Home

Achtergrond 38 reacties

Sybe Schaap: ‘Politici moeten betere wetten maken’

Onvoldragen wetgeving is een belangrijke oorzaak van de crisis rond stikstof en van maatschappelijke onrust, volgens oud-Eerste Kamerlid Sybe Schaap. ‘Beter geen wet dan een slechte wet.’

Bestuurder, politicus, filosoof, ondernemer en voormalig akkerbouwer. Weinig mensen hebben zo’n veelzijdige expertise als Sybe Schaap. Ook nu de jaren beginnen te tellen, is hij nog steeds erg actief op verschillende terreinen en in verschillende landen. Samen met zijn vrouw heeft hij een bedrijf in Tsjechië. En hij reist geregeld heen en weer tussen Emmeloord en Kiev, waar hij colleges en advies geeft. Oekraïne fascineert hem, het land heeft volgens hem enorme mogelijkheden – en kansen voor Nederland. “Ik ben op dat pluimveebedrijf MHP geweest. Indrukwekkend is dat! Het is niet alleen heel groot, maar alles is er ook heel goed voor elkaar.”

‘Grijp je kans’

De tegenwerping dat juist dat land en dat bedrijf hier worden gezien als bedreigend voor onze boeren, wuift Schaap weg. “Ik ken het verhaal dat we geen kennis moeten exporteren. Maar dat moet je juist wel doen, want iedereen heeft er baat bij. Wij zijn hier in Nederland top of the bill met onze agrarische sector. Hier hoor je te veel gekanker, wat Nederlandse boeren terecht beu zijn, maar overal in de wereld staan de deuren wijd open voor ons. We moeten helemaal niet bang zijn voor die opkomende landen. Integendeel, grijp je kans! Als het gaat bewegen, moet je mee bewegen, zorgen dat je er bij bent en vooraan staat. Niet op de rem trappen.”

Je moet juist wel kennis exporteren, want iedereen heeft er baat bij

Defensief

Op de rem trappen, je defensief opstellen en geen positief doel hebben. Dat is volgens Schaap de kern van veel problemen waar de Nederlandse landbouw nu mee kampt, ook als het gaat om de stikstofcrisis.

Schaap schetst de grote lijn: “Na de oorlog stond Nederland voor ogen: nooit meer honger. We ontwikkelden een sterke landbouwsector, en ontdekten ook nog dat we konden exporteren. We hadden een breed gedragen en uitdagend doel. Later kwamen er wel problemen. Zo kwam er in de jaren negentig, toen ik dijkgraaf was, de aanval van de milieubeweging op het middelengebruik. Maar daar werd een positieve draai aan gegeven. Via de AMvB Open teelten, waar ik initiator van was, kwam er een goed antwoord, met vooral technologische vernieuwing. Niet alleen het milieu werd daar beter van, maar de boeren ook, evenals de bedrijven eromheen die in technische innovatie ook nog een exportartikel vonden.”

’Wereldwijde hetze woedt tegen glyfosaat’

Je moet niet alles politiseren, ook niet met gewasbescherming.' - Foto: Ruud Ploeg
Je moet niet alles politiseren, ook niet met gewasbescherming.' - Foto: Ruud Ploeg

Sybe Schaap (73) is bestuurder, politicus, filosoof en (agrarisch) ondernemer. Van 2007 tot vorig jaar zat hij in de Eerste Kamer voor de VVD. Hij was onder meer dijkgraaf en voorzitter van de Unie van Waterschappen. Hij is ex-akkerbouwer en nog steeds actief als ondernemer in Tsjechië en Oekraïne.

Ook doet hij daar advieswerk. Hij was bijzonder hoogleraar filosofie in Praag en doceert ook in Kiev. Verder is Schaap voorzitter van de COGEM, de commissie die de overheid adviseert over genetisch gemodificeerde organismen en lid van de raad van advies van Stichting Agrifacts. Hij schreef meerdere boeken, onder andere over het populisme.

'Niet alles politiseren'

Schaap heeft er tijdens zijn Eerste-Kamerlidmaatschap voor geijverd dat controle-instantie NAK niet bij de NVWA ondergebracht is, zoals met de vleeskeuring gebeurde. “Dan haal je alle initiatief weg uit een sector, en wordt het een overheidszaak. Je moet niet alles politiseren, ook niet met gewasbescherming. Dat gebeurt wel. Neonics staan te boek als gif waar we van af moeten, ook als alternatieven slechter zijn. Zelfde met glyfosaat. Daartegen woedt een wereldwijde hetze. Maar je moet er niet aan denken als overal weer met schoffel en ploeg het onkruid bestreden moet worden. Wat een erosie er dan ontstaat, dat wordt een ramp.”

Omwenteling

Maar in de periode dat hij in de Eerste Kamer zat, zag Schaap een omwenteling. “Men leek minder in staat problemen zo te definiëren dat het kansen werden. Discussies werden niet meer positief vertaald, het werd een veel te defensief verhaal: de rem moest er op. Voorbeeld is de glastuinbouw. Vanuit D66 kwam een soort van dreigement: die glastuinbouw slurpt gas, die moet maar weg. Het ging toen niet meer over vernieuwen maar over verbieden. Gelukkig is het er niet van gekomen, maar het was een teken aan de wand.

Ander voorbeeld: de bemesting. Die wetgeving is te defensief, te reactief ingestoken. Er kwam verplichte mestverwerking, maar dat is zo’n lastig verhaal, dat kun je niet zomaar bij wet afdwingen. Daaroverheen kreeg je dan al die fosfaatregelgeving, discussies over verplichte weidegang, aantal dieren per hectare, ga zo maar door. In zekere zin allemaal noodwetgeving, te defensief. Waar dat aan ligt? Het zit bij iedereen, op de ministeries, in het parlement. Alsof de wereld tegen de landbouw beschermd moest worden. En daar reageren boeren dan weer op. Men wilde ook te veel door wetgeving oplossen en daar lopen we nu tegenaan.”

Aanvalsoorlog

“De natuur is te veel een aanvalsoorlog op de landbouw geworden”, vindt Schaap. Een natuur met onhaalbare ambities. “Met Henk Bleeker heb ik destijds stevig discussie gevoerd. Ik vond de Natura-gebieden te versnipperd, en dat er iets beschermd moest worden dat erg slecht gedefinieerd is. Er zit een natuurbegrip in de wet dat niet werkt. We hebben geen echte natuur in Nederland, alleen cultuurnatuur en die moet beheerd worden.”

De natuur is te veel een aanvalsoorlog op de landbouw geworden

Daar kwam dan nog het PAS overheen, dat tegen advies van de Raad van State in werd vastgesteld, en volgens Schaap in feite een ontwijken en vooruitschuiven van het probleem betekende. “Een deel van de problemen komt door te grote ambities die we in Brussel hebben vastgelegd en met onvoldragen wetten veilig wilden stellen. En nu vliegen we elkaar naar de keel.”

Klimaatwet voorbeeld rammelende wet

Over de hele linie is wetgeving losser geworden, minder ‘hard’, aldus Schaap, en dat wreekt zich. “In de Eerste Kamer hebben we daar harde discussies over gehad. Die moet wetten toetsen aan drie criteria: aansluiting op bestaande wetgeving, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. Als een wet niet uitvoerbaar en niet handhaafbaar is, begin er dan niet aan. Dan verliest de wet zijn gezag. We hebben veel rammelende wetten en ik kan je vertellen, het loopt maar door. De Klimaatwet is zo’n voorbeeld, staatsrechtelijk een onding. En nu de net aangenomen Omgevingswet. Die gaat ons veel hoofdpijn bezorgen. Een opener wet is bijna niet voor te stellen. Met te open wetten lok je een vluchtweg uit: wanhopige burgers of actievoerders die naar de rechter gaan om duidelijkheid te krijgen. En die rechter legt dan de vinger op de zere plek. Hij kan niet anders. De populisten gaan nu keihard in de aanval tegen de rechters, maar ze moeten naar zichzelf kijken, ze moeten betere wetten maken. Sluitende wetten, die helder definiëren en normeren.”

We hebben veel rammelende wetten en ik kan je vertellen, het loopt maar door

Rechters en wetten

Schaap geeft een hilarisch voorbeeld: de initiatiefwet die seks met dieren verbiedt. “Ik dacht nu zal ik er nog eens achter komen wat seks eigenlijk is, want je moet wel weten wat er precies verboden wordt. Maar geen definitie, te moeilijk. Wel de melding dat er vanzelf een geval voor de rechter zal komen en dat die dan wel zal bepalen waar de grens ligt.

Je moet de normstelling niet aan de rechter overlaten. Toch gebeurt dat nu met regelmaat. Dan krijg je elke keer van die noodreparaties. Wat er nu met dat stikstofoverleg gebeurt, is één grote noodsituatie, afgeroepen door een wetgever, met instemming van vele maatschappelijke partijen. Dat geldt ook voor het PAS. Verhagen en Bleeker staan nu op de kar te roepen dat het allemaal niet kan, terwijl ze zelf mede schuldig zijn aan die situatie. Absurd.

“Ik heb te doen met de rechters, wat zij over zich heen krijgen en nog dreigen te krijgen. Ik vind dat vooral Forum (Forum voor Democratie, red.) een gevaarlijk spel speelt door de rechters in diskrediet te brengen. We hebben het beste rechtssysteem ter wereld. Alleen worden rechters opgezadeld met gaten die de wetgever laat vallen.”

Rechters worden opgezadeld met gaten die de wetgever laat vallen

Slechte wetten

“Geen wet is beter dan een slechte wet.” Schaap herhaalt het verschillende keren. De overheid kan niet alles oplossen, stelt hij. Maar die indruk wordt wel steeds gewekt. “Er gebeurt iets in het land, en wij trekken het naar ons toe, zegt de Tweede Kamer. Politici moeten ook durven zeggen: dit is niet onze taak.”

Hij noemt het een zegen dat een paar jaar geleden de controle-instantie NAK niet bij de NVWA ondergebracht is, zoals met de vleeskeuring gebeurde. “Dan haal je alle initiatief weg uit een sector, en wordt het te veel een overheidszaak. Je moet niet alles politiseren. En blijf ook open staan voor feiten. Pas op voor gepolitiseer rond de gewasbescherming. Neonics staan te boek als gif waar we van af moeten, ook als alternatieven slechter zijn. Zelfde met glyfosaat. Daartegen woedt een wereldwijde hetze. Maar je moet er niet aan denken als overal ter wereld weer met schoffel en ploeg het onkruid bestreden moet worden. Wat een erosie dan ontstaat, dat wordt een ramp.”

Terug naar de stikstof. Volgens Schaap heeft de huidige crisis dus te maken met een vlucht in noodwetgeving. “Er is iets geknapt bij veehouders en ze hebben beslist een punt. De hele wereld mocht weten: dit kan zo niet.” De eerste acties waren positief, stelt hij vast, ook gezien publieke reacties.

Er is iets geknapt bij veehouders en ze hebben beslist een punt

Maar Farmers Defence Force gaat in zijn ogen te ver. “Het lot van boeren vergelijken met de holocaust, en zo’n dreigbrief over ketenpartners, dat is natuurlijk idioot, dat ontwricht alleen maar. Ik zie FDF als een verlengstuk van Forum voor Democratie. En van die partij hoeven we niks te verwachten. Die doen in wezen niks voor boeren, ze ontkennen alleen maar alles. Het is puur activisme, ze zijn overal tegen. Er moet nu weer opgebouwd worden. Een gezamenlijk doel formuleren. En daar hoort bij: verder met technologisch hoogwaardige landbouw. Of eigenlijk: met sectoren die een hoge toegevoegde waarde realiseren. En daar heb je de hele keten voor nodig. Schaap denkt dat die naoorlogse succesformule nog altijd werkt. Daar hoort ook bij: ‘polderen’, overleggen, samenwerken en als het moet: druk zetten. Nieuwe gentechnologie hoort daar bij. “Die moeten we een kans geven, maar dan moeten we wel af van het defensieve, het wantrouwen, dat remmend werkt.”

Forum voor Democratie doet niks voor boeren, ze ontkennen alleen alles

Heeft zo’n richting met veel technologie en kapitaal niet ook nadelen? Voor de omgeving en voor de positie van de boer? Schaap: “De milieueffecten van de landbouw zijn al enorm afgenomen. En los daarvan: wat is het alternatief voor intensivering en schaalvergroting? Terug naar het vroegere gezinsbedrijf? Waar wil je al die jonge boeren dan vandaan halen? Die zijn er niet eens. Als klein land met een relatief kleinschalige structuur moeten we ons richten op de bovenkant van de markt. Niet primair denken in tonnen per hectare maar in toegevoegde waarde. Dan verdwijnt er ook een hoop, dat zal dan wel ja.Het gaat erom dat je erbij bent waar het gebeurt, en dan voorop loopt.”

Laatste reacties

  • veldzicht

    Probeer dit verhaal maar bij die domoren in de 2e kamer wijs te maken,die zijn overal tegen wat landbouw aan gaat.

  • gjh

    Ja Schaap inderdaad betere wetten maar ook minder wetten en wetten die werkbaar zijn.

  • Zuperboer

    Slimme man

  • @123

    Hoort bij het clubje van Rutte, verkiezingen komen er weer aan.

  • Alco

    Er staat veel tussen de regels.

  • Drikus Dekker

    Op krassen met die zakken vuller ,mooi kletsen dat kunnen ze .😢😢

  • farmerbn

    Ik vind hem een wijsneus en daarbij vind ie zichzelf best goed.

  • Bennie Stevelink

    Als alle VVD-ers de visie hadden van deze man stemde ik VVD. Hoe hij de zeepbel van FvD doorprikt is top.

  • Drikus Dekker

    Stem helemaal niks meer !!!! Allemaal list en bedrog ..een groot hol van Boeven daar in Den Haag....

  • veldzicht

    @Bennie Stevelink.Liever de zeepbel van FvD dan dat je straks overgeleverd bent aan die malloten van Gr.L en D66.Als die laatsten nog meer te vertellen krijgen kan je als boerzijnde wel helemaal je boeltje inpakken.FvD loopt tenminste niet zo achterlijk met dat milieu te dwepen

  • Hilhorst100

    Krijg nog 1000 euro als hardwerkende ondernemer van rutte, geen geld naar de grieken. Nergens een stikstof op n probleem in Europa. Hier 100 km per uur in Duitsland max 130 weggestemd. Stem dus lekker FVD

  • @123

    Denk even aan de Zeeuwen, hoe die de mariniers zijn misgelopen,vorig zomer was het Kabinet al bezig met hun nieuwe locatie en al die tijd zijn de Zeeuwen aan het lijntje gehouden door de VVD ,totaal niet betrouwbaar die club.

  • Kringloopboer

    De grootste fout die de wetgever heeft gemaakt is boeren zonder grond te laten produceren .
    Op zich is daar niks mis mee ook een boer is ondernemer .
    Maar het gooide de deur open naar onverantwoorde schaalvergroting.
    Het beviel de toeleveranciers en verwerkende industrie wel .
    Maar die bedrijven zijn wel kwetsbaar .
    Om het systeem overeind te houden werden er tal van beschermende maatregelen doorgevoerd .
    Kipperechten varkensrechten en fosfaatrechten.
    Dat heeft tot gevolg dat andere boeren van hun mogelijk heden worden berooft .
    Kijk maar naar de fosfaatrechten .
    In het leven geroepen om anderen overeind te houden.

  • farmerbn

    Veeboeren mogen inderdaad meer vee houden dan dat ze eigenlijk op hun grond kunnen houden. Daar is niks mis mee. Die intensieve veehouders moeten de nadelen daarvan wél gewoon zélf dragen. De politiek hoeft die boeren geen voordeeltjes te geven zoals derogatie. Ik neem dus aan dat kringloopboer geen derogatieboer is want anders is hij zelf ook te intensief.

  • Kringloopboer

    Nee doe ik niet aan mee sterker nog van mij mogen ze alles wel afschaffen kippen varkens en fosfaatrechten

  • Kringloopboer

    Dat is de oorzaak van al deze elende

  • Bennie Stevelink

    @Kringloopboer, wat jij minder gebruikt aan dierlijke mest, door niet deel te nemen aan derogatie, gebruik je dus extra aan kunstmest? Is dat kringloop?

  • Alco

    Ja farmerbn.
    Zo is het wel. Boeren die aankopen kunnen vrij gemakkelijk in de derogatie vallen.
    Gewassen bemesten naar behoefte is het credo.
    Maar dit blijft zolang de regelgever er niet van bewust is dat "opvreten" (ook biologisch) van de humuslaag, door onder bemesting, juist in de toekomst zal leiden tot meer uitspoeling.

  • Kelholt

    @Kringloopboer hoe moeten de akkerbouwers dan 'kringloop' worden? Of moeten die dan maar koeien, varkens of kippen gaan houden?

  • Bas Spruijt

    Wat is eigenlijk je probleem kringloopboer?
    Wij houden pluimvee..
    de mest word verwerkt en daar betalen we netjes voor, we klagen er ook niet over en we krijgen ook geen landbouw subsidies.
    Op welke manier zitten wij jouw in de weg??

  • Kringloopboer

    Heb alleen in 9.29 uitgelegd hoe zich de landbouw ontwikkeld heeft en wat de gevolgen zijn .
    Als ik een fout heb gemaakt .
    Waar dan???
    Met de stikstof loopt het wel los .
    Maar Bas hoe ga je het probleem met co2 oplossen als je over 10jaar de helft moet reduceren

  • Kelholt

    @Kringloopboer leg het ons niet kringlopers nog even duidelijk uit dan. Zijn er teveel dieren, is er teveel mest of mag er te weinig mest op de gewassen?
    Indien er teveel mest is, of zoals je in 09:29 zegt te weinig grond, waarom wordt er dan nog kunstmest gebruikt in Nederland? Het mest probleem is net zo'n gemaakt probleem als het stikstof probleem.

  • Alco

    Kringloopboer is een beetje de weg kwijt.

  • Kringloopboer

    Nou alco ik denk dat de minister op de goede weg is .
    Door koop /verhuur van stikstof aan andere partijen dan de landbouw .
    1 komt geld bij boeren terecht
    2komt er minder vee
    3geeft meer ruimte voor akkerbouw
    4heel belangrijk voor pluimvee en varkenshouders
    5 kan Bas zaken doen met iemand uit de buurt met betrekking tot voer en mest

    Nu gaat de productieketen van een ei nog ongeveer de halve wereld rond.

  • Kringloopboer

    Maar het geld evengoed voor melkveehouders
    Maar als ze grond over hebben en stalruimte.
    Kunnen ze misschien beter de productie per melkkoe laten zakken en wat meer koeien houden.

  • kleine boer

    alco als ik het zo lees is hij niet een beetje maar helemaal de weg kwijt. Ik lees niks over woningbouw en natuur grond die boeren hebben ingeleverd en nog moeten inleveren dat zijn precies de punten die kringloopboer opnoemt.... wat kringloopboer wil is zelf stoppen met een zak geld zo lijkt het als ie al boer is....

  • Kringloopboer

    Ben nog lang niet van plan te stoppen.
    Boeren hoeven niks in te leveren .
    Zover ik weet wordt de grond gewoon gekocht .
    En in sommige gevallen onteigend maar dan beurt de verkoper ook een hoop geld

  • Kringloopboer

    Maar wat zie jij dan als oplossing ????

  • Kelholt

    Hohoo @Kringloopboer voordat je weer vragen gaat stellen eerst nog even antwoorden hè.
    'Zijn er teveel dieren, is er teveel mest of mag er te weinig mest op de gewassen?
    Indien er teveel mest is, of zoals je in 09:29 zegt te weinig grond, waarom wordt er dan nog kunstmest gebruikt in Nederland?'

  • kleine boer

    kringloopboer als er geen probleem is hoeft er ook geen oplossing te komen van de boeren Dat hoor je de 20 e wel

  • Bas Spruijt

    Productie keten ei halve wereld rond?
    Je bedoeld dat beetje soja wat we als rest stroom opvoeren sinds het diermeel verboden is?
    Mest blijft gewoon binnen de provincie en word omgezet in groen gas.
    Dus nogmaals waar zitten wij met ons pluimvee jouw in de weg en moeten maar afgeschaft worden zoals je benoemd in je reactie van 10.08

  • Kringloopboer

    Nou Bas dat heb ik niet gezegd.
    Dat ik het geen probleem vind om alle rechten af te schaffen . Dat wel !!
    Dat je als bijv akkerbouwer geen kippen koeien of varkens mag gaan houden heb ik nooit begrepen

  • Kringloopboer

    @ kleine boer de 20e gaat over N niet over co2

  • Kringloopboer

    @ kertholt binnen een bedrijf is grond de factor die vast staat .
    Als je meer dieren houdt dan je van je land kunt voeren .
    Creëer je een probleem .
    Voer aankopen en mest afvoeren .
    En als je dat als ondernemer wilt prima .
    Maar ik zie het gewoon als ondernemersrisico

  • Kelholt

    @Kringloopboer binnen een bedrijf is grond de factor die vast staat.
    Als je meer grond hebt dan dat je kunt bemesten dan heb je een probleem.
    Mest aankopen tegen een torenhoge prijs (GEEN KUNSTMEST NATUURLIJK WANT DAT DRUIST IN TEGEN DE KRINGLOOP GEDACHTE!) en voeding verkopen.
    Wat een onzin verkoop jij zeg.

  • kleine boer

    kringloopboer doet alles perfect..... samen met bennie de rest zijn maar domme prutsers.... ik voer al jaren mest aan best dom ik had meer vee moeten houden..... en dan op het randje van grondgebonden en dan net de pech gekort te worden op de p rechten jaja de kringloopgedachte....

  • Kringloopboer

    Je mag van mij best meer houden .
    Zoals gezegd van mij schaffen ze alle dier en fosfaatrechten af .
    Mee eens ???

  • @123

    Kringloopboer, hou maar op met je gezwets, je bent helemaal geen boer van de praktijk.

Laad alle reacties (34)

Of registreer je om te kunnen reageren.