Home

Achtergrond 3 reacties

Drama door droog voorjaar

Droger dan dit voorjaar was het nog nooit. Een stille ramp voltrekt zich, vooral bij boeren die niet kunnen of mogen beregenen. Gewassen komen slecht op, sommige worden nu al als verloren beschouwd.

Met een neerslagtekort wat in een droog jaar pas in augustus wordt bereikt, is het voorjaar 2020 extreem droog. Het droogste ooit gemeten bij het KNMI. Voor een deel van Nederland is dit het derde droge jaar op rij. Boeren in het oosten en het zuiden van het land, hebben nu al te maken met tekorten tussen 140 mm en 160 mm.

Deze getallen uiten zich in de praktijk in een stoffige bovenlaag van de grond, met gewassen die snakken naar water. Op de kleigronden, die door de buien aan het begin van het jaar dicht zijn geslagen, zijn het kluiten die de boventoon voeren. Net gemaaid grasland trekt geel weg, zaaigoed blijft ongekiemd in de grond liggen.

Lees verder onder de afbeelding.

Drama door droog voorjaar

Weersvoorspelling zomer 2020

De droogte zal de komende weken nog aanhouden en verder oplopen, is de verwachting van de waterexperts in de nieuwste droogtemonitor. Hoe de rest van de zomer verloopt is niet zeker. In 2011 begon het voorjaar soortgelijk, maar eindigde de zomer kletsnat. Meteorologen die zich wagen aan een zomervoorspelling voorzien vooral veel hitte en droogte in juni en augustus.

Grondwater zakt

Het water dat aan het begin van het seizoen viel, zorgde voor een voldoende grondwatervoorraad. Dit begint nu alweer hard weg te zakken. Veel meetpunten in de provincie Brabant kleuren alweer rood: het water staat onder het vijfjarige gemiddelde. In het oosten van het land zijn beken droog aan het vallen. De nodige beregeningsverboden uit oppervlaktewater zijn begin april al afgekondigd. Waterschappen hebben stuwen opgezet of laten water in om de sloten zo goed mogelijk op peil te houden. Daar waar beregenen mogelijk en toegestaan is, gebeurt het volop. In de akkerbouw, maar ook op grasland, een enkele melkveehouder beregent zelfs de mais om deze te laten kiemen.

Niet alleen in Nederland is het uitzonderlijk droog: in België zijn vergelijkbare droogteproblemen net als in het noorden van Frankrijk.

Lees verder onder de foto.

Slechte opkomst van suikerbieten op dit perceel in het Limburgse Margraten. - Foto: Twan Wiermans
Slechte opkomst van suikerbieten op dit perceel in het Limburgse Margraten. - Foto: Twan Wiermans

Lees ook: Droogte dwingt tot keuzes in gras en mais

Drama in de akkerbouw

In de akkerbouw voltrekt zich een waar drama dit seizoen. Enerzijds zijn er de akkerbouwers die niet kunnen beregenen en dus lijdzaam moeten toezien hoe slecht de gewassen groeien. Dit speelt vooral in het Zuidwesten, waar zoet water niet overal beschikbaar is en beregenen dus niet kan. Hier zijn zelfs al uienpercelen vernietigd, omdat het niets meer kon worden. Een unicum dat helaas op verschillende plekken noodzakelijk is. Boeren op Noord-Beveland laten zelfs met een schip zoet water hun kant op komen.

Door droogte slechte kieming

Anderzijds zijn er telers die veel extra kosten maken door het beregenen, maar weinig zicht hebben op een fatsoenlijk saldo. Door de droogte is de kieming vaak slecht en de groei stagneert. Het groeiseizoen begon al niet best door de kletsnatte en zachte winter. Hierdoor is de structuur, zeker op de zware kleigronden, niet goed. De grond is door de droogte keihard geworden. Het beeld is tweewassig: van kale stukken met ongekiemde zaden tot redelijk normale planten. Op lichtere gronden komt stuifschade voor. Door de stress bij planten en de aanhoudende droogte is de plagendruk hoog. Luizen komen gigantisch veel voor en de eerste trips zijn in de plantuien ook al weer gevonden. Het is het derde droge voorjaar op rij, maar zo erg als nu was het niet eerder.

Lees verder onder de foto.

Akkerbouwer Adriaan Sandee doet een laatste poging om de suikerbieten net over de Duitse grens bij Groningen te redden door te beregenen. Als de bieten volgende week niet goed genoeg staan, gaat hij mais zaaien op het perceel. - Foto: Koos van der Spek
Akkerbouwer Adriaan Sandee doet een laatste poging om de suikerbieten net over de Duitse grens bij Groningen te redden door te beregenen. Als de bieten volgende week niet goed genoeg staan, gaat hij mais zaaien op het perceel. - Foto: Koos van der Spek

Lage opbrengst graan en bieten

Granen staan in het hele land sowieso niet best door de droogte. De opbrengsten zullen hierdoor lager uitvallen.

Suikerbieten staan er vooral op zware gronden niet best voor. De agrarische dienst van Suiker Unie maakt zich zorgen over de opbrengsten. De schade wordt dezer dagen geïnventariseerd. Op basis van de huidige plantenstand kan vervolgens een opbrengstprognose worden gedaan. Dit laat nog even op zich wachten.

Hoe zwaarder de grond, hoe groter de problemen

“Consequenties heeft de droogte van dit voorjaar voor de suikerbietenproductie, dat is zeker”, zegt Gert Sikken, directeur agrarische zaken bij Suiker Unie. “Op de zware gronden zijn kiempjes verdroogd door de slechte structuur in combinatie met de droogte en de schrale wind. Hoe zwaarder de grond, hoe groter de problemen.” Die zware gronden liggen vooral in het Zuidwesten, Noord-Holland, het hoge Noorden en rond de rivieren.

Mooie percelen zijn er ook, op lichtere gronden. “Maar ook daar hebben bietenplanten water nodig. Kleine plantjes worden groter en vragen om meer vocht. De droogte tekent zich steeds meer in de gewassen, ook waar ze er wel goed opstaan.” Een slechte stand herstelt niet zomaar. “Er komen niet zomaar planten bij”, schetst Sikken. “Waar minder planten staan, komt zeker geen topopbrengst.”

Moeizame opkomst aardappelen

Voor aardappelen is het te vroeg om te spreken over opbrengstderving. Wel is duidelijk dat de opkomst zo moeizaam verloopt, zeker op zware grond, dat er een achterstand is opgetreden. Dat zegt Paul Hooijman van adviesbureau Delphy. “De aardappelplant is loeisterk”, begint hij. “En de plant weet dat het voorjaar is, dus hij gaat wel aan de gang.” Op de zware grond is het echter moeilijk om bij vocht te komen. “Die aardappelen liggen tussen kluiten die zo hard zijn als stenen.” De groeimaanden zijn juli en augustus. Dan is water het meest cruciaal. De uienteelt verloopt op veel plekken moeilijk, maar het Zuidwesten spant de kroon; daar zijn diverse percelen vernietigd.

Van die uien komt niets meer terecht. Ermee stoppen is de enige goede beslissing

Rinus Struik van uienzaadbedrijf De Groot en Slot. “Door de droogte zijn de plantjes al bijna dood, dus een grondbewerking is voldoende om de teelt te stoppen.” Het gaat om percelen waar niet kan worden beregend. De opkomst was al heel matig door de slecht bewerkbare kleigrond. Het aantal planten was hierdoor ondermaats en die stonden ook nog droog. “Dit heb ik nog niet vaak gezien, maar dit jaar is het geen uitzondering”, vertelt Struik. “Het gaat zo om 70 tot 100 hectare. Van die uien komt niets meer terecht. Ermee stoppen is dan de enige goede beslissing. Heel sneu voor degene die het treft.” Op zandgronden gaat de uienteelt vaak beter, maar is het ook geen feest. Overal is het droog.

Veel extra inspanning nodig

In een normaal jaar zou Joan Scholtens uit Marknesse niet tevreden zijn met de stand van de gewassen zoals die nu is, maar gezien de extreme omstandigheden dit voorjaar had het ook niet veel beter gekund. Dit voorjaar zijn bijna alle percelen al één of meerdere keren beregend.

Lees verder onder de foto.

Joan Scholtens (33), akkerbouwer in Marknesse (Fl.). - Foto: Sytze Bakker
Joan Scholtens (33), akkerbouwer in Marknesse (Fl.). - Foto: Sytze Bakker

Niet alle uien kwamen boven

Het uienland is twee keer met de koppensneller voorbewerkt en daarna beregend om de kluiten wat zachter te maken. Vervolgens is het met een sneleg zaaiklaar gemaakt en gezaaid. Na het zaaien rolde Scholtens de uien met een cambridgerol. Dat leek zo mooi te gaan dat ze meteen alle uienpercelen gedaan hebben. Achteraf had het volgens de teler toch anders gemoeten. Ondanks het aanrollen, of juist door stevig aandrukken maar vooral ook door drogend weer kwamen niet alle uien boven. Daarom zijn de uien alsnog beregend. Zo is tweewassigheid ontstaan en vallen er gaten. Scholtens denkt dat het beter was geweest om de uien direct na het zaaien te beregenen.

25% minder bieten, 30% minder uien

De droogte wordt steeds nijpender op het akkerbouwbedrijf van Denis Steijaert en zijn drie zonen in het Zeeuws-Vlaamse Nieuw-Namen.

Onder de helft van het 75 hectare grote bouwplan ligt een zoetwaterbel, de rest is brak water. De nu meest getroffen gewassen, suikerbieten en uien, staan dit jaar niet op de waterbron. Dus kan Steijaert die gewassen niet beregenen. Neerslag valt amper in Zeeuws-Vlaanderen dit seizoen.

Lees verder onder de foto.

Denis Steijaert (51) is akkerbouwer in het Nieuw-Namen (Z.), samen met drie zonen. - Foto: Peter Roek
Denis Steijaert (51) is akkerbouwer in het Nieuw-Namen (Z.), samen met drie zonen. - Foto: Peter Roek

Aardappelen komen mooi boven

“Er staan een kwart minder planten op het bietenperceel en er zijn 30% minder uienplanten”, registreert Steijaert. “Beide op hoofdzakelijk zware grond. Daarbij heeft graszaad te weinig massa en kunnen we voor het bonen zaaien geen goed zaaibed maken. Dat is jammer, want de temperatuur is juist mooi om snel te groeien.”

Positief nieuws is er ook; de aardappelen komen mooi boven en de wortels trekken mooi de grond in, zegt Steijaert. Bruine bonen zaaien kan nog tot 15 juni, geeft hij aan.

Oost-Europese opbrengsten in tarwe

Vincent Coolbergen, directeur van het 1.400 hectare grote akkerbouwbedrijf Koninklijke Wilhelminapolder, heeft suikerbieten in drie categorieën: gewoon goed, redelijk goed en slecht. De laatste bieten zijn eind april gezaaid. Daarvan komt niets terecht, verwacht hij. “Hier komt wat anders. Timoteegras of luzerne voor de drogerij. Maar ook daarvoor moet er dan wel regen komen.”

Lees verder onder de foto.

Vincent Coolbergen van de Wilhelminapolder ziet een wisselend beeld in de bieten. - Foto: Peter Roek
Vincent Coolbergen van de Wilhelminapolder ziet een wisselend beeld in de bieten. - Foto: Peter Roek

Bieten beregenen

Coolbergen heeft de ‘goede’ bieten moeten beregenen om ze boven te krijgen. Voor de categorie ‘redelijk goed’, heeft Coolbergen zijn normen wat moeten oprekken. In andere jaren zou hij ze ondermaats noemen. 50.000 planten per hectare is te weinig, waarvan hele stukken met een grote groeiachterstand.

De tarwe begint nu met het aanmaken van de aar. Het gewas is amper kniehoog, stro gaat er nauwelijks vanaf komen. Voor de korrels voorspelt Coolbergen Oost-Europese opbrengsten. “Ik denk 6 à 7 ton per hectare, hooguit 8. De top is eraf, 30% minder kilo‘s. En bizar weinig stro. Ik heb dat nog nooit zo gezien.”

Medeauteurs: Petra Vos en Leo Tholhuijsen

Lees meer de belangrijkste informatie over de droogte in dit dossier en bekijk het overzicht van beregeningsverboden per waterschap.

Laatste reacties

  • agratax(1)

    Het grondwater dat we oppompen heeft doorgaans weinig te maken met het hangwater waar de planten van moeten groeien. de kreten op de TV van "Het land moet tijdelijk blank staan dan kan het water in de grond zakken geeft geen garantie op voldoende water en lucht in de grond voor een goede planten groei. Laat deze zgn. Natuur wetenschappers terug gaan naar school en dan goed luisteren naar de leraar plantenteelt/bodemkunde zodat ze weten wat de optimale verhouding water en lucht in de bodem is voor een goede plantengroei. dan zijn ze snel genezen van land gedurende de winter onder water zetten.

  • trekker123

    Hadden we afgelopen winter geen regenwater afgevoerd of de drainages opgestopt om het land gewoon flink te laten verzuipen dan hadden we dit jaar niet eens hoeven te zaaien! Grondwater is inderdaad een heel andere geschiedenis dan regenwater en alles dat daar mee samenhangt in de bovenste meter van onze aardkorst. Maar je krijgt er inderdaad wel een heel andere natuur van....

  • jakejh

    En hier in Alberta verzuipen we! Grond zit zo vol we hebben problemen met planten en zaaien. stront nat. In meer noordelijk alberta
    Zend het graag naar nederland

Of registreer je om te kunnen reageren.