Home

Achtergrond 11 reacties

Hoogleraar Heederik: ‘Vee potentieel risico epidemie’

De Nederlandse veehouderij speelt geen rol bij de verspreiding van het coronavirus. De sector moet wel blijven nadenken hoe risico’s op uitbraken kunnen worden verminderd, zegt Dick Heederik van de Universiteit Utrecht.

De Nederlandse veehouderij speelt geen enkele rol bij de verspreiding van het coronavirus Covid-19. Dat zegt Dick Heederik, hoogleraar One Health van de Universiteit Utrecht en specialist op het gebied van zoönosen. Varkens en pluimvee lijken op basis van studies in China en Duitsland niet gevoelig voor het virus dat wereldwijd tot een grootschalige epidemie heeft geleid. Fretten en nertsen zijn gevoeliger, zo blijkt uit onderzoek, maar ook uit de recente infecties van dieren in twee nertsenbedrijven in Oost-Brabant. Op basis van de eerste bevindingen in de stal lijken de besmette dieren vooral geïnfecteerd te zijn door mensen. Of mensen door de dieren besmet kunnen worden, moet nog blijken. “Als een varkens- of pluimveehouder met een coronabesmetting in zijn stal komt en het virus daar verspreidt, zal het virus, zover onze huidige kennis reikt, de veestapel niet besmetten. Dit had ook heel anders kunnen zijn. Dat had voor de veehouderij een ramp kunnen zijn”, aldus Heederik. Bij eerdere pandemieën was dit wel eens anders. De Spaanse en Mexicaanse griep, maar ook de Hongkong-griep en Aziatische griep in de jaren vijftig en zestig begon bij varkens of pluimvee. “Het kan dus ook echt anders lopen.”

Dick Heederik: "We hebben met de veehouderij in Nederland potentieel een groot risico. Daar zijn we ook expliciet in. Het hangt heel erg van een virus af bij welke diersoort een virus zich het meeste thuisvoelt." - Foto: Herbert Wiggerman
Dick Heederik: "We hebben met de veehouderij in Nederland potentieel een groot risico. Daar zijn we ook expliciet in. Het hangt heel erg van een virus af bij welke diersoort een virus zich het meeste thuisvoelt." - Foto: Herbert Wiggerman

Door de zoönotische herkomst van de coronacrisis staat het effect van dieren en veehouderij voor de volksgezondheid opnieuw in de schijnwerpers. Is dit terecht?

“We hebben met de veehouderij in Nederland potentieel een groot risico. Daar zijn we ook expliciet in. Het hangt heel erg van een virus af bij welke diersoort een virus zich het meeste thuisvoelt. Ook bij deze coronapandemie is er sprake van een dierlijke oorsprong via vleermuizen en gordeldieren, waarna het virus via Chinese markten bij de mens terecht is gekomen. In China is een hele bedrijfstak ontstaan rondom exotische dieren voor consumptie. Die dieren worden verkocht op markten en daar komen ze in contact met pluimvee en varkens van veebedrijven die daar ook verhandeld worden. Daar vindt allemaal uitwisseling plaats. Daar zijn echt heel veel zorgen over.”

'In China is een hele bedrijfstak ontstaan rondom exotische dieren voor consumptie. Die dieren worden verkocht op markten en daar komen ze in contact met pluimvee en varkens van veebedrijven die daar ook verhandeld worden", zegt Heederik. - Foto: AFP
'In China is een hele bedrijfstak ontstaan rondom exotische dieren voor consumptie. Die dieren worden verkocht op markten en daar komen ze in contact met pluimvee en varkens van veebedrijven die daar ook verhandeld worden", zegt Heederik. - Foto: AFP

Is dat veel gevaarlijker dan de manier waarop de veehouderij in Nederland is ingericht?

“In Nederland gaat de discussie over de omslag naar biologische landbouw en meer vrije uitloop om het dierenwelzijn te verbeteren. Dat is echt een paradox. Vanuit dierenwelzijnsoogpunt is dit wenselijk, dan kan een dier meer natuurlijk gedrag vertonen. Maar er is ook meer kans op uitwisseling van ziektekiemen met wilde eenden en trekvogels omdat die gewoon tussen de gehouden dieren kunnen gaan zitten. Vanuit het risico op insleep van nieuwe pathogenen zou je zeggen: maak stallen potdicht. Maar vanuit dierenwelzijn kom je op hele andere stalsystemen. Dat blijft een spanningsveld.”

Voor kippen en varkens geldt hetzelfde als voor mensen: als er geen immuniteit tegen is en het virus verspreidt zich goed, dan krijg je een uitbraak

Voorstanders van biologische landbouw zeggen dat dieren met uitloop robuuster worden en minder gevoelig zijn voor dierziekten.

“Ik vind die opmerking gevaarlijk en ik denk niet dat dit juist is. Ik kan me voorstellen dat dit zou kunnen voor ziektekiemen die continu aanwezig zijn. Maar voor introductie van een nieuw virus is dat niet het geval. Voor kippen en varkens geldt hetzelfde als voor mensen: als er geen immuniteit tegen is en het virus verspreidt zich goed, dan krijg je een uitbraak. Dat kun je dus ook krijgen bij nieuwe virussen of andere micro-organismen in de veehouderij.”

Het is dus veiliger om stallen potdicht te houden?

“Dat is een hele lastige kwestie. Als we de veehouderij willen houden zoals hij nu is, met hoge aantallen dieren en een enorm exportgerichte economie, dan kunnen we niet anders dan die variant kiezen. We kunnen niet grootschalig dieren houden zonder voldoende biosecurity.”

Nederland is heel goed in de veehouderij. We exporteren veel en produceren een hoogwaardig product. Zou het gezien het risico op epidemieën en de grote vraag naar voedsel wereldwijd niet verstandiger zijn om juist hier veel veehouderij te hebben?

“Wat we in Nederland doen is best bijzonder en vrij uniek. We exporteren 90% van de productie. We leveren een heel hoogwaardig product met dieren die ziektevrij zijn als ze geslacht worden. Ook voor de volksgezondheid is dat heel belangrijk. Maar de productie hoeft niet per se in Nederland te zijn, we kunnen ook concepten verkopen. De productie zoals we dat in Nederland doen, zou ook prima in andere landen van de EU kunnen plaatsvinden, waar ook meer landmassa is. De intensieve veehouderij is niet zozeer landgebonden, maar de Nederlandse intensieve veehouderij importeert wel grote hoeveelheden veevoer, waarmee we een enorm beslag op grond buiten Nederland leggen en door de mestproblematiek onze omgeving zwaar belasten.”

Ontbossing wordt ook genoemd als oorzaak van het ontstaan van nieuwe virussen. Is dat zo?

“De ontwikkelingen van intensieve veehouderijen in bijvoorbeeld China zorgt ervoor dat kleine boeren worden weggedrukt en dat ze meer activiteiten zijn gaan uitvoeren rondom oerwouden, waardoor ze meer in contact komen met wilde dieren. We weten ook dat als je bos gaat ontginnen, knaagdierpopulaties veranderen en dat het ander insectleven met zich meebrengt, maar ook andere virussen en bacteriën. Daarbij kan een dynamiek ontstaan die risico’s voor de volksgezondheid oplevert. Er zijn analyses die dat beweren, maar ik vind het zelf ook heel lastig om het goed te duiden omdat we weinig goeie historische gegevens hebben en niet goed weten of het nu vaker voorkomt.”

Als een virus uitbreekt in een miljoenstad, zijn er binnen de kortste keren duizenden of tienduizenden mensen besmet. Dat geeft wel aan hoe kwetsbaar onze huidige samenleving is

Vormt de Nederlandse natuur ook een risico op het ontstaan van nieuwe ziekten voor mens of dier?

“We hebben geen echte natuur, we wonen in Nederland meer in een soort park. Maar we zien met enige regelmaat besmettingen van pluimveebedrijven met vogelgriep door wilde trekvogels. Meer dan tien jaar geleden hadden we plots uitbraken met blauwtong bij rundvee en schapen, een vectorziekte overgebracht door bepaalde muggen. Hoe introductie precies heeft plaatsgevonden, is niet duidelijk. In die zin maak ik me wel zorgen over klimaatverandering. Insectenpopulaties schuiven op en dat introduceert nieuwe vectoren die virussen mee kunnen nemen. Naast de introductie van een virus, speelt bij het ontstaan van epidemieën de enorm snelle spreiding door reisgedrag van mensen een rol, net als de urbanisatie. Als een virus uitbreekt in een miljoenstad, zijn er binnen de kortste keren duizenden of tienduizenden mensen besmet. Dat geeft wel aan hoe kwetsbaar onze huidige samenleving is.”

Uit Chinees en Duits onderzoek blijkt dat varkens niet gevoelig zijn voor het Covid-19-virus. Toch gaat Nederland onderzoek doen naar het virus bij varkens. Is dit zinvol?

“Het is altijd wijs om zelf een vinger aan de pols te houden en om te zorgen dat je het onderzoekt en monitort. Er kunnen bij virussen heel snel veranderingen plaatsvinden, waardoor dieren op het ene moment niet vatbaar zijn en dan opeens wel.”

Hoe snel kan een virus veranderen?

“Dat kan heel snel gaan, maar veel mutaties zijn niet succesvol. Als een verandering succesvol is, kun je in theorie krijgen dat andere diersoorten gevoelig worden.”

Coronavirussen zijn niet nieuw. In de veehouderij is al veel kennis opgedaan over dit type virussen. Is deze kennis ook bruikbaar voor de aanpak van deze Covid-19-pandemie?

“Je ziet dat iemand als Frank van Kuppeveld bij de faculteit diergeneeskunde met veel kennis over coronavirussen nu ook bij de bestrijding van Covid-19 een rol speelt. Dan merk je dat er geen grenzen zijn tussen diersoorten, waarbij ik de mensen ook als diersoort zie. Je ziet dat onder andere veterinaire kennis wordt gebruikt bij vaccinontwikkeling omdat ze antilichamen hebben tegen corona die daarvoor bruikbaar zijn. De kennis vanuit de veehouderij is zeker bruikbaar. Marion Koopmans is een dierenarts en zij is nu heel dominant aanwezig bij de discussies rondom deze pandemie. Zo kun je ervaring bij de ene diersoort gebruiken bij de andere.”

Het coronavirus is volgens Heederik niet in Brabant gekomen vanwege de veehouderij. "Dat heeft echt te maken met de eerdere introductie van het virus door reisbewegingen van mensen en de mens- menscontacten.'- Foto: ANP
Het coronavirus is volgens Heederik niet in Brabant gekomen vanwege de veehouderij. "Dat heeft echt te maken met de eerdere introductie van het virus door reisbewegingen van mensen en de mens- menscontacten.'- Foto: ANP

Noord-Brabant wordt zwaar getroffen door corona. In het onderzoek naar veehouderij en volksgezondheid kwam naar voren dat in veedichte gebieden vaker longproblemen voorkomen. Is er een verband tussen corona en de veedichtheid?

“Er is op dit moment geen goede onderbouwing voor de suggestie die hier gedaan wordt. Het belangrijkste is hoe het virus is geïntroduceerd in de regio en het verspreidt erg via mens- menscontacten. Het kan best dat luchtverontreiniging dat versnelt en ook de prognose van patiënten verslechtert. Je weet dat je door luchtverontreiniging wat makkelijker een longontsteking kan krijgen. Longen zijn waarschijnlijk al gevoeliger. Maar het virus is niet in Brabant gekomen vanwege de veehouderij. Dat heeft echt te maken met de eerdere introductie van het virus door reisbewegingen van mensen en de mens- menscontacten. In de Verenigde Staten zijn ook wel waarnemingen dat er meer gevallen zijn op plaatsen met luchtverontreiniging. Wil je dat goed onderzoeken, dan heb je best complex onderzoek nodig en dat is er nog niet.”

Is het wel het onderzoeken waard?

“Ja. Zo’n onderzoek kan kennis opleveren of luchtverontreiniging bijdraagt aan de verspreiding en aan de prognose van patiënten. Maar het gaat coronapatiënten niets bieden. Het is nuttig op de langere termijn, maar niet nuttig voor de patiënt van vandaag. Er zijn imiddels drie wetenschappelijke artikelen over verschenen, waarvan twee heel slecht zijn en geschreven zijn door groepen die geen ervaring hebben in dit soort complex onderzoek. Dit heeft absoluut niet de kwaliteit van de VGO-studie. Ze wekken suggesties die in het nieuws komen, maar de studies hadden niet mogen verschijnen. Daar doe je veel kwaad mee. Het is olie op het vuur van speculatietheorieën. Het kost heel veel moeite om duidelijk te maken dit echt onzin is.”

De q-koortsuitbraak was ook hoofdzakelijk in Oost-Brabant. Speelt dat een rol?

“Nee, dat denk ik niet. Maar ook dat weten we niet zeker.”

We moeten niet de angst hebben dat het op korte termijn weer gebeurt. Maar deze uitbraak stemt tot nadenken over dierbewegingen, mensenbewegingen en urbanisatie

Welke maatregelen zijn nodig om het risico op een nieuwe pandemie te verkleinen?

“We moeten niet de angst hebben dat het op korte termijn weer gebeurt. Maar deze uitbraak stemt tot nadenken over dierbewegingen, mensenbewegingen, urbanisatie, concentratie van productie, introductie van ziekten en de noodzaak vroege monitoring van nieuwe virussen.”

En wat kan de veehouderij doen?

“Daar ontkom je niet aan een compartimentering. Er zijn sectoren, zoals de kalversector, die enorm internationaal georiënteerd zijn. Er komen vanuit heel Europa dieren naar Nederland. Dat is vanuit dit perspectief een kwetsbare sector.”

In Noord-Brabant werd in het verleden al geprobeerd te compartimenteren met landbouwontwikkelingsgebieden. Is dat de oplossing?

“Op zich was het geen slecht idee om gebieden meer af te bakenen en meer buffers aan te leggen. Maar we weten ook dat de LOG’s niet doorgezet zijn omdat het duur was om bedrijven te verplaatsen. Het is nooit afgemaakt. Daarnaast hadden bedrijven toen hogere emissies waardoor er veel bedrijfsuitwisseling van ziektekiemen kon plaatsvinden. Als je verspreiding van ziektes wilt tegengaan, kun je het beste bedrijven gelijkmatig verdelen over een groot gebied. Dan heb je het niet alleen over Nederland. Daarnaast zouden er minder dierbewegingen moeten komen door meer gesloten bedrijven en ketens anders te organiseren. Maar dat gaat ook botsen met allerlei economische werkelijkheden.”

Lees meer over het coronavirus in dit dossier.

Download op FoodAgribusiness.nl de gratis whitepaper Het vaccin voor jouw business en kijk de webinars over ondernemen in coronatijd terug:

Hoe creëer ik financiële ruimte in tijden van crisis?
Wat is het effect van corona op de afzetketen?
Kansen zien in tijden van crisis

Laatste reacties

  • Zuperboer

    Goedemorgen. Ik vind de kop boven dit artikel ongelukkig gekozen gezien de feitelijke inhoud. Dit is koren op de molen van partijen die de veehouderij al bij voortduring proberen te betrekken in het Covid-19 verhaal.

  • kanaal

    wat jammer dat ze ons niet de schuld kunnen geven volle winkels zijn ze wel blij mee.

  • husky

    Hoe dan ook, als er veel dieren of mensen bij elkaar zijn en er komt een virus uitbraak dan grijpt het snel om zich heen daar kunnen we niet omheen.

  • farmerbn

    Eens met Zuperboer.

  • Alco

    In feite staat er overal: "Kan en moet onderzocht worden".
    En zo is het ook!
    Echter zegt boerenverstand dat het door elkaar heen gaan van levende wezens bij de mens en ook trek-vogels en -dieren, duizenden malen meer voorkomt en dus veel meer kans geeft op het doorgeven van ziektes, dan bij dieren voor consumptie, die over het algemeen maar één richting hebben.

    Ja en de kop boven het stuk slaat natuurlijk nergens op, want dat wordt alleen overgenomen.

  • agratax(1)

    @Zuperboer. Mee eens! Ik had het beter gevonden als er een vraagteken achter had gestaan. Nu kun je het lezen als een vaststaand feit. Jammer gemiste kans van Boerderij.
    Als ik dit stuk goed begrijp dan zouden we tot de conclusie kunnen komen dat 1) er te veel mensen in te volle steden wonen, 2) de mens minder reislustig moet zijn, 3) de wereldhandel een pandemie in de hand werkt. Willen we de kans op een volgende pandemie verkleinen, zullen we minder exotische gebieden moeten bezoeken.

  • Kleine huiskavel

    In elk geval een reel artikel.
    Beter dan het verhaal afgelopen week in de pers van chirurg Ignas v Bebber die de intensieve veehouderij linkt aan de corona doden maar misschien is zijn eigen link met de partij vd dieren hier de oorzaak van.

  • veldzicht

    Nu begrijp ik ook waarom Henk Krol van 50+ van de week vertelde dat hij
    vanwege de corona vegetariër is geworden.Hij wil met Femke merel van Koten (ex PvdD)een nieuwe partij oprichten,het zal wel een voorwaarde van Femke zijn geweest dat hij dat vlees wel moet vergeten als zij mee doet.Die nieuwe partij van
    Krol ,Partij v d Toekomst ,heeft dan ook als thema ouderen ,dieren welzijn en milieu dat zegt al genoeg,weer een anti boerenpartij erbij.

  • GAJ VAN DEN BROEK

    Niet zo somder veldzicht.
    Kan ook nog meezitten.
    Geef het een kans.
    X

  • gebr.hendrikx1

    Er is geen enkel wezen op deze wereld wat zoveel ziektes verspreid als de mens. De mens blijft maar groeien in aantal en reist de hele wereld rond en er is continue migratie en emigratie. Als iedere mens een andere kleur krijtblok om had zoals een schapenram dan zouden er veel gekleurde mensen zijn.

  • T. Snetselaar

    Ben het eens dat de kop teveel op sensatie probeert de aandacht te trekken. Het artikel is veel genuanceerder dan je zou veronderstellen in de kop. Mogelijk kan redactie Boerderij dit wat beter "lading-dekkend" maken.....
    Er zijn al genoeg media die ons als veehouders in een negatief daglicht willen stellen en zelfs met dit soort 'koppen' aan de haal gaan.
    Verder inhoudelijk een goed artikel, vind ik.
    Vooral dat dieren binnen houden het meest veilig is voor onze "bio-security" is al een les voor vele beleidsmakers en consumenten.

Laad alle reacties (7)

Of registreer je om te kunnen reageren.