17 reacties

‘Mest had een positief onderwerp moeten blijven’

Mest is ons zwarte goud. De Omgevingswet biedt een kans voor verbinding van leidende principes en regeldetails, als tenminste de omgevingskwaliteit positief wordt benoemd. Kans voor de Omgevingswet is de mestwetgeving te vervangen. Kans voor boeren is zorg te dragen voor bodem en omgevingskwaliteit.

In de Mestmarathon van Natuur & Milieu doemt het beeld op van langdurig en vruchteloos trekken aan het mestbeleid. Al sinds de tachtiger jaren zijn beloftes gedaan om mestoverschotten te verwerken. Voor grootschalige mestverwerking bestaat echter nog steeds geen structurele oplossing. Mest kwam voor de landbouw lang niet in beeld als probleem. Mestbeleid draagt sterk de sfeer van crisisbeleid.

Niet praten over mest

Het gekke is dat als je met boeren praat, mest helemaal geen probleem lijkt te zijn. Mest kan altijd nog wel ergens worden afgezet, aldus een varkenshouder. ‘Mest is ons zwarte goud’, aldus een biologisch dynamische boer. Mest hoort zo logisch bij landbouw dat je het er eigenlijk niet over hebt.

‘Mest als probleem zien is verklaarbaar, maar ook een denkfout’

Mestregelgeving

Toch worden boeren – ook biologische – bedolven onder regelingen die gebruik, opslag en transport van mest reguleren. Met de eerste uitgave van Natuur & Milieu in 1972 werd de bio-industrie als Augiasstal neergezet. Maar mest is niet het probleem, bio-industrie is het probleem! Mest als probleem zien is verklaarbaar voor die tijd, maar ook een denkfout. Het leidde tot een end of pipe-aanpak die goede boeren isoleerde en afleidde van bodemkennis.

Waardevolle mineralen

We moeten niet vergeten dat mest een waardevolle grondstof is; mest gaat over waardevolle mineralen en levende micro-organismen die zorgen voor vruchtbare grond. Bodemprocessen zijn belangrijk voor koolstofopbouw, nu extra relevant door het klimaatprobleem. Te veel mest is bron van verzuring en vervuiling van bodem en grond- en oppervlaktewater. Maar het probleem is ook dat mest verkeerd is benaderd.

‘Mestbeleid is kwetsbaar en dat heeft tot steeds meer regels geleid’

Zorgplicht

Stel dat we voor alle grondstoffen zoals fosfaat een zorgplicht zouden kennen. Mest was dan als vraagstuk van mineralenvoorraden aangestuurd. Het huidige beleid mist dit systeemdenken. Het mestbeleid is meegegaan in het bestrijden van deeleffecten, waardoor het zicht op het geheel is verloren. Dat maakt beleid kwetsbaar en heeft tot steeds meer regels geleid.

Complexiteit en ad hoc-beleid

Het zou daarentegen en-en moeten zijn: het goede van mest benadrukken én het foute gebruik bestrijden. Ook Willem Bruil, specialist in agrarisch recht, geeft deze kwetsbaarheid aan als hij het gemis aan visie aan de orde stelt: “Zolang zo’n stip op de horizon er niet is en een uitgestippelde weg daar naartoe niet in zicht is, zal het vallen en opstaan blijven in het mestdossier. En dan kon het wel eens een dubbele marathon worden”. Het zicht op wat goed is aan mest verdwijnt nu door complexiteit en ad hoc-beleid.

‘De waarom-vraag blijft ten onrechte buiten beeld in het mestbeleid’

Risicobeleid

Er is een manier om het anders te doen: neem leidende principes als uitgangspunt. Volgens Hans Mommaas, directeur Planbureau voor de Leefomgeving, zijn regels succesvoller wanneer zij verbonden zijn aan een perspectief. Dan blijft het goede in beeld. Overeenkomsten zoals een bestemmingsplan of een trouwakte maken zich vooral druk hoe risico’s zijn te beperken en wat te doen als het fout gaat. De waarom-vraag blijft ten onrechte buiten beeld, ook in het mestbeleid en in de nieuwe Omgevingswet.

Omgevingskwaliteit

De Omgevingswet dreigt zelfs de exponent van het deeltjesdenken te worden. De wet is een stapeling van afvinklijstjes op onderdelen die elk voor zich geen negatief effect mogen sorteren. Het doel van de wet is abstract ‘behoud van de fysieke leefomgeving’; de bijbehorende omgevingskwaliteit is echter niet omschreven. Kennis en verbinding met het geheel ontbreken. Dat leidt tot een negatieve benadering.

Schoon oppervlaktewater

Kan mest dan wel een positieve, op kwaliteit gerichte benadering krijgen? Kun je schoon oppervlaktewater, vruchtbare bodem, behoud van biodiversiteit en kwaliteit van de leefomgeving voorop zetten in het mestbeleid? De ambitie is er, kijk maar naar de Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij. Het grote verschil ligt echter niet in de definitie, maar in het vervolg daarop: de verantwoordelijkheid voor de uitvoering. Abstracte, negatief geformuleerde ambities spreken een individuele boer niet aan.

Ben Hermans en Helmer Wieringa, Natuur & Milieu

Laatste reacties

  • glaasje

    Wat ik niet snap is dat er nog steeds kunstmest wordt gebruikt in Nederland en de goede dierlijke mest moet worden afgevoerd, en dat het bijna niet op het land mag worden uit gereden, terwijl de bodem het hard nodig heeft. Dit vindt ik onvoorstelbaar. Er hoeft in Nederland helemaal geen mestprobleem te zijn maar
    dit wordt volgens mij door bepaalde organisaties en overheid moedwillig in stand gehouden. Riooloverstorten zijn volgens mij ook de vervuilers van oppervlakte water en de mens die van alles door het riool gooit!!

  • alco1

    Zo is het @glaasje.
    Zonder bemesting ( in de natuur) is er ook biodiversiteit zat.
    Maar sommigen zijn wat dat betreft doorgeslagen.

  • oorspronkelijk

    stroomlijnen van bevindingen
    meer mest is niet controleerbaar qua uitspoeling nutriënten
    meer mest geeft verhoging van kwalijke gassen die een grotere impact hebben dan co2
    dit heb ik gelezen en verontrust mij
    dus toch een fiscaal reglement voor vervuilingseenheid
    bedrijven en burgers vervuilen en bedreigen leefbaarheid

  • alphons1

    oorsponkelijk . die gassen hoefd geen probleem te zijn. als je de mest doet rijpen ben je van die gassen af

  • Bennie Stevelink

    Wat willen de heren Hermans en Wieringa eigenlijk zeggen zonder het te zeggen?
    Ik heb het verhaal gelezen, later nogmaals gelezen en nog een keer gelezen. Het is een zeer cryptisch verhaal waar je goed bij moet nadenken wat er feitelijk bedoeld wordt.
    Ze willen met mest omgaan op een manier wat alleen kan in een land waar mest schaars is. “Niet mest is niet het probleem, bio-industrie is het probleem”. En dat al in 1972. Hiermee wordt gesuggereerd dat al in 1972 de veehouderij op slot had moeten worden gezet.
    Er wordt steeds verwezen naar de Omgevingswet. In feite willen ze via de Omgevingswet zeer vergaande sanering van de intensieve veehouderij. Zo’n vergaande sanering dat mest een schaars product wordt.

    Wordt vervolgt...........

  • Bennie Stevelink

    Vervolg.

    Voor een goed begrip van het probleem moeten de heren Hermans en Wieringa echter verder terug als 1972. Ze moeten terug naar 1958 toen de EEG werd opgericht en wij een beschermde markt kregen, oa voor graan. Tegelijk werd voorzien in heffingsvrije import van graanvervangers. Dit leidde er toe dat intensieve veehouderij zich ontwikkelde vlak achter de grote zeehavens waar lokaal geen voer beschikbaar was en geen mest geplaatst kon worden. Het voer kwam uit de haven.
    In Noord Amerika hadden ze een vrije markt. Daar ontwikkelde de intensieve veehouderij zich juist in de graangebieden waar voldoende ruimte was voor mestafzet. Hét meest primaire probleem was dus de beschermde markt.
    Zonder de beschermde graanmarkt en heffingsvrije import van graanvervangers hadden we nu vrijwel geen intensieve veehouderij gehad in Nederland. De intensieve veehouderij zou zich in Europa net als in Noord Amerika hebben ontwikkeld in de graangebieden. Als we nog wat varkenshouderij zouden hebben in Nederland zat deze in het Oltambt, niet in Brabant.

  • oorspronkelijk

    hey alphons 1
    ik bedoel rijk bemeste grond
    van de week een artikel gelezen dat die grond meer uitstoot dan schralere grond
    voor mij aannemelijk in vergelijking met veen
    ook veel organische stof
    stroom lijnen anders vallen we van de ene mening in de andere
    het lijkt wel roept u maar
    ik kan hier nog geen constructieve beleidsvoornemens uitkristalliseren

  • Bennie Stevelink

    Sinds de opheffing van de beschermde markt zien wij dat de rendementen in de varkenshouderij zijn verdampt. Tegelijk zien wij sterke groei in Duitsland. De intensieve veehouderij is zich binnen Europa aan het verplaatsen in de richting van de graangebieden. Het beste wat we kunnen doen is een saneringsregeling. Er is 200 miljoen beschikbaar, maak er 400 miljoen van of om mijn part 600 miljoen. Varkensrechten die vrij komen moeten definitief uit de markt worden genomen zodat het probleem zich niet verplaatst maar wordt opgelost.

  • Jaap39

    Helemaal eens met de laatste zin. Uit de markt nemen.
    Kan me wel voorstellen nog eens wat knelgevallen (ziekte) opgelost gaan worden met extra rechten.

  • alco1

    Uit de markt nemen????
    Zo praten melkveehouders die voorgesorteerd hebben en veel sanerende varkensboeren als buren hebben en dus denken dat HUN mestafzet daardoor een stuk gemakkelijker zal kunnen worden.

  • Jaap39

    Bijna raak alco1. Maar om er nu 300.000 koeien erbij te zetten in Nederland.......
    Wat is er mis met het goed betalen van een varkenshouder die stopt en de fosfaat rechten parkeren?

  • Bennie Stevelink

    @alco, jij gaat voorbij aan mijn belangrijkste punt: sinds de afschaffing van de beschermde graanmarkt is de economische basis onder de varkenshouderij verdwenen. Veel varkenshouders zullen blij zijn met een regeling waarmee ze schuldenvrij kunnen stoppen. Zonder een dergelijke regeling gaat de varkenshouderij ook grotendeels uit Nederland verdwijnen. Met een saneringsregeling gaat dat een stuk socialer.
    Ik meen dat varkenshouder Johny Hoogenkamp ook al een keer in een van zijn columns heeft voorgesteld om 60% van de varkenshouderij te saneren.
    Er is alleen nog een economische bestaansmogelijkheid voor een concept-productie van beperkte omvang.

  • melkveehouder .

    @Bennie Stevelink. Je ziet het goed dat de varkenshouderij floreerde als gevolg van een beschermde graanmarkt. En ook dat het economisch perspectief van de varkenshouderij het zwaar te verduren krijgt door het wegvallen hiervan. Het weghalen van de schotten is voor de stoppende varkenshouder een geschenk uit de hemel. Maar dat neemt niet weg dat ik soms wakker van het feit dat we als sectoren en collegae door de overheid tegen elkaar worden uitgespeeld en de ruifeters hun zakken vullen. Iedere individuele ondernemer heeft zijn eigen belang. Zowel de stoppende alsook de blijver in de sector. Maar ook de intensieve ondernemer versus de extensieve. Of de groeier tegen de ondernemer die consolideert. Het wordt er allemaal niet leuker op en ook financieel wordt dit beleid een aderlating. En niet alleen voor de varkensboeren.

  • farmerbn

    Ik ben het met Bennie eens dat het artikel moeilijk te lezen en te begrijpen is. Veel wollige taal als delen en verbinden. Hoge ambtenaren praten ook zo. Zal wel stoer en de laatste mode zijn. Volgens mij bedoelen ze dat mest goed is maar dat er te veel dieren zijn. Ze willen minder dieren. Kon je vroeger (natuur)leden werven door steeds te wijzen op mest, nu moet dat veranderen want de veeboeren gaan het mestprobleem oplossen/exporteren. Hun eerste argument gaat wegvallen en daarom gaan ze een ander argument positioneren.

  • alco1

    Het gaat mij om een oplossing in de melkveehouderij.
    Zoals het nu dreigt te gaan komen onschuldigen in de strop.
    En nogmaals: Geen enkele boer heeft schuld, deze licht bij de regelgever.

  • Kelholt

    Mooi verhaal Bennie maar bedoel je dan ook dat er alleen maar varkensvlees kan worden gegeten in graan gebieden of mag dit wel de lokale markt verlaten?
    Blijkbaar konden en kunnen ze in Brabant beter en/of goedkoper varkensvlees produceren voor de markt dan elders. Vroeger konden ze in Brabant ook beter, maar meestal niet goedkoper, tv's produceren. Het heeft een tijdje geduurd maar uiteindelijk heeft de consument gekozen voor goedkopere tv's van elders waar andere regels worden gehanteerd voor de productie en mensenrechten. Het is nu afwachten of de consument dezelfde keuze maakt voor zijn voedsel.

  • agro1

    kortom: leve het gat van rotterdam.

Laad alle reacties (13)

Of registreer je om te kunnen reageren.