voor warme sanering van de sector.

Minister Schouten

De land- en tuinbouw heeft in het kabinet Rutte III weer een ‘eigen’ minister van landbouw, Carola Schouten. LTO-voorzitter Marc Calon ziet zelfs dat in het regeerakkoord vrijwel alle wensen zijn ingewilligd. Toch waarschuwt Schouten: ‘Ik ben minister voor alle Nederlanders. Ik zal ook besluiten moeten nemen die boeren niet zo leuk vinden.’

Calon hervormt zijn LTO Nederland. De regionale organisaties LTO Noord, ZLTO en LLTB zetten een stap terug. De vakgroepen krijgen het voor het zeggen. Vertrouwde gezichten zoals Kees Romijn maken plaats.

Het weer blijft bepalend voor de land- en tuinbouw. Het voorjaar is vroeg; het najaar kletsnat. De suikerproductie stijgt naar een record van 14,6 ton per hectare. De inkomens in de akkerbouw blijven echter achter: € 25.000. Het betekent een daling van 40% ten opzichte van 2016. De belangrijkste reden is prijs.

De akkerbouw vecht in 2017 voor verdere toelating van glyfosaat. Brussel wikt en weegt, en besluit uiteindelijk voor verlengde toelating met vijf jaar. Voor neonicotinoïden valt het doek grotendeels.

Land- en tuinbowu onder vergrootglas

De land- en tuinbouw ligt sowieso onder een vergrootglas. In Brabant vechten veehouders voor hun bestaansrecht. Het provinciebestuur eist snelle verduurzaming. Geitenbedrijven gaan op slot. De NVWA scherpt, na wantoestanden in België, het toezicht in slachterijen aan. Het grote aantal stalbranden wekt afschuw, vooral die in juli bij Knorhof in Erichem toen 20.000 varkens omkwamen.

Op de valreep van 2017 zet EU-landbouwcommissaris Phil Hogan de contouren uit voor nieuw Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Lidstaten krijgen straks meer ruimte voor nationale invulling. Minister Schouten krijgt nog een stevige kluif om de effecten van deze renationalisatie te beperken.

En toch moeten niet alle pijlen op Den Haag en Brussel worden gericht. Als 2017 ook iets duidelijk maakt, is dat het geld in de markt wordt verdiend. En die markt dicteert. De supermarkten stellen elk hun eisen aan het productieproces. Aan de ondernemer de keuze om hier in mee te gaan. En dan blijft altijd nog het onvoorspelbare, niet beïnvloedbare, zoals het weer of een schandaal. Hoe goed een ondernemer ook onderneemt, op de uitkomst heeft hij niet altijd invloed.

Of registreer je om te kunnen reageren.