‘Handvatten voor complexe problemen’

Boeren hebben – individueel en als hele sector – te maken met complexe problemen. Dat vraagt om een andere manier van denken, aldus Esther Schippers.

Complexe problemen zoals die zich voordoen in en rondom de agrarische sector, zijn niet eenvoudig op te lossen. Dat blijkt steeds maar weer. Dat heeft vaak te maken met onderling nogal van elkaar verschillende actoren (uiteenlopend van producenten, consumenten en tussenhandel, tot overheden, controlerende instanties en belangenorganisaties) en het feit dat zij vanuit verschillende waarden en belangen en daarmee totaal verschillende perspectieven kijken naar wat de problemen zijn en de (mogelijke) oplossingen. Die actoren beïnvloeden elkaar weer, soms direct, soms indirect.

Andere manier van denken

Complexe problemen waar veel actoren direct en indirect worden beïnvloed door minstens zoveel andere actoren, vragen om een andere aanpak en vooral een andere manier van denken. Lineair denken, dat wil zeggen in termen van oorzaak-gevolg en vervolgens een oplossing zoeken, werkt niet.

Wat werkt dan wel? Hoe zouden we dan moeten denken en handelen? In zijn boek The Five Percent geeft Peter Coleman daar beproefde handvatten voor (de 5%-regel houdt in dat 1 op de 20 meningsverschillen, van klein tot groot, geen oplossing kent):

Reageer op dynamiek, niet op gebeurtenissen. We hebben nou eenmaal de neiging om van incident naar incident te stuiteren. Door te kijken naar de dynamiek achter een incident, kun je je beter richten op onderliggende patronen die van wezenlijk belang zijn.

Richt je op het veranderen van denkpatronen, niet van uitkomsten. Te vaak hebben we de neiging om te denken in termen van uitkomsten (overeenstemming bereiken), maar complexe problemen laten zich niet vangen in vooraf bedachte uitkomsten.

Geef aandacht aan emoties, want dáár gaat het om bij complexe problemen. Het gaat om het opdoen van positieve emotionele ervaringen. Veel negatieve emoties verergeren complexe problemen alleen maar.

Denk anders. We hebben nu eenmaal de neiging om vanuit een tunnel naar onze werkelijkheid te kijken, zeker bij complexe problemen. Dan staan we zelden open voor nieuwe of strijdige informatie, terwijl een probleem nooit alleen maar zwart-wit is, maar ook allerlei grijstinten kent.

Realiseer je dat conflict en vrede naast elkaar kunnen bestaan.

Respecteer de logica van het conflict. Wat mensen doen, is logisch als je naar hun positie en standpunt kijkt.

Houd van tevoren al rekening met onbedoelde gevolgen. De neiging om eenmaal genomen beslissingen niet meer aan te passen, ongeacht de effecten ervan, kan sterk zijn.

Het belang van communicatie

Natuurlijk leveren deze handvatten nog niet direct een concrete aanpak op voor complexe problemen in en rondom de agrarische sector. Bijvoorbeeld als het over beeldvorming gaat. Tijdens een CDA-bijeenkomst in de Achterhoek (‘Boer moet ook zelf aan PR werken’, Boerderij 4 oktober) benadrukte Bert Sloetjes namens LTO Noord onlangs het belang van communicatie: “Waar in het verleden kritiek meestal met technische oplossingen werd gepareerd, lukt dat nu niet meer als emoties de overhand krijgen”.

Het verbeteren van de PR is niet alleen een taak van bedrijven in de keten, maar ook van de boeren zelf. “Richt je daarbij op zaken waar je zelf invloed op hebt”, gaf personal coach Paulien Hogenkamp toen aan. En probeer daarbij gebruik te maken van de hier gegeven handvatten, zou ik zeggen.

Of registreer je om te kunnen reageren.