Home

Achtergrond

Anderhalve meter met boerenverstand

Boeren passen zich waar nodig aan aan de ‘anderhalvemetersamenleving’. De werkzaamheden gaan door, zo goed en zo kwaad als het kan, volgens de regels en met boerenverstand.

Enkele maanden geleden had nog niemand ervan gehoord: de anderhalvemetersamenleving. Maar inmiddels heeft de samenleving en ook de agrarische sector zich een heel eind aangepast. De kans is reëel dat dit voorlopig het nieuwe normaal is. Werkzaamheden in de land- en tuinbouw gaan veelal gewoon door. Daarvan ziet ook de overheid het belang in: boeren horen tot de ‘cruciale beroepsgroepen’.

Praktische vragen

Desondanks vragen de werkzaamheden op sommige punten aanpassingen. Want hoe laat je medewerkers pauze houden in de kantine? Wat spreek je af wanneer je met 2 personen in de melkput staat? Hoe kun je het beste afstand bewaren aan de sorteerlijn of in de leeskamer? En hoe ga je om met klanten in de boerderijwinkel? Praktijkervaringen van boeren leren dat naast de officiële regels het boerenverstand de boventoon voert. Waar aan het begin van de crisis bijna alle contacten vermeden werden, worden de teugels nu wat gevierd. Bij geen klachten is de anderhalve meter afstand de nieuwe standaard.

Lees verder onder de foto.

Koffiepauze op gepaste afstand in de schuur bij akkerbouwer en aspergeteler Grol in Tripscompagnie (Gr.). Grol heeft hier een extra lange tafel geplaatst zodat zijn personeel op anderhalve meter afstand pauze kan houden. - Foto's: Koos van der Spek
Koffiepauze op gepaste afstand in de schuur bij akkerbouwer en aspergeteler Grol in Tripscompagnie (Gr.). Grol heeft hier een extra lange tafel geplaatst zodat zijn personeel op anderhalve meter afstand pauze kan houden. - Foto's: Koos van der Spek

Corona en medewerkers

De uitgangspunten zijn de RIVM-richtlijnen: thuiswerken waar mogelijk, anderhalve meter afstand houden, handen wassen en hoesten en niezen in je elleboog. In de land- en tuinbouw kan het meeste werk niet vanuit huis gedaan worden. Daar staat tegenover dat veel werk individueel of met een gezinslid plaatsvindt, zoals bij gemechaniseerde arbeid in de akkerbouw en het dagelijkse werk in de veehouderij. Binnen de sector zijn er ook verschillen. Waar de ene boer vrij weinig merkt, behalve dat er misschien minder mensen op het erf komen, heeft de andere te maken met een verantwoordelijkheid over medewerkers. Dat laatste geldt vooral voor bedrijven met handmatig oogstwerk, zoals de asperges bij akkerbouwer Henk Grol (zie kader onderaan dit artikel).

Protocol corona

Sectororganisaties stelden een protocol op met richtlijnen hoe om te gaan met de maatregelen op agrarische bedrijven. Vrij algemeen, maar bedoeld als richtlijn zodat iedere sector het voor zichzelf kan inrichten. Ook hieruit blijkt: voor sommige sectoren betekent het weinig aanpassing. Zo noemt het protocol als enige risico in de melkveehouderij het melken met meerdere personen en in de varkenshouderij het behandelen van biggen. De oplossing: spreek een taakverdeling af en probeer zo anderhalve meter afstand te houden.

Lees verder onder het kader.

Coronaprotocol

De organisaties Stigas, Taskforce Arbeid (LTO), FNV en CNV stelden een coronaprotocol op om veilig te kunnen werken in de agrarische sector.
Het protocol is vrij algemeen, maar moet werkgevers en werknemers richtlijnen geven voor het inrichten van het werk volgens de coronamaatregelen. “De uitgangspunten zijn altijd de maatregelen van het RIVM, zoals 1,5 meter afstand en vaak handen wassen. De verschillende deelsectoren hebben echter allemaal te maken met verschillende situaties waarin bijvoorbeeld 1,5 meter afstand niet altijd mogelijk is. Van de agrarische werkzaamheden kan ongeveer 75% plaatsvinden volgens de RIVM-richtlijnen. Voor de andere 25% zijn aanpassingen zoals plastic tussenschotten een oplossing”, aldus Albert van der Burg van kennisinstituut Stigas. Hij merkt op dat een hoger niveau (lager cijfer) in het protocol altijd de voorkeur moet hebben boven een lager niveau. “Hoewel het gebruik van mondkapjes nu iets minder omstreden is, is het geen echte oplossing. Alleen als je echt niet kunt voldoen aan andere maatregelen, kun je een mondkapje als bescherming opdoen.”

Teugels laten vieren

In de praktijk wordt dat gevoel van beperkte risico’s gedeeld, vooral in de veehouderij. Al zat de schrik er aan het begin van de crisis bij velen goed in. Zo ook bij melkveehouderij Sinnige in Appelscha (Fr.). “We zijn enorm geschrokken van de situatie. Afgezien van de (voer)leveranciers hebben we alle afspraken met vertegenwoordigers en adviseurs afgezegd”, aldus Aafke Sinnige. De melkveehoudster laat de teugels nu wat meer vieren. “Adviseurs en leveranciers komen weer over de vloer, met de gepaste afstand. Voor klanten die online vlees bestellen, plaatst Sinnige de bestelling op de stoep. De betaling voor de kleinschalige verkoop gaat online.

Contact veearts vermeden

Ook kalverhouder Wim Brouwer uit Barneveld (Gld.) laat de teugels wat meer vieren. Aan het begin van de crisis zijn er duidelijke afspraken gemaakt met vertegenwoordigers en veeartsen. “Zij maakten hun ronde alleen door de stal. Bij bijzonderheden belden we hier nadien over”, aldus Brouwer. Contact met de veearts werd vermeden. “Zij kwamen met 2 man om bijvoorbeeld bloed te prikken, terwijl ik de veearts daar normaal mee help.” Inmiddels loopt Brouwer zelf weer mee met de ronde, met anderhalve meter afstand. “Belangrijk is dat niemand ziekteverschijnselen heeft.”

Weinig aanloop

Bij pluimveehouder Gijs van Oosterhout uit Wijhe (Ov.) is het rustig op het erf sinds de coronacrisis. Afgezien van zijn zoon en vader die meehelpen op het bedrijf, komen er weinig mensen. “Sporadisch een storingsmonteur misschien”. Aan de ene kant is van Oosterhout daar blij mee. “De kans dat je corona krijgt is dan kleiner.” Aan de andere kant mist de pluimveehouder de aanloop. Het bezoek van vertegenwoordigers is belangrijk. Voor het product, maar ze hebben een toegevoegde waarde. “Via hen hoor je nog eens wat. Bijvoorbeeld over hoe het loopt bij collega’s en over voer- en kuikenprijzen. Die informatie mis ik nu.”

Slachterijen

Slachterijen zouden graag zien dat chauffeurs en medewerkers van de vangploeg gescheiden blijven om besmettingsgevaar te verminderen. Voor dat praktische probleem heeft hij al een oplossing bedacht: “Toevallig zijn we net een nieuwe kantine aan het bouwen. Die maken we snel af, dan kunnen de chauffeurs daar terecht met hun VKI-formulieren, en kunnen de medewerkers van de vangploeg voor koffie naar de oude kantine.”

Richtlijn is niet nieuw

Op het voorkomen van insleep van ziektes zijn varkenshouder Henk Roefs uit Woensdrecht (N.-Br.) en zijn personeel altijd al gespitst. “Wij werken al jaren met Specific Pathogen Free (SPF)-protocollen. Ofwel: vrij van specifieke ziektekiemen. Contacten en erfbezoeken beperken zijn daar standaard onderdeel van. In de stal komt sowieso niemand buiten onszelf en het personeel”, aldus Roefs. Chauffeurs laten de formulieren achter en kunnen op dit moment niet in de kantine zitten. “Wij reiken wel koffie aan, die is dan voor buiten of onderweg.” Roefs ziet zelfs een klein voordeel van de crisis: “De digitale ontmoetingen zijn vaak efficiënter dan bezoeken. We dwalen minder af en bespreken de vastgestelde agendapunten.”

Al met al voert een gezond boerenverstand de boventoon. Afstand houden en contacten beperken zijn de nieuwe standaard. Extra alertheid is geboden in sectoren waar werk met personeel niet te vermijden is, vooral in de teeltsector. Dat bevestigt een bollenteler, die liever niet bij naam genoemd wordt: “Wij houden ons zo goed waar mogelijk aan de RIVM-richtlijnen. Meer kunnen we niet doen.”

Lees verder onder de kaders.

De verkoop van asperges via de drive-in loopt boven verwachting bij akkerbouwer Henk Grol (60) uit Tripscompagnie (Gr.). Voor de oogst en verkoop van de 6 hectare asperges geldt ook bij Grol de anderhalve meter regel.
De verkoop van asperges via de drive-in loopt boven verwachting bij akkerbouwer Henk Grol (60) uit Tripscompagnie (Gr.). Voor de oogst en verkoop van de 6 hectare asperges geldt ook bij Grol de anderhalve meter regel.

‘Drive-in voor asperges draait op volle toeren’

De coronacrisis baarde flinke zorgen over de afzet bij boeren en tuinders. Bij aspergeteler Henk Grol valt dat reuze mee. De consument ondersteunt de lokale boer.
De schrik voor een fors omzetverlies zat er bij aanvang van de coronatijd flink in bij de Groningse aspergeteler en akkerbouwer Henk Grol. Normaal gesproken levert Grol het overgrote deel van zijn 6 hectare asperges namelijk aan de horeca. “Dat valt nu compleet weg. Maar we kunnen het perfect opvangen met de verkoop aan consumenten. Maar wel op een andere manier, we bedachten een alternatief: een drive-in”, aldus Grol. De omzet is daardoor zelfs hoger dan normaal, merkt de aspergeteler.
Andere werkwijze
Maar dat vraagt wel om een andere manier van werken. De 1,5 meter afstand moet zo goed als mogelijk gehandhaafd worden. Het personeel, dagelijks een team van zo’n tien jongeren, steekt de asperges op gepaste afstand. “Pauze houden met z’n allen in de kantine zit er niet meer in. We hebben een grote tafel met stoelen op minstens 1,5 meter uit elkaar opgesteld in de schuur.” Voor de klanten staat er bij de ingang van de winkel een desinfectiepomp om de handen goed te wassen. Hetzelfde geldt voor andere erfbetreders. “Ook de verkoopbalie is dusdanig opgesteld dat verkopers en klanten onderling de 1,5 meter afstand kunnen houden. Met de drive-in wordt direct contact sowieso vermeden”, vertelt Grol.
Grol heeft (nog) geen controle gehad op zijn bedrijf. “Ik ken wel een geval van een collega-teler die een handhaver op bezoek heeft gehad. Daar was alles gelukkig in orde.” De verkoop van de asperges loopt nog tot circa 24 juni bij Grol. “Het is nu wat rustiger, maar het loopt prima door. Deze manier van werken en afstand houden went gauw.”
Gunfactor
Naast 6 hectare asperges bedrijft Grol ook 120 hectare akkerbouw, voornamelijk aardappelen, bieten, uien en tarwe. “Die afzet zal dit jaar moeilijker worden. Bij de verwerkende bedrijven loopt de handel niet. Bij onze boerderijwinkel werd trouwens flink gehamsterd met tafelaardappelen, die worden verbouwd door onze zonen. Hopelijk loopt die handel verder door.” Grol merkt dat de gunfactor en behoefte aan een uitje naar een boerenlandwinkel flink gegroeid zijn in deze tijden. “Mensen hebben nu tijd en geld. Ze willen eropuit. Een boerderijwinkel is daarin geliefd.”

Henk Grol (60). Naast 6 hectare asperges heeft het bedrijf 120 hectare akkerbouw. Er is 10 man personeel in een team.
Henk Grol (60). Naast 6 hectare asperges heeft het bedrijf 120 hectare akkerbouw. Er is 10 man personeel in een team.

Instanties controleren naleving coronamaatregelen werkgevers

Werkgevers zijn wettelijk verplicht om hun werknemers een gezonde en veilige werkomgeving te bieden.
Werkgevers moeten er dus ook voor zorgen dat werknemers beschermd worden tegen het coronavirus door te voldoen aan de RIVM-richtlijnen. Albert van der Burg van Stigas ziet over het algemeen dat werkgevers goed nadenken over oplossingen om te kunnen voldoen aan de coronamaatregelen: “Iedereen wil het beste voor zijn of haar werknemers. We krijgen geen signalen vanuit de praktijk dat regels niet worden nageleefd.” Het coronaprotocol geeft handvatten. Het heeft echter (nog) geen juridische status. De partijen die het hebben opgesteld, plaatsen dan ook de disclaimer dat zij niet aansprakelijk zijn voor de inhoud en de gevolgen van het gebruik ervan. Op dit moment ligt het protocol ter goedkeuring bij verschillende ministeries.
Handhaving
De Inspectie SZW laat desgevraagd weten dat ze de coronamaatregelen meeneemt in haar inspecties en specifiek controleert als daar directe redenen voor zijn. De overheidsinstantie heeft uit verschillende sectoren, ook uit de agrarische sector, meldingen gekregen die een verband hebben met het coronavirus. Tot het moment van schrijven had de Inspectie echter nog geen aanleiding gehad om handhavend op te treden. Geluiden zijn er echter wel dat door andere partijen, waaronder gemeentes, wel is opgetreden.

Medeauteur: Carolien Kloosterman

Lees meer over het coronavirus in dit dossier.

Download op FoodAgribusiness.nl de gratis whitepaper Het vaccin voor jouw business en kijk de webinars over ondernemen in coronatijd terug:

Hoe creëer ik financiële ruimte in tijden van crisis?
Wat is het effect van corona op de afzetketen?
Kansen zien in tijden van crisis

Of registreer je om te kunnen reageren.