Home

Achtergrond 11 reacties

Onzekere start mestseizoen

16 februari start het uitrijseizoen voor drijfmest. Dit jaar met grote onzekerheid over derogatie en vergunningen. Grondmonsters en gebruik van compost bieden uitkomst bij lagere fosfaatnormen voor bemesting.

De uitrijperiode voor drijfmest start op 16 februari op alle grondsoorten. De bemesters zullen niet overal meteen uitrukken; het seizoen start dit jaar op een zondag en regionaal is de grond nog te nat. Duidelijkheid over derogatie en vergunningplicht is er dan nog niet. Het kan wel ver in het voorjaar worden voor er groen licht is uit Brussel over de derogatie. Ook is nog niet duidelijk of er in alle gevallen een ontheffing komt voor bemesten en beweiden. Een dergelijke voorstel ligt er al wel vanuit de commissie-Remkes, maar dat is nog niet bekrachtigd door de regering. Juridisch is het dus nu nog niet geregeld, ook al heeft de overheid aangegeven op dit punt niet te willen handhaven.

Los van de onzekerheden zijn er meerdere aanpassingen in de regels voor bemesten, zoals aangepaste gebruiksnormen voor fosfaat en de indeling van grond naar fosfaatklasse.

Rekenen zonder derogatie

De maand januari is de tijd om de mestadministratie van het voorgaande jaar af te sluiten. In veel gevallen maken adviseurs dan al een inschatting voor het nieuwe jaar. Dit jaar is dat onder voorbehoud van een nieuwe derogatie. Er wordt vaak gerekend met dezelfde normen als in 2019 voor derogatie, maar formeel geldt – zolang er geen nieuwe derogatie is – 170 kilo stikstof uit dierlijke mest als maximumwaarde, net als voor bedrijven zonder derogatie. Derogatiebedrijven konden vorig jaar rekenen met 250 kilo stikstof uit dierlijke mest; op zand- en lössgrond in Zuidoost-Nederland was dat 230 kilo stikstof. Dat maakt nogal een verschil. Geen derogatie betekent 80 of 60 kilo stikstof uit graasdiermest minder per hectare. Dat komt neer op ongeveer 0,67 of 0,5 melkkoe per hectare. De koeien mogen wel gehouden worden, maar er moet meer mest afgevoerd worden.

De praktijk is nu dat berekeningen gemaakt worden op basis van de derogatie zoals die ook afgelopen jaar gold. Het advies is om grondmonsters en analyserapporten in orde te brengen voor het aanvragen van een nieuwe derogatie zodra dat mogelijk is.

Lees verder onder foto

Het mestseizoen 2020 gaat van start zonder dat een nieuwe derogatie is verleend. - Foto: Henk Riswick
Het mestseizoen 2020 gaat van start zonder dat een nieuwe derogatie is verleend. - Foto: Henk Riswick

Nieuwe fosfaatnormen

De fosfaatruimte op een bedrijf kan anders uitpakken omdat de fosfaatgebruiksnormen zijn aangepast. Er is een nieuwe indeling gemaakt op basis van de fosfaatgehaltes in de grond. Voor grond met veel fosfaat, fosfaattoestand hoog, gaat de maximale hoeveelheid fosfaat die bemest mag worden fors omlaag. Ook is er een nieuwe categorie, de fosfaattoestand ruim voldoende.

De hogere fosfaatgebruiksnormen kunnen alleen toegepast worden als er voldoende grondmonsters en bijbehorende analyserapporten zijn. Bovendien moeten de gegevens per perceel worden doorgegeven via de Gecombineerde opgave.

Bedrijven met melkvee zullen moeten checken of ze nog voldoen aan de voorwaarden voor grondgebonden groei. Die regel is nog steeds van toepassing.

Fosfaattoestand omlaag

Hoe de aangepaste nieuwe normen voor fosfaat uitpakken, kan verschillen per bedrijf. Het Pw-getal bepaalt de fosfaattoestand op bouwland. Als de waarde is gedaald, is het mogelijk dat er meer bemest mag worden. Daarvoor is het wel nodig dat er recente bodemmonsters en analyserapporten zijn. De algemene indruk is dat de verschillen klein zijn. Er zijn wel regionale verschillen. Volgens Lennart Testers, bemestingsdeskundige van CZAV, is er een algemene trend dat de Pw-getallen eerder dalen dan stijgen. Oorzaak is onder meer dat de onttrekking door het gewas groter is dan de aanvoer via meststoffen.

Meer fosfaat met stromest en compost

De fors lagere fosfaatgebruiksnorm op bouwland met een hoge fosfaattoestand kan op die percelen deels gecompenseerd worden met mestsoorten met veel organische stof. Er mag dan 5 kilo fosfaat meer per hectare aangewend worden, op biologische bedrijven is dat 10 kilo meer.

Het gaat om de volgende mestsoorten:

  • strorijke mest van graasdieren (rundvee, schapen, geiten en paarden);
  • dikke fractie van mest van rundvee;
  • champost, gft-compost en groencompost.

De totale gebruiksnorm wordt dan 45 kilo fosfaat (50 kilo op biologische bedrijven). Aanvullende voorwaarden zijn:

  • minimaal 20 kilogram fosfaat per hectare gebruiken van de genoemde mestsoorten;
  • strorijke mest van varkens mag ook bij bemesten zo kort mogelijk voor het inzaaien of poten van het gewas;
  • uiterlijk 31 december melden op welke percelen extra mest is gebruikt.

Balans nodig
Door de extra ruimte via het gebruik van meststoffen met veel organische stof verbetert de balans van organische stof op percelen met een hoge fosfaattoestand. Volgens Karin Oonk, senior kenniscoördinator bodem en bemesting van Agrifirm, is op veel van die percelen de afvoer van fosfaat via het gewas groter dan de aanvoer via meststoffen. Op de percelen waar weinig mest mag worden aangewend, ontstaat zo een probleem met de bodemkwaliteit: “Een goed gewas telen kan wel, maar een maximumnorm van 40 kilo fosfaat is te weinig om voldoende organische stof aan te voeren. Aanvoer van organische stof gaat nu eenmaal samen met aanvoer van fosfaat.” Volgens Oonk is het dan zaak om goed te kijken naar de verhouding organische stof en fosfaat in de meststof. Compost scoort dan beter dan alle andere mestsoorten. “Het gaat om effectieve organische stof per kilo fosfaat.”

Niet alle grond bemonsterd

Lennart Testers schat in dat 10 tot 20% van de percelen in zijn werkgebied in West-Brabant automatisch worden aangemerkt met fosfaattoestand hoog. Ze zijn niet bemonsterd of de Pw-getallen zijn niet doorgeven. Boeren laten dan mogelijk ten onrechte fosfaatruimte liggen. De kosten van grondmonsters zijn volgens Testers in de meeste gevallen terug te verdienen door extra mest op het land. De baten bestaan dan uit de eventuele vergoeding voor mestaanvoer en uit de voedingstoffen en organische stof in de mest, uiteraard afhankelijk van de grondsoort en regio.

Andere adviseurs bevestigen het beeld van Testers dat niet alle grond is bemonsterd of niet is doorgegeven via de Gecombineerde opgave. Landelijk gezien gaat het in ieder geval om een fors areaal waar meer fosfaatruimte is te halen.

Grondmonsters nodig voor hogere fosfaatnormen

De fosfaattoestand van grond bepaalt hoeveel bemest mag worden, de zogenoemde fosfaatdifferentiatie. Die fosfaattoestand is dit jaar nog afhankelijk van de zogenoemde PAL-waarde (op grasland) en het Pw-getal (bouwland). Voor het bepalen van die waardes zijn grondmonsters vereist. Grondmonsters en analyserapporten bepalen uiteindelijk de fosfaattoestand.

Enkele voorwaarden zijn:

  • de fosfaattoestand moet voor 15 mei zijn vastgesteld door een erkend laboratorium;
  • analyserapporten mogen op 15 mei niet ouder zijn dan vier jaar, bij resultaten die voor het eerst gebruikt worden is dat maximaal een jaar;
  • rapporten moeten bewaard worden en mogen ook door een nieuwe gebruiker van het perceel gebruikt worden;

Aanmelden kan op RVO.nl tussen 1 maart en 15 mei. De PAL- en Pw-waarden moeten uiterlijk 15 mei via de Gecombineerde opgave doorgegeven worden.

Voor derogatiebedrijven gelden mogelijk andere voorwaarden. Tot nu toe mochten derogatiebedrijven bijvoorbeeld geen fosfaatkunstmest gebruiken. De voorwaarden voor derogatie in 2020 zijn nog niet bekend.

Nieuwe bepaling vanaf 2021

In 2021 verandert de bepaling van de fosfaattoestand. Er komt dan een gecombineerde indicator op basis van direct beschikbaar fosfaat in de bodem en de totale hoeveelheid fosfaat in de bodem. Bij nieuwe grondmonsters wordt dat meestal al meegenomen, maar het loont in ieder geval om te checken of die nieuwe norm opgenomen is.

Meer stikstof bij hoge opbrengst

Bij bovengemiddelde opbrengsten voor enkele akkerbouwgewassen mag in enkele situaties meer stikstof bemest worden. Die zogenoemde equivalente maatregel voor stikstof blijft in 2020 van kracht. Aanmelden is mogelijk sinds 1 februari. Een soortgelijke maatregel voor fosfaat is dit jaar afgeschaft.

Derogatie kan nog maanden duren

Voor melkveehouders en andere bedrijven die derogatie toepasten, is het nog wachten op de nieuwe derogatie. De derogatie voor Nederland is in 2018 verlengd met twee jaar, terwijl dat tot dan toe in perioden van vier jaar werd verleend. Een oorzaak voor die kortere termijn was zorg in Brussel over de effectiviteit van aanpak van mestfraude. De eerste stappen in de onderhandelingen met de Europese Commissie en het Nitraatcomité zijn inmiddels wel gezet. Het ministerie van LNV heeft ingezet op voortzetting van de derogatie zoals die gold in 2018 en 2019: 250 of 230 kilo stikstof per hectare, minimaal 80% grasland en geen fosfaatkunstmest gebruiken.

Het totale derogatie areaal schommelt rond 800.000 hectare. Geen derogatie betekent voor een bedrijf met 50 hectare dat de plaatsingsruimte voor dierlijke mest 3.000 tot 4.000 kilo stikstof kleiner is. Die stikstof moet dan afgevoerd worden in dierlijke mest en in veel gevallen weer aangevoerd in de vorm van kunstmest. Het gevolg is in ieder geval dat de mestafzetkosten per bedrijf fors stijgen en dat er extra kosten gemaakt moeten worden voor aankoop van kunstmest. Het verhoogt bovendien de druk op de mestmarkt.

De derogatie voor Nederland wordt verleend door de Europese Commissie op basis van advies van het zogenoemde Nitraatcomité. De commissie heeft begin april 2018 toestemming verleend voor de derogatie in 2018 en 2019. In 2014 werd de derogatie voor 2014-2017 pas eind april definitief.

De derogatie voor stikstof van graasdiermest was 230 kilo per hectare op zand- en lössgrond in Oost- en Zuid-Nederland; in overige gebieden was de derogatie 250 kilo. Voor 2020 is nog geen derogatie verleend.

Laatste reacties

  • Kelholt

    Geen paniek! Derogatie komt er wel. Waarschijnlijk wel met weer een paar onwerkbare voorwaarden erbij maar dat moet ook omdat anders 'de derogatie niet kon worden binnengehaald.' aldus Schouten. Hahahahaha!

  • cornelis 22

    Geen derogatie betekent ook einde kringloop van?

  • 1455

    - Deze reactie is verwijderd door de beheerder, omdat deze niet voldeed aan de regels. -

    Reactie gewijzigd door een beheerder

  • Kringloopboer

    @cornelis22 Ook zonder derogatie overleef ik het wel

  • Akkerbouwer

    Laten ze de derogatie maar mooi afschaffen. De akkerbouwer mag hier toch geen gebruik van maken maar moet wel aan spelregels mee doen!!

  • Peerke1

    Schijtregels!!!!

  • putten

    prima boeren zonder derogatie, minder regels en minder gezeur aan je hoofd.
    vergunning of niet, lekker mesten en gaan met het hele spul.

  • kanaal

    derogatie is mono cultuur gras.

  • Gat

    Derogatie daar beslist nederland over en niet brussel!

  • melkveehouder .

    Wat een gedoe. Het fosfaatrechtenstelsel is toch ingevoerd voor behoud van derogatie? De ruif-eters blijven kennelijk ook na invoering creatief totdat de laatste boer het licht uitdoet!

  • Attie

    Derogatie moet verder uitgebouwd worden, gras op grond met lager fosfaat/nitraat kan meer mest op ipv kunstmest. De comm. kundige meststoffen onderschrijft dit ook, dus meer kringloop!!!

Laad alle reacties (7)

Of registreer je om te kunnen reageren.